TAHSÎN NÂHİD, İstanbullu

(d. 1887/1305 - ö. 1919/1337)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1305/1887 senesinde İstanbul'da doğdu. Babası Gülhâne Askerî Rüşdiyesi usûl-i defterî ve matematik öğretmeni yarbay Âsaf Bey'dir. Tahsîn Nâhid'in çocukluğu ve ilk gençliği İstanbul'un çeşitli mekanlarında geçti. Gençlik yıllarının bir bölümünü geçirdiği Büyük Ada şairin şiirlerine kadar girdi ve kendisine "Ada Şâiri" unvanının verilmesine vesile oldu. İlk öğrenimi hakkında bilgi sahibi olmadığımız Tahsîn Nâhid, Soğuk Çeşme Askerî Rüşdiyesi'ni bitirdi. Sonra Galatasaray Sultânî'sine girip burada 1318-1324/1900-1906 yılları arasında altı yıl öğrenim gördüyse de bu okuldan mezun olmadan ayrıldı. 1324-1331/1906/1913 yılları arasında Mekteb-i Hukûk'a devam etti ve bu okulu yedi yılda bitirdi. Birçok kaynak Tahsîn Nâhid'in hem Galatasaray Sultânîsi'ni hem de Mekteb-i Hukûk'u bitirmeden ayrıldığını söylemelerine rağmen kızı Mînâ Urgan anılarında babasının her iki okulu da bitirdiğini hatta Mekteb-i Hukûk diplomasının kendisinde olduğunu belirtir (Urgan 1998: 126). Mekteb-i Hukûk'u bitirdikten kısa bir süre sonra Paris'e gitti. Bu okuldaki öğrencilik yıllarında Şefîka Hanım ile evlendi. Tahsîn Nâhid'in kısa süren hayatında Şefîka Hanım ile yaptığı evlilikten Mînâ (Urgan) isimli kızları dünyaya geldi. Şairin memuriyet hayatı da eğitim ve evlilik hayatı gibi pek istikrarlı değildi. Mali durumu iyi bir aileye mensup olduğundan dolayı geçim sıkıntısı çekmedi ve bu sebeple sürekli bir memuriyete bağlanmadı. Paris'ten İstanbul'a döndükten sonra 1333-1334/1914-1915 yıllarında bir müddet İâşe Nazırlığı'nda müfettiş olarak çalıştı, ancak daha sonra bu işten kendi isteğiyle ayrıldı. 1334/1915 senesinden sonraki yıllarını tamamen edebiyat çalışmalarına ayırdı. Dârülbedâyi yönetim kurulu üyeliğinde de bulunan Tahsîn Nâhid, bu görevi sırasında ünlü Fransız tiyatro yönetmeni Andre Antoine ile yazışmalarda bulundu ve bu yazışmalar sonunda Antoine, İstanbul'a gelerek Dârülbedâyi'nin başına geçti. Hukûk Mektebi'ndeki öğrenciliği sırasında politikaya duyduğu ilgiyle İttihâd ve Terakkî Cemiyeti'ne giren Tahsin Nâhid, bilhassa İkinci Meşrutiyet'in ilk aylarında bu cemiyetin faal üyelerinden birisi oldu. Daha sonra bilhassa 31 Mart Vak'ası sırasında İttihâd ve Terakkî'yi suçlu bulduğundan dolayı fırka içinde muhalif ve tenkitçi bir tavır takındı ve bir mektupla istifa etti. Bu istifayla siyasetten elini tamamen çekti ve bundan sonra kendini edebiyata ve özellikle tiyatro çalışmalarına verdi. Genç sayılabilecek bir yaşta, henüz otuz iki yaşlarında iken 1337/1919 senesinde akciğer iltihaplanması sebebiyle İstanbul'da vefat etti ve Büyük Ada kabristanına defnedildi. (Çandır 2007: 151-153; Kabakçı 2002: 5-20). Tahsîn Nâhid aynı zamanda iyi bir sporcu idi. Futbol, jimnastik, bisiklet ve yüzme sporlarında başarılıydı. Galatasaray Kulübü'nün kurucuları arasında yer almış, kulübün futbol takımında da oynamıştı.

Eserleri alfabetik olarak şunlardır:

1. Akortçu: Adapte tiyatrodur. Marie Thiery'nin L'accordeur adlı komedisinden adapte edilmiştir. Tefrika hâlinde kaldı, ayrıca basılmadı.

2. Aşkımız: Komedidir. Ruhsan Nevvâre ile birlikte yazılmıştır. Basılmadı.

3. Ben Başka: Tiyatrodur. Şahâbeddîn Süleyman ile birlikte yazılmıştır. İstanbul'da 1329/1913 senesinde 71 sayfa hâlinde basıldı.

4. Bir Çiçek İki Böcek: Adapte tiyatrodur. Çeşitli tiyatro topluluklarınca oynanmasına rağmen kitap olarak yayımlanmadı.

5. Bursalı Hala: Adapte tiyatrodur. La Tante de Honfleur adlı eserden adapte edilmiştir. Çeşitli tiyatro topluluklarınca oynanmasına rağmen kitap olarak yayımlanmadı.

