Öngören, Veysel

(d. 1931 / ö. 30 Eylül 1998)
Şair, yazar.
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Diyarbakır’ın Bismil ilçesine bağlı Hacikan (Uzundere) Köyünde doğdu. Fatma Hanım ile madenci Bedrettin Öngören’in oğludur. Karikatürist-yazar Ferit Öngören ile yazar, yönetmen, oyuncu Vasıf Öngören’in ağabeyidir. 1934 yılında merkezi hükümetle Dersim aşiretleri arasında çıkan anlaşmazlıklar sonucu yaşanan olayların Güneydoğu’ya doğru yayılması üzerine Hacikan Köyünün ağası Öngören ailesi de Kütahya’nın Tavşanlı ilçesine gönderildi. O nedenle de Veysel Öngören memleketinde başladığı ilköğrenimini Kütahya Tavşanlı’da, ortaöğrenimini ise 1949’da Afyon Lisesinde tamamladı. Daha sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümüne başlayan Öngören, buradaki öğrenimini yarıda bırakarak Diyarbakır’a, doğduğu köye geri geldi. Burada yedi yıl yaşadıktan sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe bölümünü okudu. Vatan gazetesi ve TRT Dış Haberler Servisinde çalıştı. Kardeşi Vasıf Öngören’in kurduğu Ankara Birliği Sahnesinin müdürlüğünü yaptı. Ömrünün son yıllarında Diyarbakır Belediyesinde tiyatro çalışmaları yaptı ve köyünde çiftçilik yaparak yaşamını sürdürdü. Evli ve iki çocuk babası olan Veysel Öngören, 30 Eylül 1998 yılında doğduğu köyde vefat etti ve orada toprağa verildi.

İlk şiiri 1950’de Tavşanlı’da yayımlanan Filiz adlı bir dergide çıktı. Daha sonra edebiyat sorunlarına ilişkin yazılarını Yarın, Bilim ve Sanat, Ulus, Yeni Ufuklar, Türkiye Yazıları, Yeni Düşün, Yelken gibi dergi ve gazetelerde; şiir ve denemelerini ise Dost, Ankara Birliği, Türk Dili, Sanat Rehberi, Su gibi dergilerde yayımladı. Şiirlerinde sosyal gerçekçi hassasiyeti yansıtan Öngören’in şiir anlayışı Ahmed Arif, Enver Gökçe, Hasan Hüseyin gibi şairlere yakın bulundu. Yöresel deyişlerden de yararlandığı şiirlerini gözlemlerinden kaynaklanan zengin bir duyarlılıkla işledi. İlk şiir kitabı Remo ve Salo 1979 yılında yayımlanan Veysel Öngören, beş şiir kitabının yanı sıra edebiyat sorunlarını irdeleyen yazıları ile dikkat çekti. Edebiyat incelemelerini Şiir ve Yenilik (1997) adlı kitapta yayımladı. Türk şiiri hakkında oldukça iyi bilen şair, şiir sanatı üzerine de özgün yorumlar yapmıştır: “Şiirimizde yapı sorunlarıyla ilgili kimi çalışmalar görüldü. Uğraş, kuşkusuz şiirin tekniğindeki olgunluktan kaynaklanıyordu. Şiir tekniğinin gelişmesi şairi tehdit etmeye, şairi tekniğiyle kendi arasında bir çözüm bulmaya zorladı. (…) Şiirin teknik baskısı önünde duyulan çaresizlik, düşülen tembellik, 1960 ozanlarının açtığı yolda şiirin ve gerçekliğin önünü adım adım tıkıyor. Yeni ozanlarda görülen kıpırdanmanın verdiği umut, bu olguyu açığa vurmada, şiire ve gerçekliğe ait bir yararı düşündürüyor. Şiir ‘kuşakları ardından koşturan öncü geyik’ ise Marksist öğreti adına şiire uygulanan bu baskıyı kırma işi şiirin tekniğini yenerek onu kullanılabilir kılma noktasında yeni ozanlarca geliştirilmelidir” (Öngören 2019) görüşlerini ileri sürmüştür. Hüseyin Atabaş gerek Veysel Öngören’in yaşamı gerek şiiri üzerine şöyle tespitlerde bulunmuştur: “Veysel Öngören bir güzel adamdı. Diyarbakırlı idi ama Ankara sokakları onun kahkahaları ile şenlendi yıllarca. O Ankara’yı çok sevmişti, Ankara da onu. Diyarbakır’da ‘ağaydı’, ‘şeyhti’ ama bunlar onun hiç mi hiç umurunda olmadı. O, Nusret Hızır’ın Dil Tarih’te öğrencisi olmaktan onur duyuyordu. Öncü geyiğin ardındaki şiir avcısı olmanın keyfinin çıkarıyordu. Ve Ankara, onun için hep Dil Tarihli yıllarının Ankara’sıydı. Enver Gökçe kuşağından bir şiir tavrı olan Veysel Öngören’in ömrü, ‘Remtelebe’nin destanını yazmakla, ‘Koca Ülke’nin şiirine tutunmakla geçti” (Atabaş 1998).

