ŞEVKİ ESEN

(d. 1914 / ö. 16.11.1982)
kantarcı, âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şevki Esen, 1914 yılında Sivas'ın Şarkışla ilçesine bağlı Tuzla köyünde dünyaya gelmiştir. Babası Ali Bey, annesi Ümmühan Hanım'dır. Doğduğu yıllar 1. Dünya Savaşı'nın başlarıdır ve ülkenin içinde bulunduğu kaos dolayısıyla çocukluğu yokluk içerisinde ve sıkıntılarla geçmiştir. Okula gidemediği için herhangi bir resmî eğitim alamamış ancak kendi çabalarıyla okuma yazmayı öğrenmiştir. Kitapları çok sevdiği için çevresinde çok okuyan biri olarak bilinmektedir. Köyünde ailesinin tarım ve hayvancılık işlerine yardım eden Esen, askerlik vazifesini Amasya'nın Merzifon ilçesinde ve Diyarbakır'da yerine getirmiştir. Terhis olduktan sonra Tuzla'da ve çevre köylerde kantarcılık yaparak hayatını idame ettirmiştir. Evli ve altı çocuk babası olan Şevki Esen 16 Kasım 1982 tarihinde vefat etmiştir (Oyat 1948: 69; Kaya 2009: 250; Özdemir 1997: 145; Aslanoğlu 2006: 446; Aslanoğlu 1985: 173).

Şevki Esen'in halk şiirine ve âşıklığa yönelmesinde doğup büyüdüğü Şarkışla ve Tuzla'nın âşık yetiştirme bakımından velut bir bölge olmasının önemli bir payı vardır. Ancak Esen, şiir yazmaya on iki yaşında iken gördüğü bir rüya ile başlar. Rüyasında üç derviş gören âşık, dervişlerden birinin verdiği kadehi içerek pir elinden badeli âşık olur. Bu durumu "Abdest alaraktan namazım kıldım/ Allah birdir Peygamberi hak bildim/ Üç tane dervişi bir yerde gördüm/ Sundular badeyi içtim de geldim" (Kaya 2009: 255) dizeleriyle dile getirmiştir.

Klasik anlamda bir usta çırak ilişkisinden geçmeyen âşık, saz da çalamamaktadır. Şiirlerini yazarak üretmesine karşın irticali kuvvetlidir. Şevki ve Şevki Esen mahlaslarını kullanan âşığın söyleyişlerinde zorlama yoktur. Sevdiği kızla evlenemediği ve hatta onun düğün konvoyunu izlemek zorunda kaldığı için aşk acısı şiirlerinde önemli bir konu olarak ortaya çıkar. Bunun dışında dinî durum ve değerler ile insan sevgisi şiirlerinde işlediği diğer konulardandır.

Şevki Esen'in şiirlerine teknik açıdan bakıldığında kullandığı nazım biriminin dörtlük, nazım şekillerinin ise koşma, semai ve destan olduğu görülmektedir. Döner ayak kullanma konusunda başarılı olduğu söylenebilir. Tek ayağı pek tercih etmemiştir.

Şiirlerini daha çok Sivas Folkloru ve Türk Folkloru dergilerinde yayımlayan Şevki Esen ile ilgili müstakil bir çalışma yapılmamıştır. Şarkışla Belediyesi tarafından bir sokağa "Aşık Şevki Esen Sokağı" adı verilmiştir.

Kaynakça

Aslanoğlu, İbrahim (1985). Söz Mülkünün Sultanları. İstanbul: Erman Yayınevi.

Aslanoğlu, İbrahim (2006). Sivas Meşhurları II. Sivas: Sivas Valiliği Yay.

Kaya, Doğan (2009). Sivas Halk Şâirleri V. Sivas: Önder Matbaacılık.

Oyat, Fazıl (1948). 20 Halk Şairi. İstanbul: Ülkü Basımevi.

Özdemir, Ahmet (1997). Şarkışlalı Âşık Serdarî ve Yöre Halk Şâirleri. İstanbul: Kuşak Ofset Matbaacılık.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR BAŞARAN
Yayın Tarihi: 26.09.2018
Güncelleme Tarihi: 11.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1AHMED/FEHMİ, Ahmed Fehmi Erturhand. 1884 - ö. 1966Doğum YeriGörüntüle
2MİKTAT, Miktat Karataşd. 1939 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3FERYADÎ/SEFİL FERYADÎ, Mustafa Çağırand. 12.11.1914 - ö. 11.10.1987Doğum YeriGörüntüle
4Mustafa Gündüz Göktürkd. 1914 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5BEYLER KADİROV (BEYLER KADİROV HACI REŞİDOĞLU)d. 25.05.1914 - ö. 03.06.1991Doğum YılıGörüntüle
6EMRAH PAŞA OĞLU GÜLMEMEDOVd. 1913/1914? - ö. 1987Doğum YılıGörüntüle
7Mustafa Gündüz Göktürkd. 1914 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8BEYLER KADİROV (BEYLER KADİROV HACI REŞİDOĞLU)d. 25.05.1914 - ö. 03.06.1991Ölüm YılıGörüntüle
9EMRAH PAŞA OĞLU GÜLMEMEDOVd. 1913/1914? - ö. 1987Ölüm YılıGörüntüle
10Mustafa Gündüz Göktürkd. 1914 - ö. ?MeslekGörüntüle
11BEYLER KADİROV (BEYLER KADİROV HACI REŞİDOĞLU)d. 25.05.1914 - ö. 03.06.1991MeslekGörüntüle
12EMRAH PAŞA OĞLU GÜLMEMEDOVd. 1913/1914? - ö. 1987MeslekGörüntüle
13Mustafa Gündüz Göktürkd. 1914 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14BEYLER KADİROV (BEYLER KADİROV HACI REŞİDOĞLU)d. 25.05.1914 - ö. 03.06.1991Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15EMRAH PAŞA OĞLU GÜLMEMEDOVd. 1913/1914? - ö. 1987Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mustafa Gündüz Göktürkd. 1914 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17BEYLER KADİROV (BEYLER KADİROV HACI REŞİDOĞLU)d. 25.05.1914 - ö. 03.06.1991Madde AdıGörüntüle
18EMRAH PAŞA OĞLU GÜLMEMEDOVd. 1913/1914? - ö. 1987Madde AdıGörüntüle