Pazarkaya, Yüksel

(d. 24 Şubat 1940 / ö. ?)
Yazar, şair, çevirmen, akademisyen.
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İzmir'de doğdu. 1957 yılında İzmir Namık Kemal Lisesini tamamladı. Sümerbank'ta istihdam edilmek için burslu olarak Almanya'ya gönderildi ve 1966 yılında Stuttgart Üniversitesi’nde Kimya Mühendisliği öğreniminden mezun oldu. Bir dönem WDR Köln Radyosunda muhabirlik yaptı. Öğrenim gördüğü sırada Stuttgart Üniversitesi Tiyatrosu'na katıldı ve 6 yıl burayı yönetti. Daha sonra aynı üniversitede Edebi Bilimler Enstitüsünde edebiyat doktorası yapmaya başladı ve 1973'te burayı bitirdi. Aynı üniversitede asistanlık ve öğretim görevliliğinde bulundu, burada dersler verdi. 1974 ve 1975 yıllarında Cumhuriyet gazetesinin Almanya muhabirliğini yaptı. Milliyet ve Hürriyet gazetelerinin Almanya için yapılan baskılarında köşe yazarlığında bulundu. 1980 ve 1982 yılları arasında Almanya'da Anadil dergisini çıkardı. Bu dergi iki ayda bir olarak, toplam 13 sayı olarak çıktı. 2003'te emekli oldu.

Türkiye'de ve Almanya'da bulunan çeşitli dergilerde şiir, hikâye, inceleme ve denemeleri yayımlandı. Pazarkaya Almanya'ya gittiğinde, Türk yazar ve şairlerinin orada hiç bilinmemesi üzerine, edebiyatımızın şair ve yazarlarını tanıtmak amacıyla çevirmenlik yapmaya başladı. Öncelikle Türk edebiyatından Orhan Veli Kanık'ın şiirlerini Almancaya Helmut Mader ile birlikte çevirdi. 1966 yılında bu şiirleri Orhan Veli Kanık adıyla yayımladı. 1967 yılında "Ohne Bahnhof" (Bekleyen Tren) adlı, Almanya'ya çalışmak için gelen Türk işçilerin karşılaştıkları sorunları anlatan oyunu Stuttgart Üniversitesi Tiyatrosu tarafından sahnelendi.

Pazarkaya'nın kaleme aldığı ilk eseri olan Koca Sapmalarda Biz Vardık 1968 yılında basıldı. Türkiye'den Almanya'ya göç eden insanların yaşadıklarını, hüzünlerini, memleket özlemlerini ve arayışlarını şiirlerine konu edindi. Nazım Hikmet Ran, Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday, Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Bertolt Brecht'ten etkilendi. Almanya'da Türk şiirinin tanınmasında önemli rol oynadı.

Bir taraftan çeviri faaliyetlerine devam eden Pazarkaya, Behçet Necatigil'in şiirlerini Gedichte adıyla 1972 yılında kitaplaştırdı. 1973'de doktorasını tamamlayan Pazarkaya'nın doktora tezi Die Dramaturgie Des Einakters adıyla yayımlandı. Tezinde 18. yüzyıl Alman edebiyatının tek perdelik oyunlarını inceledi.

1977 yılında, yazarın ilk hikâye kitabı olan Oturma İzni yayımlandı. Pazarkaya bu eserinde Almanya'da bulunduğu sıralarda gözlemlediği, Türkiye'den Almanya'ya olan işçi göçünün kişiler üzerindeki geniş etkilerini anlattı. Bu eseriyle Almanya'da hayatlarını sürdürmeye çalışan Türklerin yaşadığı sıkıntılara, gurbetçi hallerine, vatanlarına olan özlemlerine ve yalnızlıklarına ayna tuttu. Göç olgusunu ve göçmenlerin yaşamlarını ekonomik, psikolojik, sosyolojik ve kültürel açılardan inceledi. Oturma İzni göç edebiyatının önemli eserlerinden biri sayıldı.

