TÂ'İB, Muhammed Tâhir

(d. 1790/1204 - ö. 1858/1274)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Tâ'ib hakkındaki yegâne bilgiler Alî Emîrî’nin Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid adlı eserinde bulunmaktadır. Buna göre Diyarbakır’da dünyaya gelen Tâ'ib’in asıl adı Muhammed Tâhir’dir. Tâ'ib, kendisi de şair olup kumaş ticareti ile uğraşan Muhammed Remzî Efendi isimli bir zatın oğlu, anne tarafından da eski Diyarbakır naibi Muhammed Sâlih Efendi’nin torunudur. Alî Emîrî, Tâ'ib ile hem kapı komşusu olduklarını hem de neseben akrabalık bağları bulunduğunu belirtir. Tâ'ib, ilk eğitimini babasından almıştır. Alî Emîrî, Tâ'ib’in gönül ehli bir insan olduğunu şu hatıra ile anlatır: 1234/1819 yılında Bolu’dan Diyarbakır’a gelen dayısı Şeyh Mustafa Safî Efendi’yi karşılamaya giderken yolunu kaybedip Kürt eşkıyalara rast gelmiş, dostundan emaneten aldığı atı onlara kaptırmış. Hüzünle eve dönüp hadiseyi akrabalarına anlattığı zaman, atın tekrar menziline döndüğü haberini almış ve şeyh efendinin kerametine nail olduğunu anlamış.

1249/1834 yılında maddi darlığa düştüğünde hamiyet sahibi dostlarının aracılığıyla Damgahâne kâtipliğine tayini gerçekleşmiş olmakla beraber mazeret gösterip görevi kabul etmemiş, Diyarbakır Ulu Cami civarında tek göz bir mektupçu dükkânı açıp geçimini sağlamaya çalışmıştır. Babasının vefatından sonra epey zaman mücerret yaşamıştır. Yaşı altmışa vardığında evlenme arzusunu dile getirmiş, akrabası şaire Râhile Sırrı Hanım da tüm masrafları üstlenerek kendi hizmetinde bulunan iffetli bir çalışanını onunla evlendirmiştir. Son demlerinde inzivaya çekilmiş olan Tâ'ib Efendi 1274/1858 yılında vefat etmiştir. Alî Emîrî, mezarının Rumkapı dışındaki mezarlıkta, babasının güney kısmında bulunduğunu belirtir.

Tâ'ib Tâhir Efendi kanaat sahibi, içli, hoş sohbet, nüktedan ve münzevi bir şahsiyettir. Özellikle sanat ve müziğe meraklı olduğu için edebiyat ve sohbet mahfillerinin aranan ismi olmuştur. Alî Emîrî, Tâ'ib’in el yazısıyla kaleme alınmış, farklı şairlere ait onlarca şiir ve şarkının yer aldığı bir mecmuanın oğlu Abdulvahhâb Vehbî Efendi’de olduğunu bildirir. Şevket Beysanoğlu da söz konusu mecmuaya hâlâ ulaşılamadığını belirtir (Alî Emîrî 1328: 123; Beysanoğlu 1996: 328).

Kaynakça

Adak, Abdurrahman (2012). Ali Emiri’nin Gözüyle Diyarbakırlı Şairler. İstanbul: Kent Işıkları Yay.

Alî Emîrî (1328). Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid. Dersaadet: Âmidî Matbaası.

Beysanoğlu, Şevket (1996). Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları. C. I. Ankara: San Yay.

Güner. G.-Güner. N. (hzl.) (2003). Alî Emîrî, Esâmî-yi Şu’arâ-yı Âmid. Ankara: Anıl Matbaası.

Kadıoğlu, İdris (hzl.) (2014). Ali Emȋrȋ Efendi, Tezkire-i Şu’arȃ-yı Ȃmid. Ankara: Sonçağ Yay.

Tanyıldız, Ahmet (2013). “Akrabalık Yönüyle Diyarbakırlı Dîvân Şairleri”. VIII. Klâsik Türk Edebiyatı Sempozyumu (Alî Emîrî Hatırasına) Bildirileri. Diyarbakır: Diyarbakır Valiliği Yay. 334-343.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. AHMET TANYILDIZ
Yayın Tarihi: 23.10.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Nâz u istignâ iden hûblarda şâhum var benüm

Hasretiyle dembedem bu dilde âhum var benüm

Başlarum her subh u şâm efgâna cânân gûş idüp

Anlasın kim firkatiyle âh u vâhum var benüm

Serv-kad bir şîveli mahbûbdur kim misli yok

Heft kişverde bulınmaz misli mâhum var benüm

Aklumı dîvâne itmiş leyli-i gîsûları

Neyleyüm âlemde bir baht-ı siyâhum var benüm

Tâibâ fursat bulunca rûberû ol dilbere

Hâlüni arz eyle di kim ne günâhum var benüm

Alî Emîrî (1328). Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid. Dersaadet: Âmidî Matbaası. 123.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Işık, İhsand. 4 Mayıs 1952 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2FEHMÎ, Fehmî Efendid. ? - ö. 1669-70Doğum YeriGörüntüle
3YÜSRÎ, Yüsrî Efendid. ? - ö. 1659-60Doğum YeriGörüntüle
4ÂŞIK, Mehemmed Beyd. 1790 - ö. 1861Doğum YılıGörüntüle
5ÇÂKER, Çâker Mehmed Beyd. 1790-91 - ö. 1857Doğum YılıGörüntüle
6ZİKRÎ, Zikrî Erdebilîd. 1790? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7SÂLİM, Mehmedd. 1775/76? - ö. 1858Ölüm YılıGörüntüle
8NAZÎF, Sahhaflar Şeyhi-zâde Nazîf Ahmedd. ? - ö. 1858Ölüm YılıGörüntüle
9MAHZÛLÎ, Lofçalıd. ? - ö. 1858 ds.Ölüm YılıGörüntüle
10FÂ'İZ, Mehmed Fâ'iz Efendid. 1823 - ö. 1845Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11HASRET, Hasret Çelebi, Senendüçlüd. ? - ö. 1829Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12FEYZÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13FERDÎ, Rasimd. 1854 - ö. 1907?-1909?Madde AdıGörüntüle
14DÜRRÎ, Mehmed Efendid. 17.yy - ö. 1687Madde AdıGörüntüle
15EMÂNÎd. ? - ö. 1590/91Madde AdıGörüntüle