ŞÂNÎ, Mehmed Şânî Efendi

(d. ?/? - ö. 1610/1019)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed olan şair Larende'de doğdu. Osmanlı Müellifleri ve Sefîne-i Evliya’da adı İbrahim olarak kayıtlıdır. Sultan II. Selîm zamanında İstanbul’a gelen şair yine Sultan II. Selîm’in de hocası olan Ataullah Efendi’den ders alıp mülazım oldu. Daha sonra Tûtî-i Latîf medresesine müderris tayin edildi. Rodos, Şam, Trablusgarb, Maraş, Erzurum ve Diyarbakır’da kadılık vazifelerinde bulundu. Kaynaklarda kendisinden bilgili, nazma kâdir ve güzel ahlak sahibi olarak bahsedilen şair 1019/ 1610 yılında kadı olarak bulunduğu Erzurum'da öldü ve oraya defnedildi.

Türkçe Eserleri:

Gülşen-i Efkâr: Dinî-tasavvufî konulu alegorik bir mesnevidir. Klâsik mesnevi tertibiyle düzenlenen eser 1730 beyittir. Eserde akıl, ilim, hilm ve devlet kavramları tartışılmıştır. Şair eserinde öğreticiliğin yanı sıra sanat kaygısını taşımış, şiirlerini mecazlar ve süslü hikmetli sözlerle kaleme almıştır. 

Manzûme-i Avâmil: 137 beyitlik manzum bir nahiv kitabıdır. 

Arapça Eserleri: 

Mir’atü’s-Safâ: Allah’ın isimlerini konu alan tasavvufî bir eserdir. 989/1581-82 yılında Şeyh Kerim b. Gülsenî Vardârî Edirnevî’ye ithaf edilmistir.

Zerîatü’l-Ebrâr fî Na’ti’n-Nebiyyi’l-Muhtar: İki varaktan oluşan 95 beyitlik mülemma bir na’ttır.

İfsah fi Şerhi Şevâhidü’l-Miftah: Konusu Arap edebiyatı olan bu eser 1584 yılında tamamlanmıştır.

Risale fi’s-Semâvati ve’l-Erâdin ve mâ Fihinne: Yeryüzü ve gökyüzünün tabakalarını ve bunlar arasındaki mesafeleri konu alan bir eserdir.

El-Ucalâ: Bir fıkıh kitabının içerisinde bulunan tek varaklık bir eserdir.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Akkuş, Mehmet ve Ali Yılmaz (hzl.) (2006). Osmanzâde Hüseyin Vassâf Sefîne-i Evliyâ. C. III. İstanbul: Kitabevi Yay. 

Alparaslan, Mevlüde (2007). İbrahim Şânî Larendevî’nin Gülşen-i Efkâr Mesnevisi. Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994).  Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kurmuş, Cengiz Veli (2010). Larendeli Şânî Gülşen-i Efkâr. Doktora Tezi. Adana: Çukurova Üniversitesi.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâ’ilî. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1978). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Mecdî Mehmed Efendi Hadâiku’ş-Şakâik Şakâik-ı Nu’mâniyye ve Zeyilleri. İstanbul: Çağrı Yay.

Şemseddîn Sâmî (1314). Kâmûsu’l-A’lâm. İstanbul: Mihrân Matbaası.

Tatçı, Mustafa (hzl.) (2003). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri I-II-III. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. FATİH KOYUNCU
Yayın Tarihi: 27.07.2013

Eserlerinden Örnekler

Tîr-i gamzenden beni sanma idem cânâ gürîz

Bir ok atam yir ana karşu çıkar cân-ı azîz

Düzd-i çâlâkdur ey serv-i sehî bâd-ı seher

Tûtiyâdur kademün hâkı sakın anı öper

Bâg-ı hüsn-i dil-berün biz andelîb-i zârıyuz

Ruhları mir’âtınun tûtî-i şekker-bârıyuz

N’ola cârî olsa eşk-i dîde-i hûn-bârımuz

Ol lebi âb-ı hayâtun âşık-ı dîdârıyuz

Kendüyi yirden yire ursa yiridür âftâb

Rûyına sürmiş nigârun bâliş-i zer-kârıyuz

Kârbân-ı râh-ı iklîm-i fenânun Şâniyâ

Baş u cân terkin urur bir kâfile-sâlârıyuz


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1CÜNÛNÎ AHMED DEDE, Larendelid. 1543? - ö. 1620Doğum YeriGörüntüle
2DÂLÎ, Şeyh Dâli Dede, Kartal Deded. ? - ö. 1601Doğum YeriGörüntüle
3VÜCÛDÎ, Mehmedd. ? - ö. 1612Doğum YeriGörüntüle
4CÜNÛNÎ AHMED DEDE, Larendelid. 1543? - ö. 1620Doğum YılıGörüntüle
5DÂLÎ, Şeyh Dâli Dede, Kartal Deded. ? - ö. 1601Doğum YılıGörüntüle
6VÜCÛDÎ, Mehmedd. ? - ö. 1612Doğum YılıGörüntüle
7CÜNÛNÎ AHMED DEDE, Larendelid. 1543? - ö. 1620Ölüm YılıGörüntüle
8DÂLÎ, Şeyh Dâli Dede, Kartal Deded. ? - ö. 1601Ölüm YılıGörüntüle
9VÜCÛDÎ, Mehmedd. ? - ö. 1612Ölüm YılıGörüntüle
10CÜNÛNÎ AHMED DEDE, Larendelid. 1543? - ö. 1620MeslekGörüntüle
11DÂLÎ, Şeyh Dâli Dede, Kartal Deded. ? - ö. 1601MeslekGörüntüle
12VÜCÛDÎ, Mehmedd. ? - ö. 1612MeslekGörüntüle
13CÜNÛNÎ AHMED DEDE, Larendelid. 1543? - ö. 1620Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14DÂLÎ, Şeyh Dâli Dede, Kartal Deded. ? - ö. 1601Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15VÜCÛDÎ, Mehmedd. ? - ö. 1612Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16CÜNÛNÎ AHMED DEDE, Larendelid. 1543? - ö. 1620Madde AdıGörüntüle
17DÂLÎ, Şeyh Dâli Dede, Kartal Deded. ? - ö. 1601Madde AdıGörüntüle
18VÜCÛDÎ, Mehmedd. ? - ö. 1612Madde AdıGörüntüle