SA’YÎ, Mustafâ

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mustafâ’dır. Latîfî’ye göre İstanbullu, diğer kaynaklara göre Prizrenlidir. Sehî Bey (1325: 83), “Mu’arrif Mollâ Hamdî’nin hemşirezâdesidür” demiştir. Şair Nehârî ile kardeş olan Sa’yî’nin Sa’dî-i Şîrâzî’nin torunlarından olduğunu iddia eden kaynaklar da vardır. Fatih Sultan Mehmed zamanında medrese tahsilini tamamladıktan sonra beklediği makamlara ulaşamayınca kimi kaynaklara göre Üsküp’te, kimilerine göre Prizren’de kendi halinde bir hayat yaşamaya başlamıştır. Ancak şairin “Sûretün nakşını yazınca gönül nâmesine / Kanlar aglatdı gözüm kirpigümün hâmesine” matla’lı gazelini çok beğenen II. Bâyezîd’in “Bu gazeli diyeni bulun.” emri üzerine İstanbul’a çağrılmış ve sarayda içoğlanlar hocası olmuştur. Sehî’ye göre ise II. Bâyezîd’in fermanını ve verdiği mansıpları kabul etmemiş, saraydaki içoğlanları hocalığı görevini Yavuz Sultân Selîm zamanında kabul etmiştir. II. Bâyezîd ya da Yavuz devrinde bu görevinde olduğu hâlde İstanbul’da ölmüştür. Sehî, pek çok alanda bilgi ve marifet sahibi, nazik mizaçlı biri olduğunu söylediği Sa’yî’nin Türkçe yanında Arapça ve Farsça şiirlerinin de bulunduğunu belirtmekte, Latîfî (1314: 191) ise “fenn-i nazmın kâmillerinden ve şuarânın fâzıllarındandır” diye övdüğü şairin beyitlerinin sanatlı olduğunu ifade etmektedir. Lugazlarıyla tanınan Sa’yî’nin camilerde okunan Ta’rîfât’ı bulunduğu kaydedilmektedir. Şairin Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde 2, Pervâne Bey Mecmû'ası’nda 6 şiiri yer almaktadır.

Kaynakça

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kaf-zâde Fâizî. Zübdetü’l-Eş’âr. Milli Kütüphane. Yz. A. 679. vr. 59b.

Köksal, M. Fatih (2007). “Sa’yî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 7. Ankara: AKM Yay. 528.

Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 21.07.2013].

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1989). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. C. 1. Ankara: TTK Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1997). Beyâni Mustafa bin Carullah, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay. 

Latîfî (1314). Tezkire-i Latîfî. İstanbul.

Mehmed Süreyyâ (1311). Sicill-i Osmânî. C. 3. İstanbul

Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Bağdat. No. 406. vr. 50a, 95a, 266b.

Riyâzî. Riyâzü’ş-Şu’arâ. Süleymaniye Kütüphanesi. Es’ad Efendi. No. 3871. vr. 61b.

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul.

Şemseddîn Sâmî (1311)., Kâmûsu’l-A’lâm. C. 4. İstanbul.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1990). C. 7. “Sa’yî”. İstanbul: Dergâh Yay. 470.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 19.09.2013
Güncelleme Tarihi: 06.11.2020

Eserlerinden Örnekler

 Gazel

Âhûma karşu koma cemâlün nikâb ile

Bâd-ı sabâ deminde gül olmaz hicâb ile

Şîrîn lebün mi zülf-i arak-rîzün ile bu

Perverde-i şekker mi ye müşk ü gül-âb ile

Nûr-ı ruhun ayân olıcak eşk olur nihân

Mestûr olur sitâre belî âftâb ile

Gönlüme düşdi zevk-i leb-i pür-melâhatün

Şol pâre-i nemek gibi olur kebâb ile

Agzuma sunıcak lebün elde ko gabgabun

Cân-bahş olur çü sîb ola câm-ı şarâb ile

Bu kâfiri görün ki_alup agzına zülfini

Zeyn eylemiş salîbini yâkût-ı nâb ile

Sa’yî tolansa n’ola kapun şevk-i hüsn ile

Seyr-i harem safâ mı degül mâh-tâb ile

(Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 21.07.2013]. 2515.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ahmet Semih Mümtazd. 1879 - ö. 28 Nisan 1956Doğum YeriGörüntüle
2VEFÂÎ, IV. Mehmedd. 1642 - ö. 1693Doğum YeriGörüntüle
3Haluk Akerd. 13 Haziran 1940 - ö. 20 Mart 2018Doğum YeriGörüntüle
4Ahmet Semih Mümtazd. 1879 - ö. 28 Nisan 1956Doğum YılıGörüntüle
5VEFÂÎ, IV. Mehmedd. 1642 - ö. 1693Doğum YılıGörüntüle
6Haluk Akerd. 13 Haziran 1940 - ö. 20 Mart 2018Doğum YılıGörüntüle
7Ahmet Semih Mümtazd. 1879 - ö. 28 Nisan 1956Ölüm YılıGörüntüle
8VEFÂÎ, IV. Mehmedd. 1642 - ö. 1693Ölüm YılıGörüntüle
9Haluk Akerd. 13 Haziran 1940 - ö. 20 Mart 2018Ölüm YılıGörüntüle
10Ahmet Semih Mümtazd. 1879 - ö. 28 Nisan 1956MeslekGörüntüle
11VEFÂÎ, IV. Mehmedd. 1642 - ö. 1693MeslekGörüntüle
12Haluk Akerd. 13 Haziran 1940 - ö. 20 Mart 2018MeslekGörüntüle
13Ahmet Semih Mümtazd. 1879 - ö. 28 Nisan 1956Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14VEFÂÎ, IV. Mehmedd. 1642 - ö. 1693Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Haluk Akerd. 13 Haziran 1940 - ö. 20 Mart 2018Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Ahmet Semih Mümtazd. 1879 - ö. 28 Nisan 1956Madde AdıGörüntüle
17VEFÂÎ, IV. Mehmedd. 1642 - ö. 1693Madde AdıGörüntüle
18Haluk Akerd. 13 Haziran 1940 - ö. 20 Mart 2018Madde AdıGörüntüle