ŞÂNÎ, ABDULKERİM ŞÂNÎ EFENDİ

(d. ?/? - ö. 1672/1087)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Safâyî (Çapan 2005: 312) ve Safvet’e göre Van (Güzel 2012: 329), Güftî’ye göre Erzurum (Yılmaz 2001: 158), diğer kaynaklara göre ise Diyarbakır’da doğdu. Öğrenimini tamamladıktan sonra yazısının güzelliği dolayısıyla divan kâtibi oldu. IV. Mehmet’in doğumuna “Şâniyâ gökde melekler dediler târîhini/ Nûrdur geldi Mehemmed sulb-i İbrâhîmden” beytiyle tarih olarak düşürdüğü manzumeyi yazması üzerine Van defterdarlığına atandı (Çapan 2005: 312). 1087/1672’de hacca giderken Şam’da öldü ve buraya defnedildi. Vefatına Emnî Efendi “Adn-i a’lâda makâmın bula yâ Rab Şânî” mısraını tarih düşürmüştür (Müstakîm-zâde 1928: 266). M. Nail Tuman, Şânî’nin ölüm tarihini Ârif Hikmet’in 1180/1766-67, Tezkîre-i Amid’in de 1083/1672-73 olarak göstermesinin yanlış olduğunu belirtir (Kurnaz vd.2001: 475).

Şeyhülislam Arif Hikmet, Şânî’nin Dîvân sahibi olduğunu bildirir (Çınarcı 2007: 74). Safâyî, Şânî’nin inşada kuvvetli, şairlikte maharetli olduğunu söyler (Çapan 2005: 312). Safvet ise Şânî’nin tarih düşürmedeki ustalığından övgüyle bahsederek düşürdüğü tarihlere çoğu müverrihlerin erişemeyeceğini iddia eder (Güzel 2012: 329). Erzurumlu Hâlid Efendi’den hüsn-i hat meşk eden Şânî'nin aynı zamanda hattat olduğu da bilinmektedir. 

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ, Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 5. İstanbul: Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Ortak Yay.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi, Tezkîre-i Safâyî, (Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idü’l-Eş’âr). Ankara: AKM Yay.

Çınarcı, M. Nuri (hzl.) (2007). Şeyhülislâm Ârif Hikmet Beyin Tezkiretü’ş Şu’ârâsı ve Transkripsiyonlu Metni. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi.

Güzel, Bilal (hzl.) (2012). Kemiksiz-zâde Safvet Mustafa ve “Nuhbetü’l-Âsâr Min Ferâidi’l-Eş’âr” İsimli Şair Tezkiresi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

İpekten, Halûk, M. İsen, R.Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

Karatay, Halit (2008). Hattat Divân Şâirleri. Ankara: Akçağ Yay.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Mecmû’a-i Eş’âr. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı 338. vr. 39b.

Müstakîm-zâde Süleymân Sa’deddin (1928). Tuhfe-i Hattâtîn. İstanbul: Devlet Matbaası.

Yılmaz, Kâşif (2001). Güftî ve Teşrîfatü’-Şu’arâsı. Ankara: AKM Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 15.01.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Didüm ol yüzde nedendür hat-ı reyhân saf saf

Didi böyle yazılur âyet-i Kur’ân saf saf

Mushaf-ı hüsnüni ezberlemege mektebde

Dizilür karşuna etfâl-i dil ü cân saf saf

Zülfekâr-ı müjen evsâfına âgâz idicek

Kıssa-hânlık alur etrâfını yârân saf saf

Seni seyr itmege âyîneleri bâzârun

Sanemâ karşu tururlar sana her ân saf saf

Bir zamân ola el üzre götürüp ey Şânî

Gide tâbûtun önince nice yârân saf saf

(Mecmû’a-i Eş’âr. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı 338. vr. 39b)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞİKÂRÎd. ? - ö. 1584Doğum YeriGörüntüle
2ZÂRÎ, AlÎ Efendid. ? - ö. 1777Doğum YeriGörüntüle
3FÂZIL, Hâmidzâde/Câmidîzâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897Doğum YeriGörüntüle
4ŞİKÂRÎd. ? - ö. 1584Doğum YılıGörüntüle
5ZÂRÎ, AlÎ Efendid. ? - ö. 1777Doğum YılıGörüntüle
6FÂZIL, Hâmidzâde/Câmidîzâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897Doğum YılıGörüntüle
7ŞİKÂRÎd. ? - ö. 1584Ölüm YılıGörüntüle
8ZÂRÎ, AlÎ Efendid. ? - ö. 1777Ölüm YılıGörüntüle
9FÂZIL, Hâmidzâde/Câmidîzâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
10ŞİKÂRÎd. ? - ö. 1584MeslekGörüntüle
11ZÂRÎ, AlÎ Efendid. ? - ö. 1777MeslekGörüntüle
12FÂZIL, Hâmidzâde/Câmidîzâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897MeslekGörüntüle
13ŞİKÂRÎd. ? - ö. 1584Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ZÂRÎ, AlÎ Efendid. ? - ö. 1777Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15FÂZIL, Hâmidzâde/Câmidîzâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞİKÂRÎd. ? - ö. 1584Madde AdıGörüntüle
17ZÂRÎ, AlÎ Efendid. ? - ö. 1777Madde AdıGörüntüle
18FÂZIL, Hâmidzâde/Câmidîzâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897Madde AdıGörüntüle