Kaynakça

“Veysel Öngören”. http://www.biyografya.com/biyografi/3286, [erişim tarihi: 03.06.2019].

Atabaş, Hüseyin (1998). “Vay Kurban!..”. Damar Dergisi Kasım 1998.

Işık, İhsan (2006). “Öngören Veysel”. Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. Ankara: Elvan Yayınları.

Yalçın, Murat [Ed.] (2011). “Öngören, Veysel”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C. II, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 805.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MACİT BALIK
Yayın Tarihi: 12.06.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Remo ve SaloTürkiye Yazıları Yayınları / Ankara1979Şiir
Vay GözümTürkiye Yazıları Yayınları / Diyarbakır1981Şiir
RemtelebeABS Yayınları / Ankara1982Şiir
Koca ÜlkeYenigün Yayınları / Ankara1983Şiir
Arif'in KızıMemleket Yayınları / İstanbul1987Şiir
Dil, Estetik, Felsefe ve Tarih Bağlamında Şiir ve YenilikBroy Yayınları / İstanbul1997İnceleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mehmed Paşad. ? - ö. 1574Doğum YeriGörüntüle
2İHSANÎ, İhsanî Sırlıoğlud. 1934/1935 - ö. 21.04.2009Doğum YeriGörüntüle
3FETHÎ, Abdulfettâh Efendid. 1837 - ö. 1899Doğum YeriGörüntüle
4Yurdabak, Hüseyind. 1931 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Aytaç, Azmid. 15 Aralık 1931 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Çandır, Şahind. 14 Aralık 1931 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Mustafa Kahvecievd. 1922 - ö. 1998Ölüm YılıGörüntüle
8Mina Kösed. 1933 - ö. 1998Ölüm YılıGörüntüle
9Kökten, Metind. 1 Mart 1947 - ö. 27 Kasım 1998Ölüm YılıGörüntüle
10Mahir Ünsal Erişd. 1980 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Semih Çelenkd. 27 Eylül 1965 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Demir, Hasand. 12 Temmuz 1954 - ö. 30 Ekim 2015MeslekGörüntüle
13Karaçoban, Aytekind. 23 Ağustos 1958 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Zeki Mesut Alsand. 15 Mayıs 1889 - ö. 24 Eylül 1984Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Tuncer, Necatid. 17 Ocak 1953 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Gültaş, Veyseld. 17 Ocak 1949 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Ulunay, Refi Cevatd. 1890 - ö. 4 Kasım 1968Madde AdıGörüntüle
18Öngören, Vasıfd. 15 Şubat 1938 - ö. 14 Mayıs 1984Madde AdıGörüntüle