Suat Taşer

Nazım Engin, Reşat Taus
(d. 1919 / ö. 16 Kasım 1982)
Şair, Yazar, Tiyatrocu, Çevirmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da dünyaya geldi. 1924’te babasının memleketi olan Avanos’a yerleşti. İlköğretimini Kızılırmak İlkokulu'nda tamamladıktan sonra Avanos’un bir köyünde yaşamaya başlayan sanatçı burada yoksulluk ve köy hayatıyla tanıştı. Ortaokulu Ankara Erkek Lisesi'nde okudu. Son sınıflara doğru Mehmet Kemal ile birlikte Zerre adında bir dergi yayımladı. Okul yönetiminden habersiz girilen bu uğraş, yönetimin çocukluklarına vermesiyle büyümeden halloldu. 1936’da Musiki Muallim Mektebi’nde Atatürk’ün isteğiyle tiyatro mektebinin açılması üzerine Taşer, buraya başvurdu. Ancak sınav sırasını beklerken aile dostlarından biri, ailesinde "köçek" olmadığını söyleyince vazgeçip İstanbul’da Vefa Lisesi’ne kaydını yaptırdı.

1940’ta konservatuar sınavına giren sanatçı, ses tonu ve Raskolnikov rolüyle tüm jüriyi etkiledi. Beş yıl süren bu eğitim onun tüm sanat yaşamının temellerini attı. Konservatuardaki eğitimin yetersizliğinden dolayı tiyatro araştırmacılığına yönelen Taşer, 1942’de spikerlik sınavını kazanıp beş sene bu mesleği sürdürdü. Öğrenimini tamamladıktan sonra Devlet Tiyatrosu'na girerek oyunculuk ve yönetmenlik yaptı. Çeşitli dergilerde tiyatro ile ilgili çok sayıda yazı yazdığı yoğun bir dönemden sonra 1971 yılında emekli olup İzmir’e yerleşti. Radyo ve tiyatro aşkını İzmir’e taşıyarak burada da yoğun faaliyetler içine girdi.

Suat Taşer, 16 Kasım 1982’de astım rahatsızlığı sebebiyle vefat etti.

Genellikle kendi adını kullanan Suat Taşer, Nazım Engin, Reşat Taus imzalarını da kullanmıştır. (Işık 2007: 3452) Edebiyat dünyasında daha çok tiyatroyla adını duyuran Suat Taşer’in ailesinin Avanos’a yerleşmesi, Anadolu’daki yoksulluğu ve köy hayatını tanımasına ve burada edindiği izlenimlerle daha sonra toplumsal konulara yönelmesine neden olmuştur. Bir taraftan İstanbul özlemi çeken sanatçı diğer taraftan taşranın gerçekleriyle yüzleştikten sonra bu sorunları eserlerinde işlemeye çalışmıştır.

Her ne kadar adı tiyatro ile anılsa da edebiyata ilk adımını şiirle atmıştır. 1938 yılında Servet-i Fünûn-Uyanış dergisinde ilk şiirlerini yayımlayan Suat Taşer “Sılacı” şiirinin Yücel Dergi’sinde ayın en güzel şiiri olarak değerlendirilmesiyle ün kazanmaya başlamıştır. Şair, şiirlerini sonraki zamanlarda Varlık, Adımlar, Pınar, Yığın, Kaynak, Yeryüzü, Yeni Sanat, Seçilmiş Hikâyeler, Ataç, Yeditepe vd. dergilerde yayımlamıştır. Yeryüzü dergisinde yayımlanan bir şiir nedeniyle Türk Ceza Kanunu’nun 142. maddesine aykırı davranmaktan yargılanmış ve aklanmıştır. (Işık 2007: 3452-3453)

1942’de ilk şiir kitabı Bir'i, ardından, Fethi Giray’la birlikte hazırladıkları 1943 adlı şiir kitabını yayımlamıştır. Eserin içerisindeki toplumsal şiirlerinin ilk örnekleri, tek parti yönetiminin baskıcı tutumuyla soruşturmaya uğramalarına sebep olmuştur. 1945’te üçüncü şiir kitabı Hürriyet'i yayımlamıştır. Şairin ilk şiir kitapları olan bu eserler onun, 1940 kuşağı toplumcu ozanları arasında gösterilmesini sağlamıştır. “1960’tan sonra Ö. Faruk Toprak’ın deyişiyle sert vurgulu şiirlerin rüzgârını bazen toplumsal, bazen bireysel duyguların içinde eriten, biraz içe dönük, ama gene toplumsal kaynaktan renk ve ses alan bir düzey üzerinde göründü. Yergi havası taşıyan şiirler de yazdı.” (Kurdakul 1973: 375)

Suat Taşer, sanatı toplumun nefesi olarak görür. Bu görüşünü destekleyen sanatçı kimliğiyle şiirler, piyesler kaleme almıştır. Şair, toplumcu ozanların her şartta fikrini söyleme isteğinin ve sanatını fikrinin silahı hâline getirmenin cezasını o dönem içerisinde ağır ödediklerini dile getirir. “Dizeleri hiçbir zaman aperatif olmamıştır; tersine, özgürlük ve insanlık cellâtlarına karşı savaşan bir erin namlusundaki mermi, yüreğindeki inanç olmuştur.” (Altınkaynak 1977: 184)

