SA’YÎ, Mustafâ

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mustafâ’dır. Latîfî’ye göre İstanbullu, diğer kaynaklara göre Prizrenlidir. Sehî Bey (1325: 83), “Mu’arrif Mollâ Hamdî’nin hemşirezâdesidür” demiştir. Şair Nehârî ile kardeş olan Sa’yî’nin Sa’dî-i Şîrâzî’nin torunlarından olduğunu iddia eden kaynaklar da vardır. Fatih Sultan Mehmed zamanında medrese tahsilini tamamladıktan sonra beklediği makamlara ulaşamayınca kimi kaynaklara göre Üsküp’te, kimilerine göre Prizren’de kendi halinde bir hayat yaşamaya başlamıştır. Ancak şairin “Sûretün nakşını yazınca gönül nâmesine / Kanlar aglatdı gözüm kirpigümün hâmesine” matla’lı gazelini çok beğenen II. Bâyezîd’in “Bu gazeli diyeni bulun.” emri üzerine İstanbul’a çağrılmış ve sarayda içoğlanlar hocası olmuştur. Sehî’ye göre ise II. Bâyezîd’in fermanını ve verdiği mansıpları kabul etmemiş, saraydaki içoğlanları hocalığı görevini Yavuz Sultân Selîm zamanında kabul etmiştir. II. Bâyezîd ya da Yavuz devrinde bu görevinde olduğu hâlde İstanbul’da ölmüştür. Sehî, pek çok alanda bilgi ve marifet sahibi, nazik mizaçlı biri olduğunu söylediği Sa’yî’nin Türkçe yanında Arapça ve Farsça şiirlerinin de bulunduğunu belirtmekte, Latîfî (1314: 191) ise “fenn-i nazmın kâmillerinden ve şuarânın fâzıllarındandır” diye övdüğü şairin beyitlerinin sanatlı olduğunu ifade etmektedir. Lugazlarıyla tanınan Sa’yî’nin camilerde okunan Ta’rîfât’ı bulunduğu kaydedilmektedir. Şairin Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde 2, Pervâne Bey Mecmû'ası’nda 6 şiiri yer almaktadır.

Kaynakça

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kaf-zâde Fâizî. Zübdetü’l-Eş’âr. Milli Kütüphane. Yz. A. 679. vr. 59b.

Köksal, M. Fatih (2007). “Sa’yî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 7. Ankara: AKM Yay. 528.

Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 21.07.2013].

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1989). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. C. 1. Ankara: TTK Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1997). Beyâni Mustafa bin Carullah, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay. 

Latîfî (1314). Tezkire-i Latîfî. İstanbul.

Mehmed Süreyyâ (1311). Sicill-i Osmânî. C. 3. İstanbul

Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Bağdat. No. 406. vr. 50a, 95a, 266b.

Riyâzî. Riyâzü’ş-Şu’arâ. Süleymaniye Kütüphanesi. Es’ad Efendi. No. 3871. vr. 61b.

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul.

Şemseddîn Sâmî (1311)., Kâmûsu’l-A’lâm. C. 4. İstanbul.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1990). C. 7. “Sa’yî”. İstanbul: Dergâh Yay. 470.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 19.09.2013
Güncelleme Tarihi: 06.11.2020

Eserlerinden Örnekler

 Gazel

Âhûma karşu koma cemâlün nikâb ile

Bâd-ı sabâ deminde gül olmaz hicâb ile

Şîrîn lebün mi zülf-i arak-rîzün ile bu

Perverde-i şekker mi ye müşk ü gül-âb ile

Nûr-ı ruhun ayân olıcak eşk olur nihân

Mestûr olur sitâre belî âftâb ile

Gönlüme düşdi zevk-i leb-i pür-melâhatün

Şol pâre-i nemek gibi olur kebâb ile

Agzuma sunıcak lebün elde ko gabgabun

Cân-bahş olur çü sîb ola câm-ı şarâb ile

Bu kâfiri görün ki_alup agzına zülfini

Zeyn eylemiş salîbini yâkût-ı nâb ile

Sa’yî tolansa n’ola kapun şevk-i hüsn ile

Seyr-i harem safâ mı degül mâh-tâb ile

(Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 21.07.2013]. 2515.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1NÂ’İLÎ, Abdullah Nâ’ilî Paşad. ? - ö. Ağustos-Eylül 1758Doğum YeriGörüntüle
2Selçuk Kaskand. 1918 - ö. 1978Doğum YeriGörüntüle
3MEYLÎ, Abdülbâkî Meylî Efendid. ? - ö. 1675-76Doğum YeriGörüntüle
4NÂ’İLÎ, Abdullah Nâ’ilî Paşad. ? - ö. Ağustos-Eylül 1758Doğum YılıGörüntüle
5Selçuk Kaskand. 1918 - ö. 1978Doğum YılıGörüntüle
6MEYLÎ, Abdülbâkî Meylî Efendid. ? - ö. 1675-76Doğum YılıGörüntüle
7NÂ’İLÎ, Abdullah Nâ’ilî Paşad. ? - ö. Ağustos-Eylül 1758Ölüm YılıGörüntüle
8Selçuk Kaskand. 1918 - ö. 1978Ölüm YılıGörüntüle
9MEYLÎ, Abdülbâkî Meylî Efendid. ? - ö. 1675-76Ölüm YılıGörüntüle
10NÂ’İLÎ, Abdullah Nâ’ilî Paşad. ? - ö. Ağustos-Eylül 1758MeslekGörüntüle
11Selçuk Kaskand. 1918 - ö. 1978MeslekGörüntüle
12MEYLÎ, Abdülbâkî Meylî Efendid. ? - ö. 1675-76MeslekGörüntüle
13NÂ’İLÎ, Abdullah Nâ’ilî Paşad. ? - ö. Ağustos-Eylül 1758Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Selçuk Kaskand. 1918 - ö. 1978Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MEYLÎ, Abdülbâkî Meylî Efendid. ? - ö. 1675-76Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NÂ’İLÎ, Abdullah Nâ’ilî Paşad. ? - ö. Ağustos-Eylül 1758Madde AdıGörüntüle
17Selçuk Kaskand. 1918 - ö. 1978Madde AdıGörüntüle
18MEYLÎ, Abdülbâkî Meylî Efendid. ? - ö. 1675-76Madde AdıGörüntüle