Sedes, Selami İzzet

Kumru, Selami Arif, Selami İzzet Kayacan, İzzetoğlu
(d. 1896 / ö. 13 Mayıs 1964)
Yazar, Şair, Gazeteci, Çevirmen
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Selami İzzet Sedes, eserlerinde ve gazete-dergilerde yer alan yazılarında Selami İzzet Sedes, Selami İzzet, Kumru, Selami Arif, Selami İzzet Kayacan, İzzetoğlu isimlerini ve S.İ., S.İ.S. kısaltmalarını kullandı. İstanbul'da 1896 yılında doğdu. Kaynaklarda babasının Rüsûmat Emaneti Hukuk Müşaviri Yusuf İzzet Bey; dedesinin, II. Abdülhamit döneminde konutanlıklarda bulunmuş Arnavut Türklerinden Edirne doğumlu Selami Paşa olduğu bilgisine yer verilir. Ancak yazarın dedesinin isminin "Selami Paşa" değil de "Süleyman Paşa" olduğunun hem Sedes'in oğlu İzzet Sedes hem de aile efradı tarafından belirtildiği ifade edilir. (Hergüner 1998: 9)

İlköğrenimine 1906 yılında Teffeyyüz Mektebi'nde başladı, 1910'da Burhan-i Terakki'de okudu ve Mekteb-i Sultani'den mezun oldu. Mekteb-i Sultani'de eğitim gördüğü sıralarda futbolla da ilgilendi ve 1914-1915 yıllarında Galatasaray birinci takımının sol açık oyunculuğunu yaptı. 1917'de bugünkü adıyla İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesindeki eğitimini yarım bıraktı. 1918'de Mehmet Rauf'un kızı Fatma Nihal Hanım'la evlendi. Fatma Nihal Hanım aynı zamanda anne tarafından Tevfik Fikret'in yeğeninin kızıdır. Sedes'in bu evliliğinden Nazan, İzzet ve Ayşegül adlı üç çocuğu oldu.

13 Mayıs 1964'te altmış sekiz yaşındayken İstanbul Fenerbahçe'deki evinde vefat etti. Mezarı, Zincirlikuyu Asrî Mezarlığı'nda bulunmaktadır.

Selami İzzet Sedes, yazın hayatına 1917'de şiirle başlayıp Fağfur isimli bir sanat dergisi çıkardıktan sonra şiirle ilgilenmeyerek roman ve hikâyeler yazdı. Yazarın tiyatro, eser, şahıs, sosyal eleştirileri; eser tanıtımları; te'lif, tercüme, adapte hikâye ve romanları ile bir piyesi mevcuttur. Bunların çoğu çeşitli gazete ve dergilerde tefrika edilirken bir kısmı da farklı başlıklar altında toplanıp kitap hâlinde neşredildi. Sedes'in, dönemindeki birçok gazete ve dergide yazısı vardır.

Behçet Necatigil, Sedes'in Fransız Maurice Leblanc'tan "Arsen Lüpen" ve İngiliz Conan Doyle'den "Şerlok Holmes" polis ve dedektif roman çevirileriyle tanındığını belirtir. (Necatigil 1985: 287) Ortaç, okurların ünlü Fransız yazarlarının çoğunu Sedes'in kaleminden tanıdığını söyler. (Ortaç 1966: 322) Sedes, döneminde popüler romanlar ve günlük olayları konu alan hikâyeler yazmıştır. Bunlar dönemin gerçeklerini yansıtmaması; din, felsefe, siyaset, ekonomik ve sosyal durum gibi konular etrafında teşekkül etmemesi veya bu konulara değinmemesi bakımından kimi çevrelerce eleştirilmiş, sanatsal ve estetik bir değere sahip olmadığı vurgulanmıştır. Alemdar Yalçın, Tanzimat'la birlikte Fransızcadan dilimize çevrilip ilgi gören bu tür romanlar olduğunu belirtirken Sedes'in romanlarında sıradan duygulara seslendiğini, toplumun orta kültür tabakasına ve gençlerine hitap ettiğini, üst kültür gruplarına ise estetik bir haz vermediğini ifade eder. Rauf Mutluay, Sedes'in romanlarının çağdaş romancılıkla bağdaştırılamayacak derecede acemi ve tek boyutlu aşk hikâyeleri olduğunu, bu nedenle de günümüze kadar gelemeyen eserler arasında yer aldığını belirtir. Eleştirilere rağmen gerek tefrika veya ilave yoluyla halkın eserlere kolayca ulaşabilmesi gerekse eserlerin, döneminde fazla sayıda basılıp yoğun ilgi görmesi göz ardı edilmemelidir. Bu durum, romanların kolay okunabilirliği ve sürükleyiciliği sebebiyledir.

Kaynakça

Acaroğlu, Türker (1964). "Sedes, Selami İzzet", Varlık Yıllığı 1965. İstanbul: Ekin Basımevi, s.547-548.

Hergüner, Şebnem (1998). Selami İzzet Sedes Hayatı, Edebi Şahsiyeti ve Eserleri. Yüksek lisans tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Işık, İhsan (1985). "Sedes, Selami İzzet", Yazarlar Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları, s.376.

Kurdakul, Şükran (1989). "Sedes, Selami İzzet", Şairler ve Yazarlar Sözlüğü. İstanbul: İnkılap Kitabevi, s.532.

Mutluay, Rauf (1976). Elli Yılın Türk Edebiyatı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 3.Bs.

Necatigil, Behçet (1975). "Sedes, Selami İzzet", Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları, 8.Bs., s.246-247.

Nureddin, Vâlâ (Vâ-Nû) (2 Şubat 1932). "Hikâyeler Nasıl Yazılır?", Akşam: s.9.

Ortaç, Yusuf Ziya (1966). "Selami İzzet", Bizim Yokuş. İstanbul: Akbaba Yayınları, s.321-323.

Özkırımlı, Atilla (1982). "Sedes Selami İzzet", Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, C.4. İstanbul: Cem Yayınevi, s.1019, 1020.

Yalçın, Alemdar (1992). Sosyal Siyasi Değişmeler Açısından Cumhuriyet Devri Türk Romanı. Ankara.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: HANDE BULDUK
Yayın Tarihi: 10.11.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Teselliİstiklal Matbaası / İstanbul1919Tiyatro
Geceye AşıkTeşebbüs Matbaası / İstanbul1922Hikâye
Çıplak KadınOrhaniye Matbaası / İstanbul1925Hikâye
Dertli GecelerOrahaniye Matbaası / İstanbul1925Hikâye
Gönül SarmaşıklarıOrhaniye Matbaası / İstanbul1925Hikâye
Hanım Beni UyandırOrhaniye Matbaası / İstanbul1925Hikâye
Güneş mi, Ay mı?Orhaniye Matbaası / İstanbul1925Hikâye
SevişenlerOrhaniye Matbaası / İstanbul1925Hikâye
Siyah Benli KadınOrhaniye Matbaası / İstanbul1925Hikâye
Şüphe!.. Aşka GalipsinŞirket-i Mürettebiye Matbaası / İstanbul1925Roman
Aşkım GünahımdırOrhaniye Matbaası / İstnabul1926Roman
Menekşe DemetiOrhaniye Matbaası / İstanbul1926Roman
Ağustos BöceğiOrhaniye Matbaası / İstanbul1926Roman
Bir Dans GecesiOrhaniye Matbaası / İstanbul1926Hikâye
Gönül CehennemiOrhaniye Matbaası / İstanbul1926Hikâye
Heyecanlı HikayelerOrhaniye Matbaası / İstanbul1926Hikâye
Yaseminci GüzeliOrhaniye Matbaası / İstanbul1926Hikâye
Aşk, İzdivaç ve Gönül MektuplarıOrhaniye Matbaası / İstanbul1926Mektup
Prensesin MaceralarıOrhaniye Matbaası / İstanbul1927Hikâye
Haydutzade Cin Ali Bey'in HatıratıTürk Neşriyat Yurdu / İstanbul1928Roman
Kaçırılan FırsatOrhaniye Matbaası / İstanbul1928Hikâye
YuvaOrhaniye Matbaası / İstanbul1928Hikâye
Pierre Corneille ve Jean RacineKanaat Küt. / İstanbul1931İnceleme
Küçük Hanım'ın KısmetiSühulet Küt. / İstanbul1933Roman
Canım AyşeRemzi Kitabevi / İstanbul1933Roman
Arsen Lüpen'in MaceralarıAkşam Küt. / İstanbul1933Çeviri
Arsen Lüpen: Harikulade MaceralarAkşam Küt. / İstanbul1933Çeviri
DeliAkşam Kit. / İstanbul1933Roman
FadimeRemzi Kitabevi / İstanbul1933Roman
Bir Kadın GeçtiAkşam Kitabevi / İstanbul1934Hikâye
Arsen Lüpen'in MaceralarıAkşam Mat. / İstanbul1934Çeviri
Arsen Lüpen: Harikulade MaceralarAkşam Küt. / İstanbul1934Çeviri
Tiyatro SanayıAkşam Matbaası / İstanbul1935Eleştiri
Lüks Otomobilli AdamUmumi Küt. / İstanbul1935Çeviri
Tiyatro KonuşmalarıAkşam Matbaası / İstanbul1936Eleştiri
Kalbimin Romanıİnkılap Kitabevi / İstanbul1938Roman
Tiyatroya DairKenan Basımevi / İstanbul1938Eleştiri
Hitler Bana Dedi ki...Remzi Kitabevi / İstanbul1940Çeviri
Babil MelikesiTeşebbüs Matbaası / İstanbul1943Roman
Külkedisi Evlendiİnkılap Kitabevi / İstanbul1943Roman
Maznunun HatıralarıSemih Lütfi Kit. / İstanbul1944Çeviri
Altın Üçgen ve Kupanın Yedilisi (Arsen Lüpen)Güven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Arsen LüpenGüven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Arsen Lüpen'in İtirafları, Otuz Tabutlu Ada, Emberlerin KasasıGüven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Bir Şarapnel Patladı, Yeşil Gözlü Genç KızGüven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Billur Tapa, Kırmızı İpek Boyun Atkısı, Kuğu Boyunlu Edit, Arsen Lüpen'i Tanıyan Hanımefendi, Siyah İnciGüven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Dişi Parsın Dişleri (Arsen Lüpen)Güven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Salonlar Müfettişi Viktor-Barnet ve OrtaklarıGüven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Kalbe Gömülen AşkSemih Lütfi Kit. / İstanbul1944Çeviri
Sekiz Yüz On Üç (Arsen Lüpen)Güven Yayınları / İstanbul1944Çeviri
Gönül Acısıİnkılap Kit. / İstanbul1944Roman
Bir Kadının Hatıra DefteriGüven Yayınları / İstanbul1945Çeviri
Arsen Lüpen'i Yenen KadınOsmanbey Matbaası / İstanbul1945Çeviri
Kontes Kagliostro, Esrarengiz KonakGüven Yayınları / İstanbul1945Çeviri
İki Çocuğun DevrialemiGüven Yayınları / İstanbul1946Çeviri
Okşanmıyan Kadınİnkılap Kitabevi / İstanbul1947Roman
Sihirbaz (Nostradamüs)Güven Yayınları / İstanbul1953Çeviri
Sihirbaz'ın OğluGüven Yayınları / İstanbul1953Çeviri
Esrarengiz ŞifreGüven Yayınları / İstanbul1955Çeviri
Cehennem ZebanisiGüven Yayınları / İstanbul1955Çeviri
Cehennem YolcularıGüven Yayınları / İstanbul1955Çeviri
Üç SilahşorlarGüven Bas. ve Yay. / İstanbul1957Çeviri
Üç Silahşorlar AyrılıyorGüven Bas. ve Yay. / İstanbul1957Çeviri
Don JuanGüven Yayınları / İstanbul1957Çeviri
Don Juan'ın SonuGüven Yayınları / İstanbul1957Çeviri
Kralın GözdesiGüven Yayınları / İstanbul1957Çeviri
Kralın RakibiGüven Yayınları / İstanbul1957Çeviri
Yeşil Saadetİnkılap Kitabevi / İstanbul1958Çeviri
Baskerviller'in KöpeğiHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Dehşet Saçan MektuplarHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Dörtlerin EsrarıHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Gümüş AlevHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Kanlı Kolda Üç ErkekHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Kırmızı KeklikHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Mavi Sinekçil KuşuHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Öldüren VasiyetnameHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Üç Silahşorlar BuluşuyorGüven Bas. ve Yay. / İstanbul1958Çeviri
Zümrüt Tacın MacerasıHadise Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Arsen Lüpen İstanbul'daSelek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Üç Silahşorların SonuGüven Bas. ve Yay. / İstanbul1958Çeviri
Altın Üçgen (Arsen Lüpen)Gün Matbaası / İstanbul1958Çeviri
Arsen Lüpen Kibar HırsızSelek Neşriyatı / İstanbul1958Çeviri
Arsen Lüpen Şerlok Holmes'a KarşıSelek Neşriyatı / İstanbul1958Çeviri
Barnet ve OrtaklarıSelek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Billur tapaGün Matbaası / İstanbul1958Çeviri
Bir Şarapnel Patladı (Arsen Lüpen)Selek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Esrarengiz Konak (Arsen Lüpen)Selek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Florans'ın Esrarı (Arsen Lüpen)Selek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Kontes Kagliostro (Arsen Lüpen)Selek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Saat Sekizi Çaldı (Arsen Lüpen)Selek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Otuz Tabutlu Ada (Arsen Lüpen)Selek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Oyuk İğne (Arsen Lüpen)Selek Neşriyatı / İstanbul1958Çeviri
Yeşil Gözlü Genç Kız (Arsen Lüpen)Selek Yayınları / İstanbul1958Çeviri
Bir Rüzgar EstiAy Yayınları / İstanbul1961Çeviri
Aşka Şeytan KarışırVatan Matbaası / İstanbul1962Hikâye
Ve Dudaklarım ÖptüAy Yayınları / İstanbul1962Çeviri
Hayır Doktor, HayırAy Yayınları / İstanbul1962Çeviri
Yaşasın Ispanak KöküB.Y.Y / İstanbul1963Hikâye
Çıplak HayaletTifdurk Matbaası / İstanbul1963Çeviri
RebeccaAy Yayınları / İstanbul1963Çeviri
Fantoma, Haydut Polisİnkılap ve Aka Kit. / İstanbul1963Çeviri
Cennetin AnahtarlarıAy Yayınları / İstanbul1964Çeviri
Fantoma Evleri Soyan Hakimİnkılap ve Aka Kit. / İstanbul1964Çeviri