Suat Taşer’in edebiyat dünyasında ilk adımı olan şiirleri, tüm edebî yaşantısında yer almıştır. Sevgi, onun sanatının yapı taşıdır. Toplumsal şiir anlayışının yanında 1940’ta hümanizmi de şiirine sokar. Aşk temasını işlediği şiirleri, şairin en içten hislerini ele veren şiirleridir. Aşk, onun şiirlerinde yalnızlık, özlem, sitem ve bekleyiş duygularıyla harmanlanmış bir şekilde dizelerine dökülür. Aşkta bekleyişler, şairde hem tahammülsüzlüğe neden olmuş hem de şairin, sevgilinin geleceğine olan inancını kırmıştır. Gelmesini çok istediği sevgilisi gelmedikçe iyice sabırsızlanmış ve ümidini kaybetmiştir. Aşk şiirleri genellikle hüzünle yoğurulmuş şiirleridir. Mutlu bir aşktan ziyade özlemi ve sitemi de içinde barındırır. Yaşadığı gönül ilişkisinden yola çıkarak sevgiyi yalancı bir ışık olarak nitelendiren Taşer, sevginin sahteliğinin dışında kısa süreli olduğu fikrine varmıştır. Onun aşkı kısa süreli bir gönül aldatmacası olmuştur. Ardından da duymak istediği mutluluk türkülerini kırık dökük bırakmıştır. Bu yüzden aşka ve sevgiye karşı içinde beslediği nefret, şiirlerine yansımıştır.

Suat Taşer, edebî yaşantısına öykü, masal, roman, derleme, eleştiri, anı, denemenin yanında çeviri ve yazma eserleri de eklemiştir. Birçok çeviri yapan Taşer, “Bir Karakter Yaratmak" çevirisiyle 1982 Yazko Özendirme Ödülü’nü kazanmıştır. (Işık 2007: 3453) Kendini Tanı, Üç Duvarlı Dünya, Bi Dünya Ki ve Konuşma Eğitimi adlı incelemelerinin yanında Aşk ve Barış ile Deli Dumrul adında tiyatro eserleri de bulunmaktadır.

Kaynakça

Altınkaynak, Hikmet (1977). Edebiyatımızda 1940 Kuşağı. İstanbul: Yaylacık Basımevi.

Bilir, Müjde (2002). Suat Taşer Üç Duvarlı Dünya. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Işık, İhsan (2007). Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (C. 8). Ankara: Elvan Yayınları.

Kurdakul, Şükran (1973). Şairler ve Yazarlar Sözlüğü. İstanbul: Bilgi Yayınevi.

Taşer, Suat (2010). Evrende Ellerimiz. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HATEM TÜRK
Yayın Tarihi: 10.09.2018
Güncelleme Tarihi: 12.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
1943Çalışkan Basımevi / Ankara1943Şiir
HürriyetAnt Yayını / İzmir1945Şiir
Kendini TanıMilli Eğitim Basımevi / İstanbul1950İnceleme
Üç Duvarlı DünyaEmek Basım-Yayınevi / Ankara1951İnceleme
MerhabaEmek Basım-Yayınevi / Ankara1952Şiir
Bayırdaki Ev (Erskine Caldwell'den)Varlık Yayınevi / İstanbul1953Çeviri
Babamla Geçen Günler (Clarence Day'den)İstiklal Matbaası / Ankara1954Çeviri
Haraç MezatSeçilmiş Hikayeler Dergisi Kitapları / Ankara1954Şiir
Bi Dünya KiSeçilmiş Hikayeler Dergisi / Ankara1956İnceleme
İkinci KurtuluşBilgi Kitabevi / Ankara1960Şiir
Aşk ve BarışVarlık Yayınevi / İstanbul1961Tiyatro
Deli Dumrul (Ölüm ve Aşk)Dost Yayınları / Ankara1962Tiyatro
Hayret Bey'in SerüveniYeditepe Yayınları / İstanbul1968Şiir
Evrendeki EllerimizDilek Matbaası / İstanbul1970Şiir
1001 Gece MasallarıMilliyet / İstanbul1983Derleme
Konuşma EğitimiÖzkan Matbaası / Ankara1987İnceleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Yahya Saim Ozanoğlud. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962Doğum YeriGörüntüle
2Esra Kahramand. 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HİLMÎ, Elmastıraş-zâde Mustafa Hilmîd. 1840 - ö. 1881Doğum YeriGörüntüle
4M. Niyazi Akıncıoğlud. 1919 - ö. 1 Şubat 1979Doğum YılıGörüntüle
5TAHSİN, Hasan Tahsin Üçerd. 1919 - ö. 16.02.1967Doğum YılıGörüntüle
6ZAKİR/ZAKİRÎ, Kazım Subaşıd. 1919 - ö. 1981Doğum YılıGörüntüle
7Sami Ayhand. 1929 - ö. 19 Mart 1982Ölüm YılıGörüntüle
8FEHMÎ, Fehmi Gürd. 1914 - ö. 07.03.1982Ölüm YılıGörüntüle
9Tufan Hikmet Dayed. 02 Ocak 1943 - ö. 01 Nisan 1982Ölüm YılıGörüntüle
10AYVANSARÂYÎ, Hâfız Hüseyind. ? - ö. 1 Temmuz 1787MeslekGörüntüle
11Emel Nişlioğlud. 03 Temmuz 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Aydın Engind. 12 Şubat 1941 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Can Yüceld. 21 Ağustos 1926 - ö. 12 Ağustos 1999Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Güner Sümerd. 18 Mart 1936 - ö. 27 Nisan 1977Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Hasan Efed. 02 Temmuz 1957 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Aydın Engind. 12 Şubat 1941 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Engin Geçtand. 12 Ocak 1932 - ö. 19 Şubat 2018Madde AdıGörüntüle
18Suat Dumand. 29 Mart 1977 - ö. ?Madde AdıGörüntüle