1980'de çocuklar için yazdığı romanı Aya Uçan Minare yayımlandı. Eserde köylü bir gencin cami minaresinin altını yakarak onu aya uçurmaya çalışmasının hikâyesini anlattı. 1981 ve 1985 yılları arasında Nazım Hikmet, Orhan Veli Kanık ve Bülent Ecevit'in şiilerini çevirdi ve bunları kitaplaştırdı. 1989'da basılan Ben Aranıyor romanında yurt sevgisini ve özlemini konu edindi. Seda Taş'ın yazdığı "Göç(er) Edebiyatı Yazarı Yüksel Pazarkaya ile Söyleşi" başlıklı yazıda yazar, eserin baş kahramanı Orhan'ın "kimlik arayışını, aynı zamanda yetmişli yıllar ve 12 Eylül süreci Türkiye’sinin, Türkiye toplumunun ve bir kentin, İzmir’in, kimlik haritası ve arayışı"nı (2017, 248) konu edindiğini söyledi.

Bu eserinden bir yıl sonra yayımlanan Dost Dolayları'nda komşu ülke Yunanistan üzerine yazdığı şiirlerini topladı. 1991'de yayımlanan Oktay Atatürk'ü Öğreniyor ve Balinanın Bebeği adlı kitaplarını çocuklar için kaleme aldı. Balinanın Bebeğinde'de Almanya'da yaşayan Türk çocuklarının günlük yaşamlarını konu edindi. 1992 yılında Mediha adlı oyununda Türk insanının yaşamı ve gelenekleriyle, Batı dünyasının çatışmasını Mediha karakteri ekseninde anlattı. İki kültürün çatışmasına eşlik eden diğer bir motifi de kadın erkek çatışması olarak belirledi. Bu oyun ilk kez 1988 yılında Ankara'da sahnelendi.

Çeviri faaliyetlerine devam eden Pazarkaya, Taş Toplayan Kadın isimli eseri Gert Heidenreich'ten Türkçeye, 1993'de Orhan Asena'nın iki oyununu da Almancaya'ya çevirdi. Aynı yıl Ferhat'ın Yeni Acıları isimli bir oyunu basıldı. Geleneksel halk hikâyelerinden biri olan Ferhat ile Şirin'i yeniden yorumlayan Pazarkaya, bu eserinde geleneği modernize ederek Almanların ülkelerinde yaşayan ve Alman olmayan vatandaşlara karşı beslediği yabancı düşmanlığı olgusunu inceledi. Oyun ilk kez 1992 yılında sahnelendi.

1996'da Bertolt Brecht'ten Brecht'in Güncesi'ni, 1998 yılında Johannes Poethen'den Ayasofya'nın Martıları'nı, 1999'da Goethe'den Faust ve Genç Werther'in Acıları'nı, 2000'de ise Lessing'den Yahudiler adlı eseri çevirdi.

Kemal ile Burak Cennet Ülkesine Yolculuk adlı, çocuklar için yazdığı eserinde Kemal adlı bir çocuğun, babasının çalıştığı Cennet Ülkesi'ne arkadaşı Burak'la gitmek için çabalamasını ve bu yolculukta yaşadıklarını anlattı. 12 hikâyeden oluşan Güz Rengi'nde ise Almanya'ya olan göçün göçmenler üzerindeki etkisini okuyucuya aktardı. Bu eser 2011 yılında Oturma İzni ile birleştirilerek tekrar yayımlandı.

Kara Bıyıklıların Aksakalı Demirtaş Ceyhun (2004) kitabında, yazar Demirtaş Ceyhun'un hayatını anlattı ve eserlerini inceledi. Mutluluk Şiirleri adlı kitabından sonra yazdığı şiirlerini topladığı Yol Dolayları ile 2007 yılında Yunus Nadi Şiir Ödülleri'ni kazandı. Aynı yıl Güz Rengi yayımlandı. Pazarkaya, eylül, ekim ve kasım aylarının her bir günü için yazdığı ve toplam 91 öyküden oluşan bu eserle Beşiktaş Belediyesi Kültür Platformu tarafından düzenlenen Haldun Taner Kısa Öykü Ödülü’nü kazandı. Bu eseri 2008'de yayımlanan Kış Öyküleri, 2009'da yayımlanan Bahar Öyküleri ve Yaz Öyküleri takip etti. Kış, bahar ve yaz mevsimlerinin her bir gününün hikayeleştirildiği bu eserler takvim öyküleri oluşturdu. Sadece hikâye anlatmakla kalmayan yazar şiir, anı, deneme ve günce gibi türlerden de faydalanıp eserlerinde bu türlerden örneklere yer verdi.

