Sabahattin Kudret Aksal

Kudret, Maruf Bağa
(d. 25 Mart 1920 / ö. 19 Nisan 1993)
Şair, Hikâyeci, Romancı, Denemeci, Senarist, Yazar, Öğretmen, İdareci
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da Beşiktaş semtine bağlı Akaretler Caddesinde bir evde doğdu. Babası Sadettin, annesi ise Asiye’dir. İlkokula 1926’da Beşiktaş Şark İdadisi’nde başladı ve 1931’de mezun oldu. 1934 yılında Özel Işık Lisesi'nin ortaokulundan mezun oldu. 1937’de de aynı okulun lise bölümünü bitirdi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girmişse de bitiremeden buradan ayrıldı ve 1938’de aynı üniversitenin Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'ne kaydoldu. 1943’te bu bölümü bitirdi. Fatma Münire Bütün’le 1943’te evlendi. Hiç çocukları olmadı. 1943-1948 yılları arasında İstanbul'da değişik liselerde felsefe öğretmeni olarak çalıştı. 1948-1949 yıllarında askerlik hizmetini nakliye subayı olarak tamamladı. 1950-1951 yıllarında bir süre Çalışma Bakanlığında iş müfettişliği yaptı. Ayrıca 1952-1970 arasında bazı ara dönemler olsa da İstanbul Belediyesi Müfettişliği yaptı. 1970’te İstanbul Belediye Konservatuarı Tiyatro Bölümünde öğretmenliğe başladı. Bu görevinden 6 Mayıs 1977’de emekli oldu. Ayrıca 1959’da İstanbul Belediyesi Konservatuvar Müdürlüğü, 1961’de Şehir Tiyatroları Müdürlüğü, 1962’de Şehir Operası Sanat Yönetmenliği, 1963-1968 arasında İstanbul Belediyesi Yazı İşleri Müdürlüğü ve İstanbul Belediyesi Sanat Müşavirliği görevlerinde bulundu. 1980-1981 yıllarında Güzel Sanatlar Akademisi Ahmet Haşim Kürsüsünde estetik ve psikoloji dersleri verdi. 19 Nisan 1993’te İstanbul’da öldü. Mezarı Üsküdar'da Karacaahmet Mezarlığındadır.

Edebiyat hayatına şiirle başladı. Ürünlerini Adam Sanat, Aile, Argos, Ayda Bir, Beş Sanat, Çağdaş, Çağrı, Düşün, Değirmen, Demet, Devlet Tiyatrosu, Doğu ve Batı, Doğuş, Dost, Esi, Evrim, Gösteri, Gün, Gergedan, Hakikat, Hamle, İnsan, İşte, İnsan, Küçük, Kültür Dünyası, Karşı, Kaynak, Kitaplar Dergisi, Kurun, Küllük, Mavi, Milliyet Sanat, Nokta, Oluş, Oluşum, Oyun, Pınar, Papirüs, Saçak, Sanat Olayı, Servet-i Fünun, Ses, Sokak, Soyut, Şadırvan, Türk Dili, Türk Dili Dergisi, Türk Edebiyatçılar Birliği Yıllığı, Varlık, Yücel, Yürüyüş, Yaprak, Yaratış, Yazko Edebiyat, Yeditepe, Yeni İnsan, Yeni İnsanlık, Yeni Dergi, Yeni Edebiyat, Yeni Sanat, Yeni Ses, Yeni Ufuklar, Yeni Yaprak, Yeni Yol, Yenilik, Yenilikler, Yirminci Asır, Yusufçuk gibi dergilerde ve Vakit, Vatan, Türk Sesi, Yeni İstanbul, Akın, Cumhuriyet, Türk Tiyatrosu, Yeni Memleket gibi gazetelerde yayımladı.

1940’lardaki yeni edebiyat hareketinde yer aldı. Şiir türünde 1980 Yeditepe ve 1990 Sedat Simavi ödüllerini, hikâye türünde 1955 Sait Faik, 1957 Türk Dil Kurumu ve 1985 ENKA ödüllerini, tiyatro türünde ise 1965-66 Ankara Sanatseverler Derneği ve 1980, 1987 Avni Dilligil ödüllerini, 1990'da Kültür Bakanlığı Tiyatro Onur Ödülünü, 1992'de Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülünü aldı.

Şiiri iki döneme ayrılır:

İlk Dönem: İlk şiiri “Biri Var” adıyla 1 Ağustos 1938 tarihinde Varlık dergisinde çıktı. İlk şiirlerinde Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Veli Kanık ve Garip akımının etkisindedir. Ayrıca Behçet Necatigil ve Cahit Külebi’ye yakın bir üslubu vardır. Büyük kent avare gencinin yaşama sevinci, uzak mekânlar özlemi, aşk, mutluluk, sorunlardan kaçış gibi izleklere belirgin olarak yer verdi. Sosyal ve siyasi sorunlara, Anadolu’ya, köy ve köylüye, folklorik değerlere fazla yer vermedi. Yalın, sade, açık, anlaşılır bir dil ve üslup kullandı. Halkın konuşma dili zenginliğine yer verdi. Bu şiirlerde nükte unsuru belirgin olarak göze çarpar. Bir süre hece veznine ve kafiyeye yer veren şiirler yazdı.

