SEHEND/RAZÎ, Bulud Karaçorlu

Bulut Razi Metleboğlu
(d. 1922? / ö. 10 Nisan 1979)
şair, iş adamı
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Güney Azerbaycan'da Merağa şehrinde doğdu. Asıl adı Bulud Karaçorlu olan şâir, eserlerinde ''Sehend ve Razî'' takma adlarını kullanmıştır. Sehend’in doğum tarihi Sazımın Sözü adlı kitabının ikinci baskısında 1922 olarak gösterildiği hâlde, ''Edebiyat ve İnce-Sen’et'' gazetesinde 15 Nisan 1928’de doğduğu belirtilmiştir (1979: 7). Yakın arkadaşı Mehmed Ali Ferzane Bey ise Sehend'in doğum tarihini 1927 olduğu bilgisini vermektedir (Akpınar 1994: 118). Sehend’in babası Muttalib Bey, şofördür. Aile, Karaçorlu adlı Akkoyunlu Türkmenleri arasında tarihe geçmiş eski bir Oğuz boyundandır. Karadağ civarından Merağa’ya göçmüşlerdir (Diriöz 1980: 28). İlk mektebi Merağa’da Farsça olarak okumuştur. Ailevi sebepler ile geçim sıkıntısı yüzünden yüksek tahsil yapamamıştır. Onun asıl yetiştiği mektep aile ocağı, beslendiği kaynak halk kültürü olmuştur (Akpınar 1994: 118).

1941'de Rıza Han istibdadının yıkılmasıyla ortaya çıkan demokratik hareketlere yakından iştirak eder. Bu yıllarda şiir ve edebiyata ilgi duymaya başlar. İlk şiirleri bu dönemde duvar gazetelerinde görülür. Daha sonra ara sıra bazı gazete ve dergilerde şiirleri yer alır. 1945 yılında Azerbaycan’da millî ve demokratik bir hareket başlatmış olan Pişevari taraftarları, Sehend’i cezbetmeye başlar (Akpınar 1994: 119). Bir yıl kadar sürmüş olan bu hareket sırasında Azerbaycan’da millî bir hükûmet kurulunca Azeri Türkçesiyle mektepler açılır, gazete ve dergiler neşredilir, çeşitli kitaplar basılır. Bu hareketi tasvip eden şairler Tebriz’de “Şairler Meclisi” adlı bir edebî çevre oluştururlar (Akpınar 1994: 119). Sehend de bu toplantılara katılır, okunan şiirleri dinler, kendi şiirlerini okur, edebî münakâşalara, siyasî sohbetlere şahit olur. Sözü edilen cemiyetin bünyesindeki şairlerin eserlerinden örnekler toplanarak Tebriz'de 1945 yılında Şairler Meclisi adlı bir antoloji neşredilmiştir. Bu antolojide Sehend’in; “Alkış”, “Fedailer Marş”ı, “Keçmiş Fedailerimizin Yâdı” başlıklı üç şiiri de yer alır. Burada Sehend’in bir gençlik resmi de vardır. İmzası; Karaçorlu Râzi şeklindedir. Böylece ilk şiirlerinde Râzi mahlasını kullandığı görülür (Şairler Meclisi 1945: 349-351). 1945-46 arasında Sehend, “Azerbaycan Demokrat Fırkası”nın “Cavanlar Teşkilatı”nda çalışır (Akpınar 1994: 119). 1946’da İranlıların sözü edilen millî hareketi kanlı bir şekilde bastırmaları; birçok Azeri aydını gibi Sehend’in de ruhunda derin izler bırakmıştır.

1949-50 yıllarındaki “Musaddık Hareketi”ne aktif olarak katılan Bulud Karaçorlu arkadaşlarıyla birlikte Tebriz’de hapse atılır. 1951 ayaklanmasından birkaç gün önce hapisten çıkarılır. Bu müddet içerisinde karşılaştığı kötü hadiseler; kırgınlıklar ve ihanetler şairi sarsar. İçtimai, siyasî hadiselerden uzaklaşır. Kendine mahsus bir yol tutar. Edebî, kültürel faaliyetlere ağırlık verir (Akpınar 1994: 119). Hayata bir tamirhanede işçi olarak atılan Sehend, sonradan başarılı bir iş adamı olur. İki iplik fabrikası kurar. İki defa evlenmiş ve ilk evliliğinden iki oğlu, üç kızı; ikinci evliliğinden ise iki oğlu olmuştur. Sehend, İran’da inkılâbın gittikçe şiddetlendiği, Azerilerin kısmen de olsa rahat bir nefes alabildiği günlerde 11 Nisan 1979 tarihinde bir kalp krizi neticesinde Tahran'da vefat etmiştir (Akpınar 1994: 119).

 

Hapishaneden çıktıktan sonra Sehend ve yakın dostu Ferzane Bey Tahran’da Selsebil taraflarında bir oda tutarak birlikte yaşamaya başlarlar. Ferzane Bey bir noterde, Sehend de dokuma makinaları tamir edilen bir atölyede güçlükle iş bulur. Bu sıralarda Ferzane, folklor ve dil meseleleri ile uğraşır. Sehend de bu konulara ilgi duyar. 1953 yılı civarında, Tebriz’den Ferzane’ye bazı kitaplarla birlikte el yazması bir Dede Korkud kitabı gelir (Akpınar 1994: 120). Sehend bu kitabı ilgiyle okur. Millî benliği unutturulmuş bir halka, ezilmiş, istismar edilmiş milletine Dede Korkut’un tarihin derinliklerinden gelen sesiyle düşüncelerini haykırarak Azerî cemiyetini uykudan uyandırmaya çalışır. Destanı nazma çekmeye o günlerden itibaren başlar. “Araz ve Hatire” şiirindeki hamasi ifadeler için uygun kaynağı bulmuştur. 1964 yılında bir matbaada Dede Korkut Destanları’nın birinci cildi olan Sazımın Sözü’nün ilk kitabı gizlice basılır. Kısa bir süre sonra ikinci cildi basılır. 3. cilde, Dedemin Kitabı; 4. cilde ise Gardaş Andı isimlerini verir. Dursun Yıldırım'ca 1980 yılında Ankara'da Kültür Bakanlığı tarafından yayımlanan Sazımın Sözü kitabı 1. ve 2. ciltleri ihtiva etmektedir. Yıldırım, 2002’de eskiden yayımladığı kısımla birlikte 3. ve 4. ciltleri de Arap harfli metniyle birlikte ve “Güney Azerbaycan edebî yazı dili metinleri” tasarısı çerçevesinde Türk Dil Kurumu yayınları arasında yeniden neşretmiştir (2002: 4). Sehend bu dört ciltlik eserde Dede Korkut Destanları’nın tamamını nazma çeker (Akpınar 1994: 120). Şâir, Sazımın Sözü'nün uyandırdığı ilgiden sonra kendisine yazılan nazireleri, bilhassa Azerbaycan şairlerinin şiirlerini ve kendisinin bunlara yazdığı cevapları bir araya toplayarak bunlara da Dede Korkud Destanları’ndan Beşinci Cilt adını verir. Geride kalan, diğer büyük küçük şiirlerini Ferhad adlı bir mecmuada toplar (Akpınar 1994: 120).

Sehend, Dede Korkud Hikâyeleri’ni Güney Azerbaycan Türkçesi ile nazma çekmiştir. Hikâyelerin anlatımında mekân, zaman ve kahraman öğeleri Dede Korkud Hikâyeleri’ndeki unsurlarla benzerlik göstermektedir. Hikâyelerin anlatımına başlanan kısımdaki düşünceler ile hikâyeler arasında bir paralellikten sonra hikâyeyi oluşturan koşullara, mücadelelere geçer ve nihayetinde Dede Korkud’un çağrılmasıyla sonuçlandırılır. Bu son bölüm genellikle dua ile bitirilir (Başoğlu 2009: 14). Sehend ferdî hislerini, romantik heyecanlarını şiire dökmeye vakti olmayan, halkının dertleriyle, arzularıyla dolup taşan bir şairdir (Akpınar 1985: 385). Hikâyelerin anlatımında serbest veznin içine yerleştirilmiş hece vezninin 4’lü, 7’li, 8’li, 11’li kalıpları kullanılmıştır. Kısa vezinler daha çok karşılıklı konuşma kısımlarında ele alınmıştır (Başoğlu 2009: 14).

Millet, dil, tabiat sevgileriyle üstün; güzel sade Türkçesi çok yerde Şehriyar’ı andıracak güzellik ve derinlikte düzgün söyleyen Sehend’in, üstadı Şehriyâr’dan ayrı olan özelliği, ihtilâlci mizaçta, daha atak, isyancı ve mücadeleci olmasıdır. Bu ıstıraplarına ve isyanlarına rağmen, Sehend’in yaptığı çok büyük ve çok ciddî bir sanat işi, Dede Korkud Hikâyelerini gerçek ustalıkla ve şiir diliyle tekrar yorumlamış olmasıdır. Büyük Azerbaycan şairi Şehriyar'ın "Haydarbaba'ya Selam" eserinden çok etkilenmiştir.

Kaynakça

Akpınar, Yavuz (1985). “Bulut Karaçorlu Sehend ve Bazı Şiirleri”. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dergisi  13: 379-399.

Akpınar, Yavuz (1994). Azerî Edebiyatı Araştırmaları. İstanbul: Dergâh Yay.

Başoğlu, Ali Selami (2009). Güney Azerbaycan Şâiri Bulud Karaçorlu (Sehend)Nun Nazmında Dil Özellikleri (Transkripsiyonlu Metin, Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi ve Seçme Sözcük). Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Diriöz Meserret (1980). ''Sehend, Bulud Karaçorlu''. Türk Ansiklopedisi. Cilt XXVIII. Ankara: MEB Basımevi. 271.

Gedikli, Fethi (2008 ) .İranlı Dede Korkut Şairi: Bulud Karaçorlu Sehend.

Işık, İhsan (2018). Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (12 Cilt) Ankara: Elvan Yay.

Ufuk Ötesi (Kasım) /http://www.ufukotesi.com/yazigoster.asp?yazi_no=20030721 (Erişim tarihi: 08.02.2019).

Kalem Yoldaşlarından Bir Grup (18 Mayıs 1979). ''Sen‘etkâr Ölmür''. Edebiyat ve İnce-Sen’et Gazetesi 20: 7.

Sehend, Bulud Karaçorlu (2002). Dedem Qorqud'un Dilinden Sazımın Sözü I-II. Haz. Dursun Yıldırım. Ankara: TDK Yay.

“Sehend (Bulud Karaçorlu) kimdir? Hayatı ve eserleri” (12/10/2014). http://www.kimdirhayatieserleri.com/sehend-bulud-karacorlu-kimdir-hayati-ve-eserleri.html  (Erişim tarihi: 08.02.2019).

http://www.biyografya.com/biyografi/13627 (Erişim tarihi: 08.02.2019).

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ALİ AKSAKAL - MEHMET DALDAL
Yayın Tarihi: 08.04.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Dedem Qorqud'un Dilinden Sazımın Sözü I-IITürk Dil Kurumu / Ankara2002Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Nigar Refibeylid. 29 Haziran 1913 - ö. 9 Ekim 1981Doğum YeriGörüntüle
2VELİ/MİSKİNLİ VELİ/MİSKİN VELİ, Veli Alioğlu Bayramovd. 1894 - ö. 22.12.1995Doğum YeriGörüntüle
3MUHAMMET ALİ SAHRAYîd. 1949 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Nigar Refibeylid. 29 Haziran 1913 - ö. 9 Ekim 1981Doğum YılıGörüntüle
5VELİ/MİSKİNLİ VELİ/MİSKİN VELİ, Veli Alioğlu Bayramovd. 1894 - ö. 22.12.1995Doğum YılıGörüntüle
6MUHAMMET ALİ SAHRAYîd. 1949 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Nigar Refibeylid. 29 Haziran 1913 - ö. 9 Ekim 1981Ölüm YılıGörüntüle
8VELİ/MİSKİNLİ VELİ/MİSKİN VELİ, Veli Alioğlu Bayramovd. 1894 - ö. 22.12.1995Ölüm YılıGörüntüle
9MUHAMMET ALİ SAHRAYîd. 1949 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Nigar Refibeylid. 29 Haziran 1913 - ö. 9 Ekim 1981MeslekGörüntüle
11VELİ/MİSKİNLİ VELİ/MİSKİN VELİ, Veli Alioğlu Bayramovd. 1894 - ö. 22.12.1995MeslekGörüntüle
12MUHAMMET ALİ SAHRAYîd. 1949 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Nigar Refibeylid. 29 Haziran 1913 - ö. 9 Ekim 1981Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14VELİ/MİSKİNLİ VELİ/MİSKİN VELİ, Veli Alioğlu Bayramovd. 1894 - ö. 22.12.1995Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MUHAMMET ALİ SAHRAYîd. 1949 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Nigar Refibeylid. 29 Haziran 1913 - ö. 9 Ekim 1981Madde AdıGörüntüle
17VELİ/MİSKİNLİ VELİ/MİSKİN VELİ, Veli Alioğlu Bayramovd. 1894 - ö. 22.12.1995Madde AdıGörüntüle
18MUHAMMET ALİ SAHRAYîd. 1949 - ö. ?Madde AdıGörüntüle