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MÜSTAKÎM-ZÂDE SÜLEYMAN SADEDDİN EFENDİd. Mayıs-Haziran 1719 - ö. 14 Temmuz 1788Doğum YeriGörüntüle
2Uygur, Nurayd. 02 Mart 1968 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ŞEYDÂd. ? - ö. 1580Doğum YeriGörüntüle
4Bayrı, Mehmet Halitd. 8 Şubat 1896 - ö. 27 Ekim 1958Doğum YılıGörüntüle
5Şükufe Nihald. 1896 - ö. 24 Eylül 1973Doğum YılıGörüntüle
6OSMAN BEHÇETd. 1895/1896 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7NABURLU BADAMd. ? - ö. 1950/1964?Ölüm YılıGörüntüle
8AYNALI, Mustafa Aynalıd. 1865 - ö. 1964Ölüm YılıGörüntüle
9SIRRÎ, Muharrem Hilmi Kösetürkmend. 1878 - ö. 1964Ölüm YılıGörüntüle
10Mine Ömerd. 10 Ağustos 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Efe, Necdet Rüştüd. 1900 - ö. 24 Eylül 1969MeslekGörüntüle
12Sapaz, K. Tahird. 02 Ocak 1945 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Olgun, Tahird. 14 Eylül 1877 - ö. 20 Haziran 1951Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Faik Esat (ANDELİB)d. 1873 - ö. 1902Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İzbudak, Velet Çelebid. 16 Temmuz 1867 - ö. 4 Mayıs 1953Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Ârif/Ahî, Mehmed Ârif Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17İZZET MOLLÂ, Keçeci-zâde Mehmed İzzet Efendid. 1786 - ö. 1829Madde AdıGörüntüle
18ÂRİF, Kethudâ-zâde Hacı Mehmed Ârif Efendid. 1768 - ö. 1849Madde AdıGörüntüle