SADIK

(d. 1864 / ö. 1951)
âşık, çiftçi
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Âşık Sadık, 1864'te Niğde’nin Kiçiağaç köyünde doğmuştur. Babası çiftçilikle uğraşan birisi olup adı İbrahim'dir. Hangi okullara devam ettiği veya okuyup okumadığı hakkında bilgi yoktur. Muhtemeldir ki Âşık Sadık, çocukluğu ve gençlik yıllarını babasının yanında çiftçilik yaparak geçirmiştir. Ömrünün büyük bir bölümünü Adana ve Tarsus’ta geçirmiştir. Son dönemlerinde sağır ve kör olarak hayatını sürdürür (Yalman [Yalgın] 2000: 7-8; Özmen 2009: 100). Yalman, Âşık Sadık için hafızası ve şuuru sağlam, içinden geldiği şekilde istenildiği kadar şiir okuyabilecek kabiliyette olduğunu söyler (Yalman (Yalgın) 2000: 8). Evli olduğu ve son dönemlerinde kızının bakımına muhtaç olduğunu âşığın ağzından Ali Rıza Yalman şöyle anlatmaktadır: "Efendi, ben Adana'nın kuşatılması sırasında Tarsus'ta Makam çarşısında bir dükkânda çalışıyordum. Göçte hastalandım, şimdi hem kör hem de sağır oldum. Bugün kızıma muhtaç kaldım. Allah kimseyi benim gibi göze ve kulağa muhtaç etmesin." (Yalman [Yalgın] 2000: 8). 1951'de vefat ettiği tahmin edilmektedir (Özmen 2009: 100). Âşık Sadık'ın mezarının nerede olduğu konusunda İsmail Özmen şunları söylemektedir: "Yaptığımız bir çalışmada Âşık Sadık'ı tanıyan var mı diye soruşturduk. Bir konuşmada Gümüşler Kasabası, Eski Gümüş Mahallesine giderken yolun solunda bulunan mezarlıkta bulunduğu söylendi. Yerini tespit etmek mümkün olmadı." (Özmen 2009: 100).

Âşık Sadık'ın şiire ne zaman ve nerede başladığı bilinmemektedir. Yapılan araştırmalarda dört şiirine rastlanılmıştır. Bu araştırmalardan biri Ahmet Caferoğlu'nun Anadolu Ağızlarından Derlemeler (1994: 182-184) adlı eseri, diğeri ise Ali Rıza Yalgın'ın Cenupta Türkmen Oymakları (2000: 7-11) adlı eseridir. Tespit edilen dört şiiri incelendiğinde halk şiiri geleneğine uygun yazdığı görülmektedir. Üç şiir koşma tarzında on bir hece ile söylenmiştir. "Huda" redifli şiiri dört dörtlükten oluşmuş ve konusu dini tasavvufidir. "Taştan" redifli şiiri, üç dörtlükten oluşmuş ve sevgiliye olan hasret dile getirilmiştir. "Düşman" redifli şiiri ise yedi dörtlükten oluşan bir destandır. Âşık Sadık'ın dördüncü şiiri ise yine koşma tarzında söylemiş, on beş heceli ve dört dörtlükten oluşan bir koşmadır.

Dört şiirden hareketle Âşık Sadık'ın edebî kişiliğini ortaya koymak mümkün olmayacaktır. Ancak dört şiirden yola çıkarak Âşık Sadık'ın duygu ve düşünce dünyasına ait bir şeyler söylemek mümkündür. Âşık Sadık, dini tasavvufi ve millî konularla birlikte aşk ve sevgi üzerine şiirler yazmıştır. "Düşman" redifli şiirinde Kurtuluş Savaşının nasıl kazanıldığı, Yunanın nasıl denize döküldüğü ve (Mustafa) Kemal Paşa'nın askeri dehasının nasıl olduğu anlatılmaktadır. Bu yönüyle Âşık Sadık'ın millî duygularının çok yüksek olduğu söylenebilir.

"Gider" redifli şiirinde ise Âşık Sadık, Güllüce köyü imamı bir takım ithamlarda bulunduğunu duyunca çok üzülmüş ve imama bir şiir yazmıştır. Bu şiirinde de ise Ey hoca diyerek seslendiği imama çeşitli nasihatlerde bulunur. Sadık, imama "Her ne amel işler isen cümlesin yazar kalem/ Bir yudum acı su için sen edersin bunca zem" (Özmen 2009: 101) diyerek dedikodunun ne kadar kötü olduğunu hatırlatır ve "Kimsenin zemmini etme, Allah'ın emrini bil/ Bir alıcı kuş misali cümlesi birden gider" (Özmen 2009: 101) diyerek imamdan tevbe etmesini ister. Bu şiirinden hareketle de Âşık Sadık'ın manevi yönünün ne kadar yüksek olduğu ifade edilebilir.

Kaynakça

Bakırcı, Nedim (2017). 19. Yüzyıl Âşıklarından Niğdeli Âşık Tâhirî. Konya: Kömen Yay.

Caferoğlu, Ahmet (1994). Anadolu Ağızlarından Toplamalar. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.

Özmen, İsmail (2009). Niğdeli Şair ve Yazarlar. Niğde: Niğde Valiliği Yay.

Yalman [Yalgın], Ali Rıza (2000). Cenupta Türkmen Oynakları. C. II. hzl. Sabahat Emir. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. NEDİM BAKIRCI
Yayın Tarihi: 05.03.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Everdi, Mustafad. 15 Nisan 1957 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Ali Erbild. 1983 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3MUHYÎ, Muhyî Mehmed Çelebid. ? - ö. 1596Doğum YeriGörüntüle
4GUFRANÎ, Durmuş Alid. 1864 - ö. 1926Doğum YılıGörüntüle
5MEHMET BEHÇET KUTLUd. 1864 - ö. 26.10.1948Doğum YılıGörüntüle
6Gürpınar, Hüseyin Rahmid. 17 Ağustos 1864 - ö. 8 Mart 1944Doğum YılıGörüntüle
7Büngül, Nurettin Rüştüd. 1882 - ö. 1951Ölüm YılıGörüntüle
8ABDÜLBÂKİ EFENDİd. 1880 - ö. 1951Ölüm YılıGörüntüle
9KUSURÎ, Hasan Fehmid. 1875 - ö. 1951Ölüm YılıGörüntüle
10ŞÜKRANİ, Şükrü Toprakd. 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
11NUSRET BABAd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12VEYSEL/ VEYSEL CEHDİ/ VEYSEL KUT KEMTER, Veysel Cehdi Kutd. 1907 - ö. 1997MeslekGörüntüle
13HEDİYE ABLA (DELLÂL KERİMİN HEDİYE)d. ? - ö. 1945?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KESKİN, Ahmetd. 24.07.1910 - ö. 1986Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15AVNİ KAYSALd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16İBRAHİM, İbrahim Hakkıd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ULDUZ SÖNMEZd. 1945 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18GAMLI, Bekir Durak Gürsoyd. 1883 - ö. ?Madde AdıGörüntüle