İkinci Dönem: 1960’tan sonra şiirinde felsefi anlamda varoluşsal sorgulama ve düşünce unsuruna, felsefi açıdan zaman kavramını irdelemeye, sonsuzluk ve evren kavramına, uygarlığın oluşumuna, modernizm sonucu yabancılaşmaya, trajediye, ölüm, zaman, tabiat, Anadolu, gece, güneş, yalnızlık gibi konulara önem verdi.

Özellikle 1976’dan sonraki süreçte son dönem şiirleri daha kapalı ve imge yoğunlukludur. İkinci Yeni şiir anlayışına yakın bir söyleyişi vardır. Modern kent insanının psikolojik sorunlarına yer vermiştir. Genel olarak şiirlerinde hem hece veznine hem de serbest vezne yer verdi. En çok beyit ve dörtlük nazım şekillerini kullandı. Türk Dil Kurumu’nun ürettiği Öz Türkçe kelimeleri kullanmaya özen gösterdi. Dil üzerindeki vurgusu ağır basar. Nesneler dünyasına dille ulaşmaya, bu dünyayı dille yeniden kurmaya çalıştı. Ona göre mısra birimdir, şiirin en büyük özüdür, her şeyidir. Şiiri “büyülü matematik” olarak görmüştür. Beslendiği şairler arasında Yunus Emre, Divan şairleri, Türk halk şairleri, Yahya Kemal, Ahmet Haşim ve yeni şairler sayılabilir.

Diğer yandan hikâye, roman, deneme ve tiyatro türlerinde de eser verdi. İlk hikâyesi "Semtin Kahvesi"ni 20 Haziran 1940 tarihinde Servet-i Fünun dergisinde yayımladı. İlk oyunu “Evin Üstündeki Bulut” 1948’de oynandı. Hikâye ve oyunlarında da orta hâlli insanların duyuş, düşünüş ve yaşantılarına, mutluluklarına, yaşama sevinçlerine, aşk, evlilik konularına, felsefi anlamda evrensel sorun ve kavramlara yer verdi.

Hikâyelerinde genellikle Sait Faik Abasıyanık etkisi görülür. Olay yerine durum hikâyesine yönelmiştir. Özellikle büyük kentlerde yaşayan orta hâlli insanların yabancılaşma, huzursuzluk, sosyal ve ekonomik sorunlarına yer verdi.

Oyunlarında aile ve ev merkezli sorunlara ve değişik yaşantılara yer verdi. İnsan ilişkilerindeki karmaşayı felsefi bir yaklaşımla sorgulamıştır. Kadın erkek çatışmalarını, değişik psikolojik sorunları ele aldı. Oyunlarının merkezinde insan dramı vardır. Tiyatrolarında şairliğinin, felsefeciliğinin ve estetikçiliğinin etkisi büyüktür. Tiyatroyla şiiri özdeş saymıştır. O, tiyatroyu hayat gerçeğinin sahneye yansıması olarak görür ve oyunlarında bunu uygular. Gerçekle düş, duygu ve düşünce, şiir ve nesir iç içedir.

Tiyatrosu da iki döneme ayrılır:

İlk Dönem: İlk dört oyununda aile kurumu değişik boyutlarıyla irdelenir, ailenin birey üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri ele alınır, özellikle de bireysel özgürlük alanıyla aile kurumunun sınırlılıkları arasındaki çatışmalara yer verir. Yine bu ilk oyunlarında şiirsel bir dile, dram, fantezi unsurlarına ve gerçekçi bir anlatıma ağırlık verir. Evin Üstündeki Bulut’ta aileden dört kişinin ve babanın misafir olan arkadaşının gerçekleşmeyecek olan düşlerine yer verir. Şakacı’da yaşadığı hâlde öldü haberini yayan bir babanın evine canlı olarak dönüşü ve ortaya çıkan şaşkınlıklara yer verilir. Tersine Dönen Şemsiye’de rüzgârda şemsiyesi ters dönen bir kişinin çağrışımla içine girdiği aşk rüyasına yer verilir. Kahvede Şenlik Var oyununda aile ve evlilik kurumu değişik boyutlarıyla irdelenir. Bir kır kahvesinde buluşan genç bir erkekle genç bir kadının para, mal ve gösteriş merkezli, ticari boyut kazandırılmış evlilik pazarlığının trajikomik boyutlarına yer verilir.

İkinci Dönem: Bu dönemdeki tiyatrolarında ise daha evrensel tiplere yer verir. Kral Üşümesi’nde ben merkezci bir kralın kurduğu baskıcı yönetim biçiminin bireysel olarak kendisini bile nasıl olumsuz etkilediği üzerinde durulur. Esaret ve özgürlük sorunu işlenir. Bay Hiç’te hiçlik kavramı felsefi planda sorgulanır. Sonsuzluk Kitabevi’nde kitap insan dostluğu, evrensel olarak insanın sonsuzluğa ulaşma arzusu ve tutkuları, ölümsüzlük özlemi irdelenir. Önemli Adam’da erkek ve kadının bireysel varoluş sorunlarına, zaman ötesine geçişe, sonsuz hiçlik kavramlarına yer verir.

Kaynakça

Yılmaz, Arif (2010). Sabahattin Kudert Aksal-Hayatı, Sanatı ve Şiirleri Üzerinde Bir Araştırma. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.

Uyguner, Muzaffer (2000). Sabahattin Kudret Aksal, Yaşamı,Yapıtlarından Seçmeler. Ankara: Bilgi Yayınevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. NURULLAH ÇETİN
Yayın Tarihi: 11.12.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Şarkılı KahveABC Kitabevi / İstanbul1944Şiir
ŞakacıYarlık Yayınları / İstanbul1952Tiyatro
Gün IşığıVarlık Yayınları / İstanbul1953Şiir
Gazoz AğacıVarlık Yayınları / İstanbul1954Hikâye
Yaralı HayvanVarlık Yayınları / İstanbul1956Hikâye
Bir Odada Üç AynaYenilik Yayınları / İstanbul1956Tiyatro
Duru GökVarlık Yayınları / İstanbul1958Şiir
Tersine Dönen ŞemsiyeVarlık Yayınları / İstanbul1958Tiyatro
Bir Sabah UyanmakVarlık Yayınları / İstanbul1962Şiir
ElinleYeditepe Yayınları / İstanbul1962Şiir
Ağızda Bir Sevide Yayınevi / İstanbul1964Çeviri
Kahvede Şenlik VarVarlık Yayınları / İstanbul1966Tiyatro
EşikBilgi Yayınevi / Ankara1970Şiir
Kral ÜşümesiVarlık Yayınları / İstanbul1970Tiyatro
ÇizgiCem Yayınevi / İstanbul1976Şiir
Geçmişle GelecekÇağdaş Yayınları / İstanbul1978Deneme
Bir Maviyi BulmakTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul1979Mensur Şiir
SürekTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul1979Şiir
Sonsuzluk KitabeviDevlet Tiyatrosu Yayınları / İstanbul1980Tiyatro
Bay HiçDevlet Tiyatrosu Yayınları / İstanbul1981Tiyatro
ZamanlarKaracan Yayınları / İstanbul1982Şiir
Önemli AdamDevlet Tiyatrosu Yayınları / İstanbul1983Tiyatro
Bir Zaman DüşüCem Yayınevi / İstanbul1984Şiir
BuluşmaCem Yayınevi / İstanbul1990Şiir
Çeviri ŞiirlerCem Yayınevi / İstanbul1991Çeviri
Batık KentYapı Kredi Yayınları / İstanbul1993Şiir
Oyunlar-Evin Üstündeki Bulut'tan Önemli Adam'aYapı Kredi Yayınları / İstanbul1994Tiyatro
Konakta OyunYapı Kredi Yayınları / İstanbul1998Tiyatro
ŞiirlerYapı Kredi Yayınları / İstanbul2008Şiir
Gazoz Ağacı ve Diğer ÖykülerYapı Kredi Yayınları / İstanbul2008Hikâye
Ne TuhafYapı Kredi Yayınları / İstanbul2014Şiir
Yazılar YanıtlarYapı Kredi Yayınları / İstanbul2018Deneme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1İSMET, Mehmed Efendid. 1750 - ö. 1807Doğum YeriGörüntüle
2Adli Morand. 1919 - ö. 1981Doğum YeriGörüntüle
3Selim Yeniçerid. 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ABDULLAH YURTSEVERd. 1920 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Oğuz Özdeşd. 1920 - ö. 7 Haziran 1979Doğum YılıGörüntüle
6M. Cemal Kırzıoğlud. 6 Nisan 1920 - ö. 9 Nisan 2016Doğum YılıGörüntüle
7BEDİR, Bedir Karakuşd. 1944 - ö. 1993Ölüm YılıGörüntüle
8ZİHNİ, Zihni Cansızd. 1904 - ö. 19.04.1993Ölüm YılıGörüntüle
9AKARSU, Muhlis Akarsud. 20.02.1948 - ö. 02.07.1993Ölüm YılıGörüntüle
10Ahmet Emin Atasoyd. 1944 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Esgin, İsmail Safad. 1906 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Ayşe Çolakoğlud. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13Haluk İnanıcıd. 20 Mayıs 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Barış Uygurd. 1978 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Dündar, Orhand. 01 Ocak 1953 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Sabahattin Sezaird. 15 Ocak 1948 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ALHAN, Alhan Kudret Oğlu Esgerlid. 1933 - ö. 1989Madde AdıGörüntüle
18Eyuboğlu, Sabahattind. 1908 - ö. 13 Ocak 1973Madde AdıGörüntüle