2004 ve 2012 yılları arasında Rainer Maria Rilke'den sırasıyla; İyi Ruhlara Adak, Düşten Taç, Advent, Bana Tören, Beyaz Prenses Sancaktar, Keşiş Yaşamı Üzerine, Hac Üzerine, Yoksulluk ve Ölüm Üzerine, İmgeler Kitabı, Yeni Şiirler, Requiem Duino Ağıtları ve Orpheus'a Soneler adlı 12 eseri çevirdi. Bu eserler daha sonra toplu olarak da yayımlandı.

Pazarkaya 2011'de basılan ve çocuklar için kaleme aldığı Sırma Kedi ile Deliş Fare Tatil Köyünde'de yaz bitip kış gelince tatil köyünden ayrılan insanlardan sonra yalnız kalan kedi ve farenin yaşayabilmek için birbirleriyle olan dayanışmasını ve dostluk hikâyesini anlattı. Aynı yıl yayımlanan İnsan Dilden Yeter Dilden Biter'de de atasözlerini bir araya getirip bunlarda dil felsefesini inceledi.

Aziz Nesin Konuşuyor (2014) adlı kitabında Pazarkaya arkadaşı olan Aziz Nesin'in yanında bulunduğu yıllar içerisinde Nesin'le yapılan ve yazarın bizzat kendisinin de yaptığı farklı farklı konulardan olan söyleşileri topladı. 2015 yılında yayımlanan Necatigil Dolayları'nda Pazarkaya, Behçet Necatigil için, o yaşarken ve öldükten sonra yazdığı şiirlerini topladı. Unutulmak İsteyen Şair Behçet Necatigil 100 Yaşında (2016) adlı eserinde Behçet Necatigil'in şiirlerini, çevirilerini, mektuplatrını, oyunlarını, onun hakkında yazılan yazıları inceledi.

2016'da basılan Savrulanlar isimli romanında Türkiye'den Almanya'ya göç eden işçilerin iki ülke arasında kalmışlıklarını, yaşadıkları zorlukları ve kimlik çatışmalarını konu edinerek bunları iki askerlik arkadaşının dilinden anlattı. Sana Son Umudumu Söyleyeceğim (2017) adlı kitapta yazarın Yaşar Kemal ile yaptığı sohbetleri, onun kişiliği ve eserlerine olan değerlendirmelerini ve Yaşar Kemal'in görüşlerini aktardı. 2018 yılında yayımlanan Çevirinin Estetiği ve Çeviri Serüveni'nde uzun yıllar boyunca Türkçeden Almancaya ve Almancadan Türkçeye olan çevirilerinde yaşadığı sorunları, çevirinin kültürlerarası aktarımda yarattığı problemleri konu edindi. Pazarkaya son eseri olan ve 2019'da yayımlanan St. Louis Günleri'nde, St. Louis Washington Üniversitesi’nde yaşadığı olayları ve orada edindiği izlenimlerini şiirlerine konu edindi.

Şiir, roman, hikâye, söyleşi, inceleme, çeviri ve oyun türlerinde eserler veren Yüksel Pazarkaya bizzat Almanya'da yaşadığı ve orada bulunan işçi Türklerin yaşamlarını, onların eşlerinin ve çocuklarının da karşılaştıkları sorunları görmesi dolayısıyla eserlerinde bu konulara ve göç olgusuna bolca yer verdi. Gözlemlerini gerçekçi bir dille aktaran Pazarkaya göç edebiyatının önemli yazarlarından biri olarak görülmektedir. Ayrıca onun eserleri birçok dile çevrilmiş ve ünü de dünyaya yayılmıştır.