6. Firâr: Tiyatrodur. İstanbul'da 20 sayfa hâlinde 1326/1910 senesinde basıldı.

7. Hicrânlar: Manzum tiyatrodur. 1324/1908 senesinde 31 sayfa hâlinde İstanbul'da basıldı.

8. Jön Türk: Tiyatrodur. Ruhsan Nevvâre ile ki bu isim Hâdiye Ebuzziyâ'nın takma adıdır, birlikte hazırlanmıştır. 86 sayfa hâlinde 1325/1909 senesinde İstanbul'da basıldı.

9. Kırık Mahfaza: Tiyatrodur. Şahâbeddîn Süleyman ile birlikte yazılmıştır. İstanbul'da 1329/1913 senesinde 60 sayfa hâlinde basıldı.

10. Kırlar ve Denizler: Şiir kitabıdır. İbnü'l-Emin böyle bir eseri olduğundan ve basıldığından (İnal 1988: 1883) bahsediyorsa da Özege Kataloğu'nda böyle bir esere rastlanmadı.

11. Kösem Sultan: Tiyatrodur. Şahâbeddîn Süleyman ile birlikte yazılmıştır. İstanbul'da 1329/1912 yılında basıldı.

12. Rakîbe: Adapte tiyatrodur. Henry Kistemarkes ve Eugene Labiche'nin La Rivale adlı eserinden adapte edilmiştir. İstanbul'da 1338/1919 senesinde 128 sayfa hâlinde basıldı.

13. Rûh-ı Bî-kayd: Şiirlerinden oluşmaktadır. İstanbul'da 1326/1910 yılında 159 sayfa hâlinde yayımlanan bu eserde kırk kadar şiir yer almaktadır.

14. Sanatkarlar: Komedidir. Ruhsan Nevvâre ile birlikte yazılmıştır. Basılmadı.

Bazı kaynaklar bunlardan başka Tahsin Nâhid'in, Osmân-ı Sânî, Talâk, Sanatkâr, Bir Mücâdele-i Hissiyye (hikâye) adlı eserlerinin olduğundan bahsederlerse de bu dört eserin varlığı ispat edilememiştir. Ayrıca 50 kadar şiiri de dönemin dergilerinde yayımlanmıştır.

Tahsîn Nâhid, edebiyat hayatına şiirle başladı. İlk şiiri Selanik'te yayımlanan Çocuk Bahçesi isimli edebi dergide 1323/1905 yılında çıkan "Fener" adlı şiirdir. Başka bir görüşe göre ise ilk şiiri "Sabâvet"tir ve bu şiir 1322/1904 yılında yani on yedi yaşlarındayken yayımlanmıştır. Tahsîn Nâhid'in şiirleri Çocuk Bahçesi, Servet-i Fünûn, Resimli Kitap, Musavver Muhît, Âşiyân, Mehâsin, Kadın, Resimli Roman, Jâle, Şâir, Nedîm, Fağfûr, Yarın, Edebiyât-ı Umûmiyye, Rübâb, Hakk'ın Edebi İlavesi ve Kanad dergilerinde yayınlandı. İlk şiirlerinin hemen hepsi Servet-i Fünûn şiir estetiğine uygun olarak kaleme alınmıştır. Bu şiirlerinde ağırlıkla Tevfik Fikret'in, bazılarında da Cenâb Şahabeddîn'in etkisi görülür. Son şiirlerinde dilinin sadeleştiği görülür, buna sebep Mehmed Emin Yurdakul ve Rızâ Tevfik'tir. Tahsîn Nâhid, aynı zamanda Fecr-i Âtî topluluğunun kurucularından ve faal üyelerindendir. Grubun edebi amaçlı toplantıları Tahsîn Nâhid'in Büyük Ada'daki evinde yapılırdı; ayrıca Fecr-i Âtî üyeleri arasında birleştirci bir rol üstlendi, ancak kesinlikle yapılan polemiklere katılmadı. Topluluk dağıldıktan sonra arkadaşlarından bazıları Millî Edebiyat hareketine katılırken bazıları kendi çizdikleri yolda yürüdü. Tahsîn Nâhid ise hiçbir topluluğa katılmadığı gibi "Sanat Sanat İçindir" prensibinden de ayrılmadı. II. Meşrutiyet'ten ölümüne kadar geçen zamanda ise şiirden çok tiyatroya önem vermiş ve on üç tiyatro eseri kaleme almıştır. Tahsin Nâhid, tiyatro ile sadece yazar olarak ilgilenmemiş, bu alanda yöneticilik de yapmıştır. Dârülbedâyi'nin kurulmasında etkili olan şahsiyetlerden biri de odur. Tahsîn Nâhid, birçok dergide şiirlerini ve diğer yazılarını yayımlamasının yanında çeşitli dergilerin yazı kadrosunda da yer almıştır. Bunların bazılarında da sermuharrirlik yapmıştır ki bu dergiler Kanad, Fağfûr, Şâir ve Nedîm'dir. Tahsîn Nâhid'in şiir ve tiyatrolarından başka tenkidî yazıları da Servet-i Fünûn, Mehâsin, Âşiyân, Resimli Kitap, Musavver Muhit, Kanad, Âtî, Şâir ve Nedîm gibi dergilerde yayımlanmıştır.

Kaynakça

Çandır, Kazım (2007). "Tahsin Nâhid". Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. VIII. Ankara: AKM Yay. 151-154.

Evcimer, Rıfat Necdet (1961). Fecr-i Âti Şairleri, Mehmet Behçet ve Tahsin Nahit. İstanbul. İnkılap Kitabevi.

Gövsa, İbrahim Alaeddin (1945). Türk Meşhurları Ansiklopedisi. İstanbul: Yedigün Neşriyatı.

İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. IV. İstanbul: Dergah Yay.

Kabakçı, Bayram (2002). Tahsin Nâhid, Hayatı - Sanatı - Eserleri. Yüksek Lisans Tezi. Kırıkkale. Kırıkkale Üniversitesi.

Urgan, Mina (1998). Bir Dinazorun Anıları. İstanbul. Yapı Kredi Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Yayın Tarihi: 31.12.2014

Eserlerinden Örnekler

Takdîr-i Perîşân

Bir cezbe-i sehhâr ile âfâka nigehbân

Oldum gülüyordu bana ezhâr-ı hayâlât

Bir hande-i beyzâ idi âgûş-ı semâdan

Okşardı bütün rûhumu mehtâb-ı semâvât

Mezc eyleyerek zemzeme-i şâm-ı bahârı

Âheng-i tabî‘îsine meşcerdeki murgân

Bir şi'r-i mugannî ile hâbîde civârı

Gehvâre nagâmât ile sallardı pür-elhân

Sallardı ve kalbimde benim gizli elemler

Bir nazra-i handân ile solmuş dökülürken

Bir bûseye benzerdi ki gelmiş bana senden

Herkes senin etvâr-ı safâ-dârına meftûn

Ey şi'r-i semâvî sana perrân u gürizân

Benden de bu bir tuhfe-i takdîr-i perîşân

Gazel

Her taraf âsûde bu şeb sath-ı âb

Nakş-ı mücevherle bezenmiş serâb

Benzedi iklîm-i hayâlâta arz

Öyle füsûn eyledi kim mâh-tâb

Yollara düşmüş yine hep âşıkân

Canlı çiçeklerle bezenmiş türâb

Haydi seninle çıkalım sevgilim

Zülf-i dilârâmına al bir nikâb

Çeşm-i füsûn-kârına dolsun yine

Haste kamerden süzülen ferr ü tâb

Dinle ne hoş kalbimizin çarpışı

Hissimizi besteleyen bir rübâb

Âh bu his hiss-i muhabbet benim

Rûhumun üstünde doğan bir şihâb

Âşıkdır âlemde benim toprağm

Anladığım çünki budur tek savâb

Kabakçı, Bayram (2002). Tahsin Nâhid, Hayatı - Sanatı - Eserleri. Yüksek Lisans Tezi. Kırıkkale. Kırıkkale Üniversitesi. 204, 235.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1GÂFÛRÎ, Bahşı-zâde Gafûrî Çelebid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2LİSÂNÎ, Yahya Çelebid. ? - ö. 1609Doğum YeriGörüntüle
3Güray Süngüd. 05 Ağustos 1976 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HASAN İRİSd. 1887 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5YAMAN DEDE, Mehmet Kadir Keçeoğlud. 29.07.1887 - ö. 03.05.1962Doğum YılıGörüntüle
6DEMLÎ/DELİ MOLLA, Hasan Coşkund. H.1303/M.1887 - ö. 20.01.1965Doğum YılıGörüntüle
7(DELİ) MUSTAFA REMZÎd. H.1265/M.1849 - ö. H.1335/M.1919Ölüm YılıGörüntüle
8AVAZ, Avaz Otard. 1884 - ö. 1919Ölüm YılıGörüntüle
9ÂSIM, Çeribaşı-zâde Mustafa Âsım Efendid. 1858 - ö. 1919Ölüm YılıGörüntüle
10Ferit Avcıd. 23 Haziran 1954 - ö. -MeslekGörüntüle
11Anıl Bayerd. 11 Temmuz 1982 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Cem Atbaşoğlud. 26 Ekim 1965 - ö. YaşıyorMeslekGörüntüle
13ÂRİF, Cabbâr-zâde Mehmed Ârif Beyd. 1828 - ö. 1920Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÂKİF, Hasan Âkifd. 1882 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÂTIF, Hacı Ahmed Ağad. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16AVNÎ, Yenişehirlid. 1826 - ö. 1883Madde AdıGörüntüle
17HAMDÎ, Ördekzâde Osmân Hamdî Efendid. ? - ö. 1719-20Madde AdıGörüntüle
18SÂLİK, Abdullâh Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle