SEYYARÎ, Seyyar Gözütok

?
(d. 01.07.1925 / ö. 1962)
âşık, çiftçi
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şiirlerinde “Seyyarî” mahlasını kullanan âşığın asıl adı Seyyar Gözütok’tur. Nüfus kayıtlarına göre 1 Temmuz 1925 tarihinde Erzurum'un Oltu ilçesine bağlı Çayüstü [Urut] köyünde dünyaya gelmiştir. Baba adı Tahir, ana adı Ganimet’tir. Seyyarî, Tahir ve Ganimet çiftinin dokuz çocuğunun en büyüğüdür. Askerlik haricinde, köyünden ve yakın çevresinden dışarıya çıkmamış, köy hayatının değişmez meşguliyetlerinden olan tarım ve hayvancılıkla uğraşmıştır. Gülbahar Hanım ile evlenen Seyyarî beş erkek, iki de kız olmak üzere yedi çocuk babasıdır (Vural 2012: 112; Gözütok 2019). Geleneğin, günümüze göre daha canlı olarak yaşandığı bir dönemde ve âşıklığa çokça değer verilen bir çevrede yaşadığı için köylerine gelip giden âşıklardan etkilenerek küçük yaşta âşıklık sanatına ilgi duymaya başlar. Kuvvetli bir hafızaya ve keskin bir zekâya sahiptir. Bu özelliklerinden dolayı yörenin tanınmış âşıklarından Sümmanî ve Âşık Şenlik gibi usta âşıkların yanı sıra daha başka âşıkların birçok şiirlerini de öğrenmiştir (Vural 2012: 112-113; Gözütok 2012-2019). Kabiliyeti sayesinde saz çalmayı da kendi gayretleriyle çabucak kavramıştır. Zaman içinde âşıklık sanatında kendini geliştirdikçe katıldığı meclislerde, usta malı tabir edilen şiirler-türküler yanında kendi şiirlerini de okur, giderek yörede âşık olarak tanınmaya başlar. Sazdaki ustalığı ve sesinin güzelliği kadar irticalen şiir söyleme konusunda ve atışma dalında da usta olduğu belirtilmiştir (Gözütok 2019). Hikâyecilik yönü de bulunan Seyyarî, çeşitli konularda irticalen pek çok şiir söyler, özellikle yörede yaşanan olaylara ağıtlar yakar, destanlar söyler. Ancak, hayatı dile getirdiği destanlar ve ağıtlar gibi hüzünlü bir şekilde son bulmuştur. 1962'de köyünde çıkan bir kavgayı ayırmak isterken ağıtlara konu olacak bir şekilde bıçaklanarak ağır yaralanmış, kaldırıldığı Erzurum Numune Hastanesinde birkaç günlük tedavinden sonra kurtarılamayarak hayata veda etmiştir. Çevresinde sevilen, hem sanatıyla hem de insani ilişkileriyle takdir edilen Âşık Seyyarî, Erzurum Asri Mezarlığına defnedilmiştir (Vural 2012: 112-113).

Oltu Havzası Âşıklarından Seyyarî, yöre âşıkları tarafından âşıklık geleneğinin çevredeki önemli bir ismi olarak değerlendirilmiştir. Mevlüt İhsânî, Hüseyin Sümmânioğlu ve Âşık Ahmet Çimen gibi âşıklar, Seyyârî’nin saza hâkimiyetinin mükemmel olduğunu, çok etkileyici ve yanık bir sesi olduğunu belirtmişlerdir. Âşıklarda aranan irticalen söyleme ve atışma kabiliyetinin Seyyari'de üst seviyede olduğunu, özellikle ağıt ve destan türlerinde çok başarılı olduğunu dile getirmişlerdir. Eğer genç yaşta vefat etmemiş olsaydı âşıklık sanatında daha geniş bir çevrede tanınabilecek kabiliyette bir âşık olduğunu ifade etmişlerdir (Vural 2012: 112-113).

Âşık Seyyarî’nin ölümünden sonra ismi unutulmasa da şiirleri maalesef yazılı olarak muhafaza edilememiştir. Seyyârî’nin genç yaşta vefat eden halasının oğlu Mürsel Arslan için söylediği tamamı 10 dörtlük olan ağıtın yanı sıra Çayüstü köyünde yaşanan sel felaketi için söylediği uzun bir ağıtı ve başka ağıtları da olduğu belirtilmiştir (Gözütok 2012-2019; Vural 2012: 112-113). Ancak, âşığın kaybolan pek çok şiiri gibi bu ağıtların da tamamı tespit edilememiştir. Kendisini tanıyan âşıkların ifadelerinden ve tespit edilebilen şiirlerinden hareketle Seyyarî’nin âşık tarzı şiir sanatının ve âşıklık geleneğinin kurallarını bilen ve bu kuralları şiirlerinde ustalıkla uygulayabilen bir âşık olduğu anlaşılmaktadır.

Kaynakça

Mahmut Gözütok (2012-2019). Seyyar Gözütok’un oğlu,1950 Oltu doğumlu, [2012 yılında değişik zamanlarda ve 26-30 Mart 2019 tarihleri arasında Temel Vural tarafından telefon ve elektronik ortamda yapılan görüşmeler, Mahmut Gözütok’un Temel Vural’a gönderdiği bilgi notları].

Vural, Temel (2012). Sümmânî'den Günümüze Oltu Havzası Şairleri. Ankara: Bizim Büro Basımevi Yayın Dağıtım.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: TEMEL VURAL
Yayın Tarihi: 18.04.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Akdemir Akmutd. 1930 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. -Doğum YeriGörüntüle
4Akdemir Akmutd. 1930 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. -Doğum YılıGörüntüle
7Akdemir Akmutd. 1930 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. -Ölüm YılıGörüntüle
10Akdemir Akmutd. 1930 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. -MeslekGörüntüle
13Akdemir Akmutd. 1930 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. -Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Akdemir Akmutd. 1930 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. -Madde AdıGörüntüle