SÛDÎ, Ahmed

(d. ?/? - ö. ?/?)
şârih
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

16.yüzyılda Bosna-Hersek’te Čajniče kasabasına bağlı Sudići köyünde doğdu. Adı Ahmed olup doğduğu köy dolayısı ile Sûdî sanıyla tanındı. Eğitimini Foça’da ve Saraybosna’da aldı. Daha sonra İstanbul, Erzurum, Diyarbakır, Şam, Bağdat, Kûfe ve Necef’te bulundu ve buralarda dikkate değer isimlerden eğitimine devam etti. İstanbul’a dönüp Gılmân-ı Hâssa’ya hoca tayin edildi. Uzun sürmeyen bu görevi ardından hayatını eser yazmaya adadı. Kâtib Çelebî, Nev‘îzâde Atâî ve Safvetbeg Bašagić’e göre 1000 (1591-92) yılında, Bursalı Mehmed Tâhir ve Šaćir Sikirić’e göre 1005’te (1596-97) vefat etti ve İstanbul’da Yûsuf Paşa Camii hazîresinde defnedildi. Sûdî çağı aydınları için geçerli diller olan Farsça, Arapça ve Türkçe’yi edebi dil düzeyinde bilip kullanıyordu. Osmanlı devletinin Bosna fethinden yüz yıl sonra bölgede bu konumda aydınların yetişmiş olması dikkat çekicidir.

Eserleri. 1. Şerh-i Dîvân-ı Hâfız. Fars edebiyatının bu büyük şairi daha önce de şerh edilmişti. Eser ilk defa üç cilt (Bulak 1250), daha sonra Sadreddin Konevî şerhinin kenarında iki cilt (İstanbul 1289) halinde neşredilmiştir. Ayrıca bilimsel neşri de yapılmıştır (Kaya 2008). 2. Şerh-i Gülistân. Sa‘dî-i Şîrâzî’nin eserine yaptığı şerhtir. Eser, İstanbul’da beş defa neşredilmiştir (1249, 1276, 1286, 1291,  1293) 3. Şerh-i Bostân. Yine Sûdî Sa‘dî-i Şîrâzî’nin eserine, şerh yazmıştır (I-II, İstanbul 1288). 4. Şerh-i Lugat-ı Şâhidî. İbrâhim Şâhidî’nin manzum Farsça lugatçesinin şerhi . 5. Şerh-i Kâfiye. İbnü’l-Hâcib’in nahve dair eserinin Türkçe tercüme ve şerhidir. 6. Şerh-i Şâfiye. Yine İbnü’l-Hâcib’in sarf ilmine dair eserinin Türkçe tercüme ve şerhidir. 

Kaynakça

Aruçi, Muhammed (2009). “Sûdî Bosnevî”. İslam Ansiklopedisi. C. 37. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 466.
Bašagić, Safvetbeg (1986). Bošnjaci i Hercegovci u Islamskoj Knjiήevnosti. Sarajevo.

Burrill, Kathleen. “Sūdī”. EI². V. IX. 762.

Hanciç, Mehmet (1930). el-Cevherü’l-esnâ fî terâcimi Ulemâi ve şu’arâi Bosna. Kahire.

Hoca, Nazif M. (1980). Sûdî, Hayatı, Eserleri ve İki Risâlesi’nin Metni. İstanbul.

Karahalilović, N. ve Drkić, M. (2014). Ahmed Sudi Bošnjak : komentator perzijskih klasika [Elektronski izvor] / Sarajevo : Filozofski Fakultet.

Kaya, İbrahim (2008). Sûdî Şerh-i Divan-ı Hafız: Kelimeler-Remizler-Kavramlar. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Nametak, Fehim (1989). Pregled Knjiήevnog Stvaranja Bosansko-Hercegovačkih Muslimana na Turskom Jeziku. Sarajevo.

Özcan, Abdülkadir (1989). Nev’îzâde Atâî, Hadâiku’l-Hakaik fî Tekmileti’ş-Şakaik (önsöz ve indeks ile tıpkıbasım). İstanbul: Çağrı Yay.

Sikirić, Šaćir (1950). “Sûdî Kao Komentator Sâdijina Gulistana”. POF I: 51-67.

Šabanović, Hazim (1973). Knjiήevnost Muslimana BiH na Orijentalnim Jezicima. Sarajevo.

Tatçı, Mustafa (hzl.) (2003). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri I-II-III. Ankara: Bizim Büro Yay.

Yaltkaya, Şerafettin ve Kilisli Rıfat Bilge (hzl.) (1971). Kâtip Çelebi, Keşf-el-Zunûn. İstanbul: MEB Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. ALENA ĆATOVİć
Yayın Tarihi: 14.12.2014
Güncelleme Tarihi: 04.12.2020

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HABÎBÎ (HASÎBÎ), Habîb Deded. ? - ö. 1643-44Doğum YeriGörüntüle
2BEZMÎ, Yasakçı-zâde İbrahim Bezmî Efendid. ? - ö. Aralık-Ocak 1682-83Doğum YeriGörüntüle
3MÎRÎ, Mehmed Beyd. ? - ö. 1672Doğum YeriGörüntüle
4HABÎBÎ (HASÎBÎ), Habîb Deded. ? - ö. 1643-44Doğum YılıGörüntüle
5BEZMÎ, Yasakçı-zâde İbrahim Bezmî Efendid. ? - ö. Aralık-Ocak 1682-83Doğum YılıGörüntüle
6MÎRÎ, Mehmed Beyd. ? - ö. 1672Doğum YılıGörüntüle
7HABÎBÎ (HASÎBÎ), Habîb Deded. ? - ö. 1643-44Ölüm YılıGörüntüle
8BEZMÎ, Yasakçı-zâde İbrahim Bezmî Efendid. ? - ö. Aralık-Ocak 1682-83Ölüm YılıGörüntüle
9MÎRÎ, Mehmed Beyd. ? - ö. 1672Ölüm YılıGörüntüle
10HABÎBÎ (HASÎBÎ), Habîb Deded. ? - ö. 1643-44MeslekGörüntüle
11BEZMÎ, Yasakçı-zâde İbrahim Bezmî Efendid. ? - ö. Aralık-Ocak 1682-83MeslekGörüntüle
12MÎRÎ, Mehmed Beyd. ? - ö. 1672MeslekGörüntüle
13HABÎBÎ (HASÎBÎ), Habîb Deded. ? - ö. 1643-44Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14BEZMÎ, Yasakçı-zâde İbrahim Bezmî Efendid. ? - ö. Aralık-Ocak 1682-83Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MÎRÎ, Mehmed Beyd. ? - ö. 1672Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HABÎBÎ (HASÎBÎ), Habîb Deded. ? - ö. 1643-44Madde AdıGörüntüle
17BEZMÎ, Yasakçı-zâde İbrahim Bezmî Efendid. ? - ö. Aralık-Ocak 1682-83Madde AdıGörüntüle
18MÎRÎ, Mehmed Beyd. ? - ö. 1672Madde AdıGörüntüle