SEFİLÎ/ KOBLIYANLI SEFİLÎ, Mehmet Efendi

(d. 1870 ? / ö. 1937 ?)
âşık, din adamı
(Âşık / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Mehmet Efendi, Koblıyanlı Sefilî veya Sefilî mahlasıyla bilinmektedir. Sefilî, Ahıska bölgesinde bulunan Koblıyan'ın Pulada köyünde dünyaya gelmiştir. Kırzıoğlu, âşığın doğum tarihini 1882 olarak verir (Kırzıoğlu 1966: 96), ancak âşığın doğumunun 1870, 1872, 1882 tarihleri olduğuna dair rivayetler bulunmakta, bölge yaşlılarının söyledikleri ve biyografisindeki diğer bilgiler, 1870 yılında doğduğu görüşünü güçlendirmektedir (Hacılı 2018: 16). Sefilî, doğduğu bölgede Kuşoğulları adıyla bilinen aileye mensuptur (Kırzıoğlu 1966: 96). Asif Hacılı'nın verdiği bilgilere göre Sefilî, aynı zamanda din adamı olmasından dolayı Sovyet rejimi tarafından 1937'de ağırlığını hissettiren siyasi baskıya maruz kalmış, hapsedilerek meçhul bir yere sürülmüştür. Bu yıldan sonra kendisiyle ilgili kayda değer bilgi alınamamıştır. Vefat tarihi ve yeri bu nedenle tam olarak bilinmemektedir. 1930’lu yılların sonlarında Sibirya’da (Makadanda) kurşuna dizildiğine dair rivayetler mevcuttur. Sefilî’nin torunu İlim Şahzadayev, âşığın mezarının Buhara’da, Derbend’de, Sibir’de olduğu yolundaki söylentilerden bahseder. Bir başka rivayet de âşığın Orta Asya’da yüz yaşına kadar yaşadığı, ömrünün sonlarında gözlerinin görmez olduğu şeklindedir. Kimi belgeler ise Sefilî’nin 1930’lu yılların sonlarında kurşuna dizildiğini doğrulamaktadır (Hacılı 2018: 16).

Sefilî, küçük yaşlarda varlıklı bir çevrede yaşamıştır. Sanata olan merakında ailesinin etkisi bulunurken, aynı zamanda yöre şenlikleri kendisine bu sanatta ilham olmuştur. Sefilî, bireysel çabalarıyla âşıklık sanatına sahip olur. İlimde belli bir hocası olmadığı gibi, şairlikte ve âşıklıkta da bir ustası olmadığı tahmin edilmektedir. Sefilî’yi etrafındaki manevî çevre yetiştirmişse de bu alandaki yeteneğiyle sanatına, ilmine, bilgisine sahip olmuştur. Farklı alanlardaki yetkinliği sayesinde birden çok adlandırması olmuştur. Âşıklık geleneğinde Âşık Sefilî, âlim olarak ise yöresinde Molla Mehemmed (Hoca Mehemmed, Mehemmed Efendi) olarak anılmıştır. Âşık Sefilî'nin, kendi zamanının âşık çevresiyle de yakından ilgili olduğu bilinmektedir. Âşık Sümmanî, Hasta Hasan, Âşık Şenlik gibi usta âşıkların çağdaşı olan Sefilî’nin Hasta Hasan, Murad Zarzamlı, Âşık Bezgün Sakunetli, Âşık Şenlik, Âşık Sümmanî, Şehrî Efendi, Âşık Beşir’le deyiştiği rivayet edilir (Hacılı 2018: 18).

Sefilî, hakkında araştırmalarda bulunan Asif Hacılı, Sefilî’nin icrasının yeterince araştırılmamakla birlikte kimi belgelerin de tahribe uğradığını belirtir. Hatta, Âşık Sefilî’nin belirli eserlerinden köklü farklılıklar gösteren metinlerin, onun eserleri olarak görüldüğünden bahseder (Hacılı 2018: 18). Sefliî’nin elde bulunan iki deyişmesi vardır. Bunlar; “Hasta Hasan’ın Âşık Sefilî ile Deyişmesi” ve “Molla Mehemmed Seflî ve Değirmenci İbrahim’in Destanı” dır. Bununla birlikte “Pulateli Molla Mehemmedin Koblıyan kövlerine olan koşması” ile 1918-1919 Savaşı ve Kobliyan” konulu şiirini de Ahıskalılar destan olarak adlandırmaktadırlar. Destancılık geleneğini iyi bilen Sefilî, aynı zamanda Köroğlu destanları ustası olarak tanınmıştır. Sefilî'nin çok renkli ve estetik yönden olgun bir şiir yaratıcılığı olduğu da söylenmektedir. Âşığın sosyal ve tarihî konuları işleyen şiirleri de onun sanatında önemli yer tutar. Âşık Sefilî’nin felsefî-lirik temalı eserleri de bulunmaktadır. Hayatın manası, ölüm ve hayat, talih ve kader, dünyanın faniliği, dostluk gibi motifler, onun birçok şiirinin esas konusu olmuştur. Şiirleri insanın manevî varlığı, hayatın faniliği, talihin muamması gibi konular üzerine kurulmuştur (Hacılı 2018: 19-20).

Kaynakça

Hacılı, Asif (2018). "Ahıskalı Âşık Mehemmed Sefilî". Bizim Ahıska. Bahar. 50: 16-21.

Kırzıoğlu, M. Fahrettin (1966). "Kolıyanlı Sefilî". Türk Kültürü. 47: 96-98.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ERGİN ALTUNSABAK
Yayın Tarihi: 20.12.2018
Güncelleme Tarihi: 11.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SELÂMÎ, Kara Müftî-zâde Abdusselâm Selâmî Efendid. ? - ö. 1853-54\'ten sonraDoğum YeriGörüntüle
2SÂKIB, Seyyid Mehmed Sâkıb Efendid. 1736 - ö. 1852-54Doğum YeriGörüntüle
3CEVRÎ, Hasan Cevrî Efendi, Ahıskalıd. 1805 - ö. 1875Doğum YeriGörüntüle
4MEHMED SA'ÎD, Teke-zâded. 1870 - ö. 1913Doğum YılıGörüntüle
5TEVFİKd. 1870 - ö. 1914Doğum YılıGörüntüle
6Ahmet Reşit Reyd. 1870 - ö. 14 Ağustos 1955Doğum YılıGörüntüle
7BEKİR SIDKI SAYARd. 1888 - ö. 1937Ölüm YılıGörüntüle
8MEHEMMED ALMEMMEDOĞLUd. 1853 - ö. 1937Ölüm YılıGörüntüle
9Abdülhak Hamit Tarhand. 2 Ocak 1852 - ö. 13 Nisan 1937Ölüm YılıGörüntüle
10SÜBHANDERELİ, Yunus Tömend. 01.09.1973 - ö. ?MeslekGörüntüle
11TÜRKMENOĞLU, Bahri Durbilmezd. 01.07.1944 - ö. 14.05.1998MeslekGörüntüle
12NECATİ, Necati Cengizd. 1930 - ö. ?MeslekGörüntüle
13SADAHLI/MEHEMMED SADAHLI/MEHEMMED, Mehemmed Tanrıverdioğlu Memmedovd. 1930 - ö. 26.03.2016Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KULAM HÜSEYN ESEDOVd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞÜKÜR BAHŞİd. 1831 - ö. 1928Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HÂKÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17BİMAR ELİ İBRAHİM OĞLU ESGEROVd. 1904 - ö. 1952Madde AdıGörüntüle
18MERÂMÎ, Seyfi Yıldızd. 15.02.1965 - ö. ?Madde AdıGörüntüle