SELÎSÎ/MEHMED, Baldırzâde Şeyh Mehmed Selîsî Efendi b. Mustafa Efendi b. Tokedî Ali Dede

(d. ?/? - ö. Haziran-Temmuz 1650/Recep 1060)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Mehmed Selîsî Efendi, Tokatlı Ali Dedezâde müderris Mustafa Efendi’nin oğludur. Bursa’da doğdu. Rıza Tezkiresi’nde yer alan “Selîsî” maddesinde Bursalı olduğu söylenip adı, Avârezâde Mustafa Efendi olarak kaydedilmiştir (Zavotçu 173-74). Tezkire-i Mucîb’de de aynı durum söz konusudur (Altun 1997: 36-37). Avâre Cafer Efendizâde Mustafa Selîsî Efendi, İstanbullu olup Selîsî mahlasını kullanmış diğer bir 17. yüzyıl şairidir. Öyle ki  Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr ve Safâyî Tezkireleri’nde her iki şaire de yer verilir (Abdülkadiroğlu 1999: 165-66; Çapan 2005: 268-69). Ancak aynı yüzyılda yaşamaları ve aynı mahlası kullanmaları, şiir örneklerinde karışıklığa sebebiyet vermiştir. Mehmed Selîsi Efendi, iyi bir tahsil gördü. Arapzâde Abdürraûf Efendi’den mülazım oldu. Sırasıyla Bursa Molla Fenârî, Lala Şahin Paşa, İstanbul Davud Paşa, Bursa Yıldırım Bâyezîd, İstanbul Ayşe Sultan, Sahn-ı Semân, Bursa Sultaniye ve Üsküdar Valide Sultan Medreseleri’nde müderrislik yaptı. Üsküdar ve bir yıl kadar sonra da Mekke kadılığına tayin edildi. Azledildikten sonra arpalık ile Bursa’da emekli oldu. 

Recep 1060/Haziran-Temmuz 1650’de Bursa’da vefat etti. Bursa’da Abdal Mehmed Camii haziresinde babasının yanında medfundur. Âsımî’nin “El açup Hakk’a didüm Âsımiyâ târîhin/ Kerem-i Hakk’a mukârin ola Baldırzâde” (Kurnaz 2001: I/467, II/919; Bursalı Mehmed Tahir 1333-42: I/257) ve Nâzikî’nin “Hulk-ı cemîle didiler târîh-i fevtin Nâzikâ/ Gitdi Baldırzâde 'azm idüp cenâna dünyeden” (Kurnaz 2001: I/467) beyitleri vefatına tarihtir. Oğlu Derviş Mehmed Efendi de müderris ve Trablus mollası olup 1079/1668-69’da Bursa’da vefat etmiştir. Abdal Mehmed Camii’nde medfundur (Mehmed Süreyyâ 1308-15: IV/164).

Fıkıh, tarih ve tabakat konularında eserleri bulunan Mehmed Selîsî Efendi'nin Dîvân'ı olup olmadığı bilinmemekle birlikte tespit edilen başlıca eserleri şunlardır: 

1. Ravza-ı Evliyâ (Vefâyât-nâme): En önemli eseri, Bursa’da medfun olan şeyh ve şairlerin tercüme-i hâllerini ihtiva eden Vefâyât-nâmesi’dir. Kara Çelebizâde gördüğünde tarih kitabı olmak üzere Ravza-ı Evliyâ ismini vermiştir. Bursa'da yaşayan âlim, şeyh ve şairlerin hayat hikayelerini ihtiva eden bu eser, Türk edebiyatı tarihinde kendi türünün ilk ve en iyi örneklerindendir. Eserde Emir Sultan'dan (ö. 833/ 1429-30) müellifin zamanına kadar yaşamış 200'den fazla şahsın biyografisi bulunmaktadır. Muhtelif kütüphanelerde nüshaları bulunmaktadır (Millet Ktp. Ali Emîrî Bl. nr: 34 Ae Tarih 629; Veliyüddin Efendi Ktp. nr: 2420; Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Efendi Bl. nr: 4613 ve 4560, Aşir Efendi Bl. nr: 270/1, Esad Efendi Bl. nr: 1381 ve 265; Millet Ktp. Ali Emîrî Efendi Bl. nr: 629, 34 Ae Tarih 629; Nuruosmaniye Ktp. nr: 2617, 34 Nk 2617) Eser, yayımlanmıştır (Hızlı, Mefail - Yurtsever, Murat 2000).

2. Hâşiye alâ Şerhi’l-Miftâh: Ebû Ya'kub Sekkâkî'nin kaleme aldığı Arap diline ait Miftâhu'l Ulûm adlı eserin belagat kısmına Seyyid Şerîf Cürcânî' nin yazdığı şerhin haşiyesidir (Millet Ktp. Feyzullah Efendi Bl. nr: 34 Fe 1803).

3. Fazâ’il-i Haremeyn-i Şerîfeyeyn. (Süleymaniye Ktp. Esad Efendi. nr. 3563/1)

4.Cevâmiu’l-Meşâyihîn.

5.Hâşiyetü’l-Eşbâh.

6.Târîh-i Mekke: 1046- 1047/1637 -1638’de Mekke kadısı iken yazdığı tarih konulu bir eserdir. (Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. Revan nr. 20/11).

7.Sukûk: Hukuki yazışma usul ve örneklerini gösteren bu eser, bir mukaddime, on bab ve bir hatimeden oluşur (Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Efendi nr. 1033/ 1; Esad Efendi nr. 933/1; Balıkesir İl Halk Ktp. 10 Hk 524).

8.Binâ-yı Ka’be’ye Dair Üç Risâle. (Bursalı Mehmed Tahir 1333-42: I/258).

Kütüphane kayıtlarında Mecmua-ı Sakk (Zeytinoğlu İlçe Halk Ktp. nr: 43 Ze 1086) ve Eşrefoğlu Menâkıbı (Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Efendi nr. 2673/ 35) adlı eserlerine de rastlanmaktadır. 

Kaynakça

Abdülkadiroğlu, Abdülkerim (1992). “Baldırzâde Mehmed Efendi”.  İslam Ansiklopedisi. C.5. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 8-9.

Abdülkadiroğlu, Abdülkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay. 165, 166.

Altun, Kudret (hzl). (1997). Tezkire-i Mucîb (İnceleme-Tenkidli Metin-Dizin-Sözlük). Ankara: AKM Yay. 36-37. 

Atlansoy, Kadir (2011). "Ravza-ı Evliyâ'da İki Şair: Kani'î ve Va'dî". Milli Folklor. (89):193-99. 

Bursalı Mehmed Tahir (1333-42). Osmanlı Müellifleri. C.1. İstanbul: Matbaa-i Âmire. 257-58.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî: Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idi’l-Eş’âr İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 268, 269.

Hızlı, Mefail ve M.Yurtsever (hzl.)(2000). Baldırzâde Selîsî Şeyh Mehmed Ravza-ı Evliyâ (Bursa Velayetnâmeleri). Bursa: Arasta Yay. 

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.1-2. Ankara: Bizim Büro Yay. 466-57, 919-20.

Mehmed Süreyyâ (1308-15). Sicill-i Osmânî. C.4. İstanbul: Matbaa-i Âmire.164.

Zavotçu, Gencay (hzl.). Zehr-i Mâr-zâde Seyyid Mehmed Rızâ Hayatı, Eserleri, Edebi Kişiliği ve Tezkiresi. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10746,metinpdf.pdf 173-74. [Erişim tarihi: 19. 02.2015]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 23.02.2015

Eserlerinden Örnekler

RAVZA-I EVLİYÂ'DAN

Kâni’î Ahmed Çelebi: Burusevî ve sâlik-i râh-ı sevî olup Mü’ezzin-zâdelikle âvâz-ı iştihârı vâsıl-ı menâr-ı çerh-i devvâr olan Ahmed Çelebì’dir. Tarîk-ı ilme sâlik ve ma’rifete mâlik olup dâniş-mend-i huş-mend ve ‘ilm ü ma’rifetle şöhre-bend oldukdan sonra cânib-i salâha mâ’il ve nagme-i Dâvûdîsi gulgule-endâz-ı mehâfil olmagla imâmet ü hitâbet semtine ragbet itmekle Câmi’-i Kebîr’de imâm u hatîb-i vâcibül’ihtirâm olup ‘umdetü’l-vâ’izîn Hâfız-zâde Efendi âzim-i huld-i berîn oldukda yirine kürsî-nişîn oldı. Hakkâ ki zamânında müfessirîn ü huttâbın ser-bülendi olan Vâ’iz Ahmed Efendi kendi idi. Ma’rifet semtinde dahı ragbet ve ihtiyâr-ı gûşe-i kanâ’at eyledügine telmîh ü işâret içün Kâni’î tahallus idüp mahlas-ı mezbûr ile bî-şümâr târîh ü eş’ârı vardır. İmâm Yâfi’înin Ravzu’r-Reyâhîn nâm kitâbını Türkîye terceme idüp ol dürc-i ma’ârifde nice dürer-i letâ’if derc itmişdir. Bu hâl üzre güzârende-i eyyâm u leyâl iken bin elli dört senesinde irâdet-i melik-i müte’âl ile dâr-ı bekâya intikâl eyledi. Hâcılar mahallesinde vâki’ Mu’allim-hâne hazîresinde mütevârâ-i hâk-i mezâr ve rûh-ı revânı andan tilâvetü’l-benân-ı Kur’ân-ı Azîmü’ş-şân envârı âsârından hisse-dârdır.

(Atlansoy, Kadir (2011). "Ravza-ı Evliyâ'da İki Şair: Kani'î ve Va'dî". Milli Folklor. (89): 196.) 

***

Gül-i maksûd almadan gitdi zahm-ı hâr-ı gam kaldı

Döküldü câm-ı ‘ayşım dîde-i hasretde nem kaldı

(Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî: Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idi’l-Eş’âr İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 269)

***

Şu denlü Husrev-i Dey sîm-i berfi kıldı nisâr

İşigin itdi gümüşden cemî’-i bay ü gedâ

Sarındı serv başına beyâz destâr

Meger ki aldı yeşilin gelüp nakîb-i şitâ

**

'Ârızunda geliyor hatt-ı siyeh didüm o yâr

Âh idüp dahi kara haberden nen var

**

Yâra didüm öpeyin bir zekânun

Didi var hayrını gör o çenenün

(Abdülkadiroğlu, Abdülkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay. 166) 


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Toprak, Füruzand. 1926 - ö. 13 Ocak 2010Doğum YeriGörüntüle
2Râşid, Râşid Mehmed Efendid. 1780-81 - ö. 1815-16Doğum YeriGörüntüle
3Göksel Yılmazd. 1965 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Toprak, Füruzand. 1926 - ö. 13 Ocak 2010Doğum YılıGörüntüle
5Râşid, Râşid Mehmed Efendid. 1780-81 - ö. 1815-16Doğum YılıGörüntüle
6Göksel Yılmazd. 1965 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Toprak, Füruzand. 1926 - ö. 13 Ocak 2010Ölüm YılıGörüntüle
8Râşid, Râşid Mehmed Efendid. 1780-81 - ö. 1815-16Ölüm YılıGörüntüle
9Göksel Yılmazd. 1965 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Toprak, Füruzand. 1926 - ö. 13 Ocak 2010MeslekGörüntüle
11Râşid, Râşid Mehmed Efendid. 1780-81 - ö. 1815-16MeslekGörüntüle
12Göksel Yılmazd. 1965 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Toprak, Füruzand. 1926 - ö. 13 Ocak 2010Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Râşid, Râşid Mehmed Efendid. 1780-81 - ö. 1815-16Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Göksel Yılmazd. 1965 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Toprak, Füruzand. 1926 - ö. 13 Ocak 2010Madde AdıGörüntüle
17Râşid, Râşid Mehmed Efendid. 1780-81 - ö. 1815-16Madde AdıGörüntüle
18Göksel Yılmazd. 1965 - ö. ?Madde AdıGörüntüle