Kaynakça

(2010). "Pazarkaya, Yüksel". Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C. II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 854-855.

https://www.biyografi.info/kisi/yuksel-pazarkaya [erişim tarihi: 29.12.2019]

https://dergi.tplondon.com/index.php/goc/article/view/599/591 [erişim tarihi: 29.12.2019]

https://selinbabila.blogspot.com/2013/07/yuksel-pazarkaya-ile-yaplan-soylesi.html [erişim tarihi: 29.12.2019]

Taş, Seda (2017). "Göç(er) Edebiyatı Yazarı Yüksel Pazarkaya ile Söyleşi". Göç Dergisi. S. 2. Londra. 247-252. https://dergi.tplondon.com/index.php/goc/article/view/599/591 [erişim tarihi: 29.12.2019]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: SERENAY COŞKUN
Yayın Tarihi: 30.12.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Orhan Veli KanıkSuhrkamp / Frankfurt1966Çeviri
Koca Sapmalarda Biz Vardıkİzlem Yayınları / İstanbul1968Şiir
Umut DolaylarıY / Stuttgart1969Şiir
Moderne Türkiscbe Lyrik Eine AnthologieErdmann / Tübingen-Basel1971Antoloji
GedichteHattusa / Stutgart1972Çeviri
Die Dramaturgie Des Einakters? / Göppingen1973Araştırma
Aydınlık Kanayan ÇiçekDost Yayınları / Ankara1974Şiir
Ağaca Takılan UçurtmaJugend Und Volk / Münih1974Antoloji
Der Drachen im BaumJugend Und Volk / Münih1976Antoloji
Oturma İzniDerinlik Yayınları / İstanbul1977Hikâye
İncindiğin Yerdir GurbetŞiir Tiyatro Yayınları / Ankara1979Şiir
Heimat in der FremdeArarat Verlag / Stuttgart1979Hikâye
Aya Uçan MinareDerinlik Yayınları / İstanbul1980Roman
Saat AnkaraDerinlik Yayınları / İstanbul1981Şiir
Allem KallemAratat Verlog / Berlin1981Çeviri
Ich Meißelte Licht Aus SteinKlett Cotta Taschenbuch / Stuttgart1982Çeviri
Sen DolaylarıYazko / İstanbul1983Şiir
FremdartigDağyeli Verlag / Frankfurt1985Çeviri
Karanlıktan YakınmaCem Yayınevi / İstanbul1988Şiir
Ben AranıyorCem Yayınevi / İstanbul1989Roman
Dost DolaylarıCem Yayınevi / İstanbul1990Şiir
Oktay Atatürk'ü ÖğreniyorKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1991Hikâye
Balinanın BebeğiBilgi-Başarı Çocuk Yayınları / İstanbul1991Hikâye
MedihaKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1992Tiyatro
Farben im Neuen Haus - Yeni Evden RenklerÖnel Verlog / Köln1992Diğer
Taş Toplayan KadınSimavi Yayınları / İstanbul1992Çeviri
Jagd In ChileMinisterium Für Kultur / Ankara1993Çeviri
AliMinisterium Für Kultur / Ankara1993Çeviri
Ferhat'ın Yeni AcılarıKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1993Tiyatro
Mölln ve Solingen'den Sonra Almanya ÜzerineSis Çanı Yayınları / İstanbul1995İnceleme
Mutluluk ŞiirleriAçı Yayınları / İstanbul1995Şiir
Somut ŞiirAçı Yayınları / İstanbul1996Şiir
Brecht'in GüncesiDüşün Yayınları / İstanbul1996Çeviri
Kemal ile Burak Cennet Ülkesine YolculukTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / Ankara1998Hikâye
Güz RengiSistem Yayıcılık / İstanbul1998Hikâye
Ayasofya'nın MartılarıSistem Yayıncılık / İstanbul1998Çeviri
FaustCumhuriyet / İstanbul1999Çeviri
Genç Werther'in AcılarıCumhuriyet / İstanbul1999Çeviri
YahudilerCumhuriyet / İstanbul2000Çeviri
KöşetaşıKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara2000Tiyatro
Haremden Kadın KaçırmaKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara2001Tiyatro
Kara Bıyıklıların Aksakalı Demirtaş CeyhunCem Yayınevi / İstanbul2004Biyografi
İyi Ruhlara AdakCem Yayınevi / İstanbul2004Çeviri
Bugün de Hâlâ Açız MutluluğaCem Yayınevi / İstanbul2004Çeviri
Du GegendenSardes / İstanbul2005Şiir
Düşten TaçCem Yayınevi / İstanbul2005Çeviri
AdventCem Yayınevi / İstanbul2005Çeviri
Yol DolaylarıCem Yayınevi / İstanbul2006Şiir
Bana TörenCem Yayınevi / İstanbul2006Çeviri
Beyaz Prenses SancaktarCem Yayınevi / İstanbul2006Çeviri
Dinle, Küçük AdamCem Yayınevi / İstanbul2006Çeviri
Güz ÖyküleriCem Yayınevi / İstanbul2007Hikâye
Keşiş Yaşamı ÜzerineCem Yayınevi / İstanbul2007Çeviri
Kış ÖyküleriCem Yayınevi / İstanbul2008Hikâye
Ajan XTüyap / İstanbul2008Diğer
Hac ÜzerineCem Yayınevi / İstanbul2008Çeviri
Yoksulluk ve Ölüm ÜzerineCem Yayınevi / İstanbul2008Çeviri
Das Lied vom Frausein Kadın Olanın TürküsüSardes / İstanbul2008Şiir
Bahar ÖyküleriCem Yayınevi / İstanbul2009Hikâye
Yaz ÖyküleriCem Yayınevi / İstanbul2009Hikâye
İmgeler KitabıCem Yayınevi / İstanbul2009Çeviri
Yeni ŞiirlerCem Yayınevi / İstanbul2010Çeviri
Sırma Kedi ile Deliş Fare Tatil KöyündeNesin Yayınevi / İstanbul2011Roman
İnsan Dilden Yeter Dilden BiterKanes Yayınları / İstanbul2011İnceleme
Requiem Duino AğıtlarıCem Yayınevi / İstanbul2011Çeviri
Orpheus'a SonelerCem Yayınevi / İstanbul2012Çeviri
Faşizmin Kitle PsikolojisiCem Yayınevi / İstanbul2014Çeviri
Aşktır, İlaçtırCem Yayınevi / İstanbul2014Hikâye
Aziz Nesin KonuşuyorNesin Yayınevi / İstanbul2014Sohbet
Necatigil DolaylarıSözcükler / İstanbul2015Şiir
Unutulmak İsteyen Şair Behçet Necatigil 100 YaşındaSözcükler / İstanbul2016İnceleme
SavrulanlarOğlak Yayıncılık / İstanbul2016Roman
Sana Son Umudumu SöyleyeceğimSözcükler / İstanbul2017İnceleme
Çevirinin Estetiği ve Çeviri SerüveniYapı Kredi Yayınları / İstanbul2018İnceleme
Mustafa Kemal'in Ordusunda Bir Alman YüzbaşıKırmızı Kedi Yayınevi / İstanbul2018Çeviri
St. Louis GünleriYapı Kredi Yayınları / İstanbul2019Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Alperen Yeşild. 27 Temmuz 1984 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Göknur Gündoğand. 1982 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Savaşçı, Özgürd. 10 Haziran 1955 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4SÜLEYMAN, Süleyman Yücekayad. 1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5KUL MUHİBBİ/GÜL MUHİBBİ, Hasan Güld. 1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6İpek, Yüceld. 19 Mayıs 1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Gençay, Gürkald. 11 Kasım 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
8Öztek, Mehmetd. 1 Eylül 1977 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Tansel, Oğuzd. 15 Şubat 1915 - ö. 30 Ekim 1994MeslekGörüntüle
10Cılızoğlu, Tanjud. 1936 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Turgay Algand. 25 Aralık 1961 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Behçet Necatigild. 14 Nisan 1916 - ö. 13 Aralık 1979Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Yüksel, Hasan Avnid. 01 Ocak 1949 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14HAYDARÎ, Haydar Yükseld. 1950 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15Yüksel, Sadid. 3 Nisan 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle