ŞAHİN GİRAY

(d. 1745/? - ö. 1787/?)
han, divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İkinci Devlet Giray'ın torunu ve Topal Ahmed Giray'ın oğludur. 48. ve en son Kırım Hanı olan Şahin Giray, Edirne’de doğdu. Kardeşi Sahip Giray Han zamanında kalgaylık yaptı, 1777 yılında ise Kırım Hanı oldu. Şahin Giray'ın gençlik yıllarında yapılan 1768-1774 Osmanlı Rus savaşı, Kırım Tatarları için büyük kayıplarla sonuçlandı. Ruslar Kırım’daki bütün stratejik kaleleri ellerine geçirdiler. Savaşın sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşmasına göre Kırım Osmanlı Devleti’nden özerklik kazandı ve Rusya'nın kontrolüne girdi. Bu gelişmeler sonucu Kırım hanı artık göstermelik bir konuma düşmüştü. Rusya'nın baskılarına dayanamayan Şahin Giray, 1783 yılında hayatını kurtarmak amacıyla Hanlığın kapılarını Rus ordularına açtı. 1787 yılına kadar St. Petersburg’da ev hapsinde yaşadı. Daha sonra Rusya'yı terk ederek Edirne'ye geldi. Ardından Rodos’a sürgün edildi ve orada 1787 yılında idam edildi. Şahin Giray, Kırım hanedan mensuplarının çoğu gibi güzel sanatların çeşitli şubeleriyle, bu arada şiirle de uğraştı. İsmini mahlas olarak kullandı. Örnek olarak verilen şiiri aynı zamanda Divan şiiri örnekleri arasında sayıca az olan resim şiir özelliği de taşımaktadır (Şenödeyici 2009: 587).

Kaynakça

 Çiftçi, Ömer (hzl.). Fatîn Dâvud Hâtimetü’l-Eş‘âr, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83500/tezkireler.html (E.T. 16.06.2013).

 Halim Giray (1321). Gülbin-i Hânân. İstanbul.

 İnalcık, Halil. (2002) "Kırım Hanlığı". DİA.XXV. Ankara: İSAM Yay.

 İpekten, Haluk vd. (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

 İsen, Mustafa (2000). "Kırım Hanedanının Şairliği". Bilig. S.15. 81-90.

 İsen, Mustafa, Ali Fuat Bilkan, Tuba Işınsu Durmuş (2012). Sultanların Şiirleri Şiirlerin Sultanları. İstanbul: Kapı Yay.

 Kurnaz, Cemal ve Halil Çeltik (2000). Osmanlı Dönemi Kırım Edebiyatı. Ankara: Kurgan Edebiyat.

 Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâ’ilî. Ankara: Bizim Büro Yay.

 Kurnaz, Cemal ve Halil Çeltik (2012). Hanlık Dönemi Kırım Şairleri Hakkında Bazı Tesbit ve Değerlendirmeler. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 51: 275-294, Ankara.

 Öztuna Yılmaz (1996). Devletler ve Hanedanlar, Ankara: KTB Yay.

 Şenödeyici, Özer. (2009). "OSMANLININ GÖRSEL ŞİİRLERİ III TRAJEDİNİN GÖLGESİNDE HÜNER GÖSTERİSİ" Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research, Volume 2/6 Winter 2009

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MUSTAFA İSEN
Yayın Tarihi: 26.02.2014

Eserlerinden Örnekler

GAZEL

Yâr gelüp ‘âşıkıñ menzilini kılsa cây

İtmeye mi gün yüzi dîdeleri rûşenây

Yayup o kâkülleri gün yüze kıldıñ nikâb

Menzil-i ‘akrebde yâ münhasif olmışdır ay

Yanaşup ol mâha yâ hançer-i ser-tîzini

Eylesem agyârınıñ sînesini hemçü nây

Yâr delerse eger sînemizi kâ’iliz

Tek bizi ol meh-likâ lutfına kılsun sezây

Yan virüp ey meh-likâ kaçma bu gam-hˇâreden

Âteş-i hicrân ile yanmağa görme revây

Yaz semender gibi yanmaga tâlibliyim

Ey kalem ‘arz it eger diler ise ol hümây

Yâver olursa eger lutf-ı Hudâ bir kula

Bir pula muhtâc iken dehre olur pâdişây

Yâ meh-i rahşânda mı dehre ziyâ-bahş olan

Tal‘at-ı rûyuñ mudur ‘âleme viren cilây

Yaş düşüp dîdeden rûyuñ ider ârzû

Kudret ile gün yüzüñ olmada şeb-nem-resây

Yâ lec idüp müdde‘î gün yüzüñ inkâr ider

Eyler idi ol gabî ‘âkil ise zerre rây

Yap reh-i tecrîdde âkil isen bir ribât

Kâfile-i ehl-i ‘aşka eyleye kârbân-serây

Yâre ider ehl-i ‘aşk turmayup ‘arz-ı hüner

Nevbet-i ‘arz-ı hüner sende mi Şâhîn Girây

Yâr-ı ser-firâz-ı men sende o kaş [u] göz ki var

Katli içün ‘âşıkıñ yâ ne gerek ok u yay (Şenödeyici 2009: 588-590)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1İLMÎ, Remzîzâde Mehmed Çelebid. ? - ö. 1597-98Doğum YeriGörüntüle
2Faruk Gürtuncad. 1904 - ö. 6 Ağustos 1982Doğum YeriGörüntüle
3HÂKİMÎ, Çuhacızâde Hâkimî Efendid. ? - ö. 1628-1648Doğum YeriGörüntüle
4ÂKİF, Lütfullâh Âkif Efendid. ? - ö. Temmuz-Ağustos 1787Ölüm YılıGörüntüle
5NAZÎF, Mehmed Efendid. ? - ö. 3 Eylül 1787Ölüm YılıGörüntüle
6RÂMİZ, Ahmed Râmiz Beyd. ? - ö. 1787-88Ölüm YılıGörüntüle
7Karataş, Leventd. 28 Mayıs 1972 - ö. ?MeslekGörüntüle
8Alperen Yeşild. 27 Temmuz 1984 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Muzaffer Arabuld. 1917 - ö. 2 Kasım 1997MeslekGörüntüle
10NÂ'İL BEYd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11KÂZIM, Çorluluzâde Eyyûbî Kâzım EfendiNDİd. ? - ö. 1726-27Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12SÂ’İB, Sâ’ib-i Kâtibd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13MAHZÛLÎ, Lofçalıd. ? - ö. 1858 ds.Madde AdıGörüntüle
14KUL BAYRAMLId. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15AHMED, Karamanîzâde Şeyh Ahmed Efendid. ? - ö. 1737Madde AdıGörüntüle