Selma Rıza

(d. 5 Şubat 1872 / ö. 5 Ekim 1931)
Yazar, gazeteci
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da doğmuştur. Babası ilk Osmanlı Parlamentosunda görev almış olan Ali Rıza Bey; annesi Avusturya kökenli Naile Hanım'dır. Jön Türklerin liderlerinden olan Ahmet Rıza’nın kardeşidir. Selma Rıza’nın eğitiminde ağabeyi Ahmet Rıza’nın katkısı çoktur. İyi derecede Fransızca bilen yazar, ailesinden habersiz Paris’e kaçar. Yaklaşık on yıl Paris’te yaşayan Selma Rıza, Sorbonne'da eğitim gören ilk Türk kadınlarındandır. Aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyetindeki tek kadın üyedir. Ahmet Rıza’nın Fransa’da çıkardığı istibdat karşıtı Meşveret ve Şura-yı Ümmet gazetelerinde siyasi ve toplumsal yazılar yazarak gazetecilik deneyimi kazanır. Paris'te bulunduğu sürece Claude Farrere’nin tesiriyle kadın haklarıyla ilgilenir. Farrere, onun yetenekli bir sosyolog olduğunu belirtir. Meşrutiyet’in ilanıyla İstanbul’a dönen Selma Rıza, Hilal-i Ahmer Cemiyetinin (Kızılay) kurucuları arasında yer alır. Hürriyete büyük önem veren yazar, Cemiyet-i Akvam’a ve Amerikan mandacılığını savunanlara muhalif mektuplar yollamıştır. 1931 yılında vefat etmiştir.

Türk edebiyatının ilk kadın yazarlarından olan Selma Rıza'nın yayımlanmamış şiir ve romanları vardır. 1892-1897 yılları arasında yazdığı Uhuvvet romanı, yazarın ölümünden sonra 1999'da Nebil Fazıl Alsan tarafından sadeleştirilerek yayımlanmıştır. Toplumu ve kadınları bilinçlendirmek amacıyla yazılan romanda, cariyeliğin aile hayatına verdiği zararlar ve gençlerin istemedikleri kişilerle evlendirilmelerinin trajik sonuçları işlenmiştir. Roman karakterlerinden Sabiha, istemediği kişiyle evlendirilmiş, sonrasında da iftiraya uğrayarak çocuğuyla sokağa atılmış bir kadındır. Sabiha’nın kızı olan Meliha ise yazarın ideal kadın tipini yansıtan karakterdir. Meliha Fransa’da felsefe eğitimi alır. Yazara göre kadının toplumda hak ettiği yerini alabilmesi eğitim sayesinde gerçekleşir. Sabiha ve Meliha karakterleri üzerinden toplumdaki kadının konumunu ele alan roman, kadın haklarına getirdiği yenilikçi fikirlerle edebiyat tarihimizde yer edinmiştir.

Kaynakça

Aytaç, Bedrettin (2002). “The Question of Women in the Works of Selma Riza and May Ziadeh”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi . 42 (1-2): 67‐77.

Aytaç, Gürsel (2000). “19. yüzyıl Sonunda Kadın Hakları”. Cumhuriyet Kitap. 523: 14-15.

Doğan, Rumeysa Betül, M. Y. Metintaş (2017). “Selma Rıza Feraceli (1872-1931) ve Türk Kadınının İlk Gazetecilik Deneyimleri”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yakın Tarih Dergisi. 1 (2): 100-108.

Günaydın, Ayşegül Utku (2012). Cumhuriyet Öncesi Kadın Yazarların Romanlarında Toplumsal Cinsiyet ve Kimlik Sorunsalı 1877-1923. Doktora Tezi. Ankara: İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi.

Hazer, Gülsemin (2011). “Selma Rıza’nun Uhuvvet Romanında Kurmaca Yapı”. Turkish Studies 6 (3): 875-893.

Oktay, Gülçin (2016). "Selma Rıza’nın Uhuvvet Romanında “Toplumsal Cinsiyet” ve “Sınıf” Yapıları". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı. 14 (20): 141-156.

Sümer, Sema Zafer (2017). “Kadınların Özgürlüğüne Adanmış Bir Ömür: Selma Rıza ve Unutulan Romanı Uhuvvet”. ed. Ahmet Aytaç. İzmir: IX Uluslararası Türk Sanatı, Tarihi ve Folkloru Kongresi/Sanat Etkinlikleri: 111-120.

Toros, Taha (1994). “İlk Türk Kadın Gazeteci Selma Rıza”. Skylife Şubat: 60-66.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. FATIMA ERTÜRK
Yayın Tarihi: 10.05.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
UhuvvetT.C. Kültür Bakanlığı Sanat-Edebiyat / Ankara1999Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ahter Kutadgud. 05 Mayıs 1963 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Faik Sabri Durand. 1882 - ö. 7 Mayıs 1943Doğum YeriGörüntüle
3Alper Ataland. 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ARAP BİLÂLd. 1872 - ö. 1937Doğum YılıGörüntüle
5ÖMER FAİK NUMANZÂDE (-)d. 1872 - ö. 1937Doğum YılıGörüntüle
6AHMET CEVDET (BERGAMALI)d. 1872 - ö. 1925Doğum YılıGörüntüle
7ESAD, Esad Erbillid. 1847 - ö. 04.03.1931Ölüm YılıGörüntüle
8Meşhur Yusuf (Jusıp) Köpeyoğlud. 1858 - ö. 1931Ölüm YılıGörüntüle
9KUL SABRİ/GARİP ALİ/SABRİ, Alid. 1851 - ö. 1931Ölüm YılıGörüntüle
10Abdülkadir Karahand. 1 Eylül 1913 - ö. 28 Temmuz 2000MeslekGörüntüle
11Mehmet Süleyman (AVANZADE)d. 1871 - ö. 1922MeslekGörüntüle
12Ayverdi, Sâmihad. 25 Kasım 1905 - ö. 22 Mart 1993MeslekGörüntüle
13Ataç, Nurullahd. 9 Ağustos 1898 - ö. 17 Mayıs 1957Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Lostar, Hasan Basrid. 1890 - ö. 25 Ekim 1946Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ali Haydard. 1836 - ö. 1914Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ALİ, Ali Rıza Kayad. 1941 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17AYDIN RIZA RECEBOVd. 1941 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18RIZA MEMMEDOVd. 1944 - ö. ?Madde AdıGörüntüle