RIFKÎ, Mahmûd Rıfkî

(d. ?/? - ö. 1280/1864)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Karslıdır. Babası Osmanlı devletinde vezir-i mükerremlikle taltif edilmiş olan Abdullâh Paşa’dır. Mahmûd Rıfkî, 19. yüzyılda beylerleyliği statüsünde ve Kızıldeniz kıyısında önemli bir liman şehri olan Sevakin’e 12 Ramazan 1266/22 Temmuz 1850'de (Orhonlu 1996: 178) alay kaymakamı (miralay) olarak atanır. Dîvânçe’de geçen bazı beyitlerden hareketle şairin İran ve Bağdat’ta bulunduğu düşünülebilir. Mahmûd Rıfkî Sicill-i Osmanî’ye göre 1864 yılında vefat etmiştir (Mehmet Süreyya 1996: 910).

Bilinen tek eseri olan Dîvânçe Millet Kütüphanesi AE Mnz 175’te kayıtlı olan Kaymakam Celâl Bey Mecmuası'nın ilk 39 yaprağında yer alır. Dîvânçe'de 106 gazel, gazel nazım şekliyle yazılmış 3 münacat ve 4 naat ile 1 müstezad bulunmaktadır. Şair, teamüllere uyarak kafiye bakımından her harfle gazel yazmaya gayret etmiş ve şın (ş) harfi hariç bunu da başarmıştır.

Dîvânçe'deki şiirlere bakıldığında şairin divan edebiyatının klasik yapısı içinde yetişmiş olduğunu ve şiirlerinde 19. yüzyıl divan şiirinin özelliklerini yansıttığını söylemek mümkündür. Aşk, şairin şiirlerinde önemli bir yer teşkil eder ve çoğunlukla beşerîdir. Ancak Dîvânçe’de yer yer 19. yüzyılın belirgin özelliklerinden biri olan tasavvuf da etkisini göstermektedir. Şair, şiirlerinde aşk yolunda candan geçme, mal ve zenginliği önemsemeyip dünyayı terk etme gibi tasavvufi aşkın hasletlerinden de bahseder. Aşk duygusunun işlendiği beyitlerde şair, lirizmi öne çıkarmaya, kelimeleri özenle seçmeye gayret eder. Rıfkî’nın en çok beğendiği ve şiirlerinden en çok etkilendiği şair hiç şüphesiz Fuzûlî’dir. Fuzûlî’nin şiirlerindeki acı ve ıstırap, söyleyiş güzelliği, bazı imajlar Rıfkî’nın şiirlerinde de yer yer görülür. Hatta bazı gazeller tamamiyle Fuzûlî etkisiyle kaleme alınmış gibidir. Hayâlî, Muhibbî ve Bâkî; Rıfkî’nın etkisinde kaldığı diğer şairlerdir. Rıfkî’nın bazı şiirleri Nazmî, Ruhî-i Sivâsî ve Meftûnî tarafından tahmis edilmiştir.

Kaynakça

Devlet Arşivleri. A. DVN. 144/23. 04/M/1276.

Devlet Arşivleri. A. MKT. MHM. 754/83. 12/N/1266.

Kesik, Beyhan (hzl.) (2009). Mahmûd Rıfkî-Hayatı, Edebî Kişiliği ve Divançesi (Şekil ve Muhteva Özellikleri-Metin). Erzurum: Salkımsöğüt Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Orhonlu, Cengiz (1996). Osmanlı İmparatorluğu Güney Siyaseti Habeş Eyaleti. Ankara: TTK Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 23.10.2013
Güncelleme Tarihi: 01.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Vech-i gülşenin gören dîvâne olmaz yâ n’eder

Kâmet-i servin gören rindâne olmaz yâ n’eder

 

Bî-kusûrsun ind-i şâ‘irde miŝâlin yok begim

Âhu gözlerin gören peymâne olmaz yâ n’eder

 

Şu‘le-i tâb-ı cemâlin yandırır çün ‘âlemi

Pertev-i nârın gören pervâne olmaz yâ n’eder

 

Leblerin sâfî asel kaymak mıdır bilmem şeker

Bûs-ı la‘lin bir gören mestâne olmaz yâ n’eder

 

Hâk-pây-i izzetinden sen beni red eyleme

Rıfkının hüznü gören bîgâne olmaz yâ n’eder

 

Gazel

Benim-tek âşıkın her-dem ricâsı artar eksilmez

Mey ü mahbûb içün aşkın nemâsı artar eksilmez

 

Hayâl-i dil-rübâdan gayrî yok zerre efkârım

Gönül ârzû eder dâ’im sadâsı artar eksilmez

 

Bugün ol âfeti gördüm rakîble dest-be-dest olmuş

Sürûrundan ol agyârın gıdâsı artar eksilmez

 

Eger nice su’âl olsa verirdim katline fetvâ

Anı teshîr içün her gün hevâsı artar eksilmez

 

Beni ta‘kîb eder zâhid bilir mi aşk [u] sevdâyı

Habersiz olmuş âlemden riyâsı artar eksilmez

 

Nice ta‘rîf edem ben kim cemâl-i şevkına yandım

Bu Rıfkî-tek düşen nâra nidâsı artar eksilmez

(Kesik, Beyhan (hzl.)(2009). Mahmûd Rıfkî-Hayatı, Edebî Kişiliği ve Divançesi (Şekil ve Muhteva Özellikleri-Metin). Erzurum: Salkımsöğüt Yay. 271, 277.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEVKÎ, Mehmet Şevkid. 1877 - ö. 1943Doğum YeriGörüntüle
2MUSA ERDENERd. 06.03.1954 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ŞENOL MURATOĞLU, Şenay Yıldızd. 20.09.1961 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ŞEVKÎ, Mehmet Şevkid. 1877 - ö. 1943Doğum YılıGörüntüle
5MUSA ERDENERd. 06.03.1954 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6ŞENOL MURATOĞLU, Şenay Yıldızd. 20.09.1961 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ŞEVKÎ, Mehmet Şevkid. 1877 - ö. 1943Ölüm YılıGörüntüle
8MUSA ERDENERd. 06.03.1954 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9ŞENOL MURATOĞLU, Şenay Yıldızd. 20.09.1961 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEVKÎ, Mehmet Şevkid. 1877 - ö. 1943MeslekGörüntüle
11MUSA ERDENERd. 06.03.1954 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ŞENOL MURATOĞLU, Şenay Yıldızd. 20.09.1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ŞEVKÎ, Mehmet Şevkid. 1877 - ö. 1943Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MUSA ERDENERd. 06.03.1954 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞENOL MURATOĞLU, Şenay Yıldızd. 20.09.1961 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEVKÎ, Mehmet Şevkid. 1877 - ö. 1943Madde AdıGörüntüle
17MUSA ERDENERd. 06.03.1954 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ŞENOL MURATOĞLU, Şenay Yıldızd. 20.09.1961 - ö. ?Madde AdıGörüntüle