SÂBİT, Nu'mân

(d. 1692/1103 - ö. 1768/1182)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Nu’mân’dır. 1103/1691-92 yılında Sivas’ta dünyaya geldi. Sivas’ın en eski ailelerinden Sarı Hatipzâdelerdendir. Babası şair, müderris ve aynı zamanda Sivas müftüsü olan Ahmed Hamdî Efendi’dir (Arslanoğlu 2006: II/331). Yaşadığı dönemde çok sevilen ve ilmiyle meşhur olan Nu’mân Sâbit Efendi, halk arasında “Yılancık Evliyası” ve “Mecma’u’l-Bahreyn” olarak da tanındı. Eğitimini amcası Abdullah Efendi’den alan Nu’mân Efendi, Sivas müftülüğü görevinde bulundu. Kaynaklarda, Nu’mân Efendi’nin Sâbit mahlasını seçmesinin sebebi olarak İmam-ı A’zam’ın adının Nu’mân bin Sâbit olmasından kaynaklandığı bildirilmektedir. bu mahlası aldıktan sonra Nu’mân Sâbit ismiyle anılmaya başlandı (Arslanoğlu 2006: II/331). 1182/1768-69 yılında vefat etti. Ölümüne Sivaslı şairlerden Hüsnî, “Oku İhlâs o rûh-ı pâkini eyle hemân ihyâ” mısrasıyla tarih düşürmüştür. Mezarı, kurduğu kütüphane ile yaptırdığı çeşme arasında ve bugün Sivas Ulu Cami’nin batısında bulunan aile kabristanındadır.

Vehbi Cem Aşkun, şairin çocuğu olmadığını söylemektedir (1948: 171). Fakat Nu’mân Sâbit’in kaleme aldığı bir mecmuada yer alan tarih manzumesinden, şairin EsaD ve Emin adında iki çocuğunun olduğu anlaşılmaktadır (Mecmû’a, vr. 144a).Nu’mân Sâbit Efendi, 1172/1758-59 yılında Ulu Cami’nin yanındaki konağının yanıbaşına kendi adıyla anılan bir kütüphane yaptırmış ve yine oraya bir de çeşme inşa ettirmiştir. 1930’lu yıllara kadar hizmet veren bu kütüphane binası yıkılmış ve burada bulunan kitapların bir kısmı Ziya Bey Kütüphanesine geçmiştir. Fakat bu kitapların birçoğu bugün kaybolmuş vaziyettedir (Yıldız 2007: 38).

Nu’mân Sâbit’in bugün elimizde iki edebî eseri bulunmaktadır:

1. Müftî Nu’mân Efendi Mecmû’ası: Sivas Ziya Bey Kütüphanesi 189 numarada kayıtlı olan eser, müellif hattı olup 231 varaktır. Mecmuanın başında Kayserili Hacı Hilmî Efendi’nin takrizi bulunmaktadır. Mecmuada Nu’mân Sâbit’e ait Türkçe ve Farsça gazel, kaside, tarih ve müfred gibi birçok manzumenin yanı sıra amcası Abdullah Efendi ve kardeşi Faik Efendi’ye ait şiirler de bulunmaktadır. Eser, Abdullah Efendi ve Nu’mân Efendi’ye ait Arapça fıkıh ve tasavvufla ilgili risaleler de içermektedir.

2. Mecmû’a-i Nû’mân Sâbit Efendi: Eser, Ziya Bey Kütüphanesi 357/1 numarada kayıtlıdır. Müellif hattı olan Mecmû’a, 6 varaktır.Yazmada Nu’mân Sâbit’e ait şiirler yer almaktadır. Mündericâtında şairin, Mezâkî’nin “gelmez” redifli gazeline yazmış olduğu tahmis, “Mi’râc-ı Resûl” ve “Nefs-i Emmâreden Şikâyet” başlıklı mesneviler ile dört halife ve III. Mustafa’nın övgüsünde yazılmış manzumeler bulunmaktadır.

Bu eserlerin dışında Risâle fî Hakkı’ş-Şi’rDuaü Enbiyâ ve Evrâdü’l-EsfiyâHacc-ı Ekber, Risâle-i SelâmRisâle fî Hakkı’l-İ’tikâf, Risâletü’l-Fürâsiye, Meselü’l-Ferâdisiye, Hüsn ü Kubh ve Şerh-i Hizbu’l-Bahr gibi Arapça eserleri de vardır.

Nu’mân Sâbit Efendi, 18. asırda Sivas Müftülüğü görevinde bulunmuş, şair ve kültür adamı kimliğiyle tanınmış önemli bir şahsiyettir. Sadece dinî ilimlerdeki vukûfiyeti ile değil iyi bir şair olması yönüyle de dikkate değer bir isimdir.

Kaynakça

Aslanoğlu, İbrahim (2006). Sivas Meşhurları. C. II. Sivas: Sivas Valiliği Yay.

Aşkun, Vehbi Cem (1948). Sivas Şairleri, Sivas: Kâmil Matbaası.

Nu’mân Sâbit. Mecmû’a-i Nû’mân Sâbit Efendi. Ziya Bey Kütüphanesi. No. 357/1.

Nu’mân Sâbit. Müftî Nu’mân Efendi Mecmû’ası, Ziya Bey Kütüphanesi. No. 189. vr. 144a.

Toparlı, Recep (hzl.) (2005). Sivas Şehri. Sivas: Seyran Yay.

Yekbaş, Hakan (2011). “Sarıhatipzâdelerden Numan Sâbit Efendi Bilinmeyen Mi’râciyesi”. Kültür Tarihimizde Sivaslı Bir Aile. ed. Alim Yıldız. Sivas: Buruciye Yay. 233-271.

Yıldız, Alim (2007). “Sivaslı Şair Bir Aile Sarıhatipzâdeler ve Numan Efendi”. Sultan Şehir 4: 36-39.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HAKAN YEKBAŞ
Yayın Tarihi: 02.04.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Arak-ı yâr gülâb hâl-i siyeh anberdir

Teb-i ruhsâresi ahker zekanı micmerdir

Akl idrâk idemez vehm ise hisden âciz 

Mûmiyânını hayâl itmede dil aksardır

Nev-nihâldir müjeler cennet-i rûy-ı yârda

Kadi tûbâya bedel âb-ı lebi kevserdir

Ebruvân besmeledir âyet-i hüsne âyâ 

Safha-i rûyda nev-hat varak-ı dîgerdir

Nagme-i neyde de meyde dahi var çok hâlet 

Hâsılı âfet-i cânım sevecek dilberdir

Zîr-i fesden görinen rûydaki zülfelerin

Suhuf-ı hüsnde bir levha-i sîm ü zerdir

İnhisâf-ı kamer ü şemse sebeb subh u mesâ

Cebheden rûya inen ca’d u mu’anber terdir

Sâbitâ aşk ile sen âleme teşhîr olalı

Kays efsânesi dillerde katı kemterdir 

Nu’mân Sâbit. Müftî Nu’mân Efendi Mecmû’ası. Ziya Bey Kütüphanesi. 189. vr. 5b.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Yusuf Bald. 01 Nisan 1975 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MEFTUNÎ, Abdülbaki Yıldırımd. 1931 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HAFIZ KAMİL, Hüseyin (Börek Hoca)d. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4REŞÎD, Ebezâde/Feyzizâde Ahmed Reşîd Efendid. 1744-45 - ö. 1768-69Ölüm YılıGörüntüle
5MERÂKÎ, Hüseyin Refîk Efendid. ? - ö. 1768-69Ölüm YılıGörüntüle
6HAŞMET, Mehmed Abbas Efendizâded. ? - ö. 1768Ölüm YılıGörüntüle
7ŞERÎF, Abdurrahmân Şerîf Efendid. ? - ö. 1844-45MeslekGörüntüle
8AHMED EFENDİ, Bosnalıd. ? - ö. 1883MeslekGörüntüle
9NÂİLd. 1824 - ö. 1885MeslekGörüntüle
10ŞEVKÎ, Mehmed Şevkî Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11MUHİBBÂ, Mustafa Efendid. ? - ö. 1758-59Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12DAMAD İBRAHİM PAŞAd. ? - ö. Ekim 1730Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13AHMED FAKÎHd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14NİGÂHÎd. ? - ö. 1533/34Madde AdıGörüntüle
15NÂZIMÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle