RIZÂ, Ali Rızâ Efendi, İstanbullu

(d. 1865/1282 - ö. 1903/1321)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul'da 1282/1865 senesinde doğdu Asıl adı Ali Rızâ Efendi'dir. Şiirlerinde Rızâ mahlasını kullandı. Tahsilini Mülkiye Mektebi'nde tamamladı. 1301/1883 yılında Mülkiye'nin Yüksek Kısmı'ndan mezun olduktan sonra idarecilik mesleğini seçti. 1302/1884 senesinde gönderildiği Manastır vilayeti maiyyet memurluğunda kaymakamlık stajını tamamlayarak üçüncü sınıf kaymakamlığa terfi ettirildi. Manastır vilayeti dahilinde İskarapar, Göstençka, Premedi, Margılıç, Meçuve ve İskeçe kazaları kaymakamlıklarında bulundu. Son görevinde iken vereme yakalanarak İstanbul'a geldi. Yaşı kırka varmadan 1321/1903 tarihinde vefat etti ve Südlüce'de Bâdemli Dergâhı civarında Karaağaç cihetinde ailesine mahsus kabre defnolundu. Mezar taşındaki kitabenin son beyti şöyledir: "İki ihlâs ile târîhi düşdi / Bu demde buldı Mevlâ'sın Rızâ Bey (1321)".

Eserleri şunlardır:

1. Beyânü'l-Kemâl İlâ Ehli'z-Zevâl: Arapçadır, yazma hâlindedir.

2. Dîvân-ı Eş'âr: Türkçe şiirlerinden oluşan bu eser yazma hâlinde ve Bursalı Mehmed Tâhir'de imiş (Bursalı Mehmed Tahir 1333: 208).

3. El-Mişkâtü'n-Necât İlâ Ehli's-Salât Fî Beyân-ı Hakîkati'd-Dâreyn: Arapçadır, yazma hâlindedir.

4. Ganâ'imü'l-Gâzî Fî Bilâdi'n-Niyâzî: Türkçedir, yazma hâlindedir. Niyâzî Mısrî'nin üç gazelinin şerhidir.

5. Kitâbü't-Tevhîd Fi Sırri'l-Mecîd: Arapçadır, yazma hâlindedir.

6. Münâcât: Mensurdur. Münâcât-ı Abdullâh-ı Ensârî ve Tazarru'ât-ı Sinân Paşa tarzında ârifane ve hakîmane bir eserdir. Türkçedir, yazma hâlindedir.

7. Risâletü'l-Cûd İlâ Ehli'ş-Şuhûd Fî Beyâni Sırru'l-Hılkati Ve't-Tekvîn: Arapçadır, yazma hâlindedir.

8. Sırr-ı Sûreti'l-İhlâs: Arapçadır, yazma hâlindedir.

Üç dilde şiir söylemeye muktedir, temiz gönüllü, sıdk ve vefa konusunda mücessem, hakikate aşina bir zattı. Şiirlerinin sofiyane olmasından dolayı "şâ'ir-i İlâhî-nevâ" adıyla anılırdı. Şiirlerinin çoğu Hersekli Ârif Hikmet Bey ve Yenişehirli Avni Bey tarzında muvahhidane ve mutasavvıfane olup en parlakları tevhid, na’tlar ile muhammes ve müseddesleridir. Sinân Paşa tarzındaki mensur münacatı nesirde de kudret sahibi olduğunu göstermektedir (Bursalı Mehmed Tahir 1333: 209).

Kaynakça

Bursalı Mehmed Tahir (1333). Osmanlı Müellifleri. C. II. İstanbul.

Çankaya, Ali (Mücellidoğlu) (1968). "Ali Rızâ". Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler. C. III. Ankara.

İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. III. İstanbul: Dergâh Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Yayın Tarihi: 02.10.2014
Güncelleme Tarihi: 01.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Muhammes Na't-ı Şerîf'ten

Cemâlin câna her yüzden ayândır yâ Resûlallâh

Velî her zerrede sırrın nihândır yâ Resûlallâh

Cihâna feyz-i lutfun râygândır yâ Resûlallâh

Özün fi'lin özün hep dil-sitândır yâ Resûlallâh

Kemâlin bâ'is-i kevn ü mekândır yâ Resûlallâh

Makâm-ı akdesindir taht-gâh-ı mülk-i ev-ednâ

Müyesser olmamışdır gayre keşf-i râz-ı mâ-evhâ

Tamâm-ı fakr ile cânlardaki cânânesin hakkâ

Nigîn-i şevketin fermân-revâ-yı mülk-i istignâ

Demin berceste-i lâhûtiyândır yâ Resûlallâh

Sana mülk ü melek mebhût hayrân âlem-i nâsût

Sana fülk ü felek fertût handân âlem-i lâhût

Senin fazl u kemâlin mebhasi bir emrdir meskût

Rızâ'nın kalbi olmuşdur sana en şanlı bir tâbût

Bu devletle matâf-ı kudsiyândır yâ Resûlallâh

(Çankaya, Ali (Mücellidoğlu) (1968). "Ali Rızâ". Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler. C. III. Ankara. 142.)

Mensur Münâcâtı'ndan:

İlâhî ben bu hevesât-ı fâniyeden tecerrüdle senden seni ârzû etdim, sille-hôr-ı len-terânî oldum. Mazmûn-ı şerîf-i men-re'ânî ümîd-vâr ededururdu. Vaktâ ki tecellâ-yı zâtî feyz-bahş-ı derûn oldu, ef'âl ü sıfât u zâtım bi'l-cümle zebûn. Ne kendimden ve ne de âleminden bir nişân buldum. Ol dem ki zuhûr-ı feyzin ifâkat-nisâr-ı cenân oldu, gözümden her şey küllü yevmin fî şe'n olmaga başladı. Bî-ihtiyâr ene evvelü'l-müslimîn güftâr-ı evvelînim oldu. Yâ Rabbî bundan büyük ne ni'met dileyebilirim, bunun şükrünü ne dürlü ödeyebilirim.

(Bursalı Mehmed Tahir (1333). Osmanlı Müellifleri. C. II. İstanbul. 209.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1UZLETÎ, Değirmenci-zâde Uzletî Mehmed Çelebid. ? - ö. 1668-69Doğum YeriGörüntüle
2TAB\'Î, Pîrî Mollası Mustafa Efendid. ? - ö. 1764-65Doğum YeriGörüntüle
3Mücap Ofluoğlud. 4 Kasım 1923 - ö. 11 Aralık 2012Doğum YeriGörüntüle
4TAÇMEMMED SUHANGULUd. 1865 - ö. 1942Doğum YılıGörüntüle
5Ali Ferruh (İBNÜRREŞAT)d. 5 Haziran 1865 - ö. 20 Ekim 1904Doğum YılıGörüntüle
6Mehmet Ali Ulvid. 1865 - ö. 16 Ekim 1922Doğum YılıGörüntüle
7HÂFIZ, Erzurumlu İshâk Efendid. 1838 - ö. 1903Ölüm YılıGörüntüle
8BÂLÎ, İşkodralıd. ? - ö. 1903 ds.Ölüm YılıGörüntüle
9HAYDAR, Ali Haydar Efendi, İstanbullud. 1837 - ö. 1903Ölüm YılıGörüntüle
10RÂSİH, Seyyid Mustafa Râsih Efendid. 1822 - ö. ?MeslekGörüntüle
11VASFÎ, Mehmed Sâlihd. 1807-08 - ö. 1862MeslekGörüntüle
12Eşrefd. 1847 - ö. 22 Mayıs 1912MeslekGörüntüle
13SÂLİHA SUÂD HANIMd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14NECÎB, Şeyh Necîb Ahmed Efendid. ? - ö. 1821Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15NAZÎF, Ahmedd. ? - ö. 1842-43Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HABÎB, Mirza Habîb Efendi, Isfahanlıd. 1835 - ö. 1894Madde AdıGörüntüle
17NEZÎH, Mehmed Nezîh Beyd. 1839 - ö. 1908Madde AdıGörüntüle
18ŞİFÂYÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle