Talu, Ercüment Ekrem

Ahmet Kemal Ercüment
(d. 1888 / ö. 16 Aralık 1956)
Mizah yazarı, romancı ve gazeteci
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Ahmet Kemal Ercüment olmasına rağmen Ercüment Ekrem Talû olarak tanınan yazar İstanbul İstinye’de doğdu. Recaizade Mahmut Ekrem’in ve Ayşe Güzide Hanım’ın oğlu olan Talû, doğum esnasında ölen Fatma Piraye’nin, bir buçuk yaşında dadısının dikkatsizliği sonucu yatalak olan Sunullah Emced’in ve aileyi yeniden hayata bağlayan Mehmet Nijad Ekrem’in ardından çiftin dördüncü çocuğu olarak dünyaya geldi (Nesin, 1973: 222; Arabacı, 2013: 48-51). Talû, ilköğrenimini yapmak üzere İstinye İptidai Mektebi’ne gönderildi. 1905’te Galatasaray Lisesi’ni bitirdi. Bir süre hukuk öğrenimi gördü. Paris’te Siyasal Bilgiler Okulu’nda öğrenim gördükten sonra yurda döndü. Yazarın gelişmesinde öğrenim gördüğü bu okulların yanı sıra babası Recaizâde Mahmut Ekrem’in ve onun yakın çevresini oluşturan edebî simaların da etkisi olmuştur. Farsça, Fransızca, İtalyanca, Latince, Yunanca, İngilizce, Almanca, İspanyolca, Lehçe dillerini bilen Talû, 1907’de Düyun-ı Umumiye’de çevirmen olarak çalışmaya başladı. 14 Ekim 1908’de Abidin Paşa’nın kızı Feriha Hanım’la evlendi ve bir yıl sonra oğlu Muvakkar doğdu. 1913’te Babıâli teşrifat memurluğuna getirildi. Çeşitli görevlerde bulunan Talû, 1919’da, 1924’te ve 1927-1929 yılları arasında olmak üzere üç farklı dönemde Matbuat Müdürlüğü yaptı. Edirne Vilayeti mektupçuluğu, Hariciye Nezareti müsteşar muavinliği vekâleti ve Beyoğlu Belediye Dairesi memurluğu görevlerinde bulundu (Nesin, 1973: 222; Karaalioğlu, 1982: 531; Aktaş, 2004: 148; Yalçın, 2010: 968). Çeşitli gazetelerde yazılar yazan Talû, Milli Mücadele’nin haklılığını halka göstermek amacıyla 1920’de Aka Gündüz ile birlikte Alay adlı mizah gazetesini on iki sayı olarak yayımladı (Ener Su, 2017: 69-70). 1924’te bir buçuk ay Cumhurbaşkanlığı başkâtibi, 1931-1933 yılları arasında Varşova Elçiliği Danışmanı olarak çalıştı. Mekteb-i Mülkiye (Siyasal Bilgiler), Ankara Hukuk Fakültesi ve Gazi Terbiye Enstitüsü’nde Fransızca öğretmeni, Galatasaray ve Notre Dam de Sion Liselerinde de edebiyat öğretmeni olarak çalıştı (Aktaş, 2004: 148; Nesin, 1973: 222; Yalçın, 2010: 968). Ortaç, Talû’nun memurluk hayatında her oturduğu koltuğu doldurduğunu ancak hepsinden birer nükte uğruna yuvarlanıp gittiğini, dilini tutamadığını (1963: 147) belirtmiştir. Bu değerlendirme Ercüment Ekrem’in sürekli görev değişimini açıklaması bakımından önem arz etmektedir.

1929’da eşi Feriha Hanım vefat edince Ercüment Ekrem Talû, aynı yıl Şehremini Rıdvan Paşa’nın kızı Hatice Hanım’la evlendi. Çiftin 1931 yılında kızları Esin Talû doğdu (Arabacı, 2013: 51). 1950’de Galatasaray Lisesi edebiyat öğretmenliğinden emekliye ayrılan Ercüment Ekrem Talû, İstanbul Şehir Tiyatroları Edebî Kurul ve İstanbul Sular İdaresi Yönetim Kurulu üyeliklerinde bulundu. 16 Aralık 1956'da siroz hastalığından vefat eden yazar, Zincirlikuyu Mezarlığına defnedildi.

1904 yılında Çocuklara Mahsus Gazete’de ilk yazısı yayımlanan Ercüment Ekrem Talû, çeşitli yazılarında Ebülmuvakkar, Ermel Talu, Çekirge, Ulat, Âşık, Torik Necmi, Karga, Kertenkele, Cin Ahmet, Evliya, Kerbela, Evliyayı Cedit, Meşhedi imzalarını kullandı (Aktaş, 2004: 149; Yalçın, 2010: 969). İkdam, Tercüman-ı Hakikat, Resimli Kitap, Ümmet, Donanma, İnci, Diken, Güleryüz, Akbaba ve Alay gibi gazete ve dergilerde çeşitli türdeki yazıları, mizahi fıkraları, sohbet ve hikâyeleri yayımlanan Talû, roman, tiyatro ve anı türünde de eserler verdi.

Genellikle tefrika hâlinde gazetelerde yayımlanan roman türündeki çalışmaları sonradan kitap olarak basıldı. Hüseyin Rahmi ve Ahmet Rasim tarzını benimsemiş, toplumsal konuları bazen mizahı da kullanarak işlemiştir. Yazar, Batılılaşmanın yanlış anlaşılması, Milli Mücadele yılları ve bürokrasinin işleyişi gibi toplum sorunlarını eski İstanbul yaşayışı içinde değerlendirmiştir. Mizahi olmayan bu tarz eserlerinde modernleşme uğruna zor durumlara düşen kadınları, orta halli ve yoksul kenar mahalle sakinlerini anlatmıştır. Mirasyedilerin, savaş vurguncularının, azınlıkların ve toplumun çeşitli kesiminden kişilerin özelliklerini, mizaçlarını da mizahi ögelerle ele almıştır. Mizahi romanları Meşhedi Ankara’da, Meşhedi Aslan Peşinde, Meşhedi ile Devr-i Âlem’de Karagöz oyununun tipleştirdiği azınlıkları kendi dilleriyle konuşturmuştur. İranlı Meşhedi bozuk bir Azeri Türkçesiyle konuşan, saf, aşırı mübalağa yapan bir tiptir. Meşhedi’nin zıttı bir özelliğe sahip olan Torik Necmi ise mahallenin bitirim delikanlısı ya da safdil bir İstanbul külhanbeyi tipidir.

Yusuf Ziya Ortaç, vaktiyle orta oyununda oynadığını belirttiği ve Karagöz oyununu seyrettiği (Ortaç, 1963: 146) Ercüment Ekrem için "biraz orta oyunu nüktecisi, biraz meddah, biraz komik ama çok tatlı, çok verimli, yerli bir komik. Bütün taklitleri kusursuz yapardı: Acem, Laz, Çerkes, Yahudi, Ermeni…" (Ortaç, 1966: 99) değerlendirmesini yapmıştır. Yazarın hayat tecrübelerinin özellikle mizahi romanlarını oluştururken kendisine büyük bir kolaylık sağladığı söylenebilir. 1922-1924 yılları arasında İleri gazetesinde tefrika edilen Evliyâ-yı Cedid ve Vatan gazetesinde tefrika edilen Zeyl-i Evliyâ-yı Cedid yazarın Evliyâ-yı Sâni olarak (Doğan, 2002: 47) anılmasını sağlamıştır. Yazar, Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nin pastişini yaptığı bu eserlerde, onun üslubunu ve dilini taklit ederek 17. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar geçen sürede İstanbul’da görülen değişiklikler, teknoloji ile değişen yaşam, örf-âdet, zevk, dans, müzik, eğlence, giyim, oyun, dekorasyon, kutlamalar, şenlikler gibi konularla ilgili çeşitli bilgiler vermiştir. Bu eserleriyle mizah gücünü gösteren Ercüment Ekrem Talû, oluşturduğu Meşhedi Cafer, Torik Necmi ve Kopuk tiplemeleriyle bu alandaki başarısını devam ettirmiş ve mizah yazarı olarak tanınmıştır. Ercüment Ekrem Talu, elit bir çevrede yetişmesine rağmen halk mizahçısı olarak ünlenmiş, modern Türk edebiyatındaki eserlerini Karagöz, orta oyunu ve meddah geleneğinden yararlanarak oluşturmuştur.

Rahat bir ortamda kolaylıkla yazan Ercüment Ekrem’in Kundakçı romanının yazım süreci ilginçtir. İkdam gazetesi için kendisinin bir romanı olup olmadığını soran Ahmet Cevdet’e hazır bir romanı olmamasına rağmen var diyen Talû, aynı gün Ortaç'la birlikte Kundakçı ismine karar verip romanın konusunu belirlemişlerdir. Bu kadar kısa sürede kararlaştırılan roman üç ay boyunca İkdam gazetesinin satışlarının artışında etkili olmuştur (Ortaç, 1963:148-149). Talû, Stefan Zweig’ın Korku ve Jonathan Swift’in ise Cüceler ve Devler Memleketinde Gulliver’in Seyahatleri'ni çevirmiştir. Talû’nun üç perdeden oluşan vodvili Erenler 1925’te Darülbedayi’de sahnelenmiştir. Yazarın 1933’ten sonra kaleme aldığı anılarından bazıları, Yarım Ay ve Edebiyat Âlemi’nde yayımlanmıştır. Bu anılar, 2003'te Geçmiş Zaman Olur ki ismiyle Alaattin Karaca tarafından kitap halinde basılmıştır. Gazete ve dergilerde şiir türünde de yazan Ercüment Ekrem'in Dedim-Dedi başlıklı manzumesi çok beğenildiği için Şekip tarafından bestelenmiştir (Yücebaş, 2004: 397-398).

Kaynakça

Aktaş, Şerif. (2004). “Ercüment Ekrem Talû”. Başlangıcındam Günümüze Kadar Büyük Türk Klasikleri On İkinci Cilt. İstanbul: Ötüken-Söğüt Yayıncılık. s.148-165.

Arabacı, Hatice. (2013). Ercüment Ekrem Talu’nun Romanlarında Mizah. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi. Yüksek Lisans Tezi.

Doğan, Âbide. (2002). “Evliyâ-yı Cedid ve Zeyl-i Evliyâ-yı Cedid Adlı Eserlerde Halk Bilimsel Öğeler”. Milli Folklor. Yıl 15. Sayı. 58. S. 47-57.

Ener Su, Aydan. (2017). 1900-1928 Yılları Arası Mizah Gazete ve Dergilerinin İncelenmesi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Doktora Tezi..

Karaalioğlu, Seyit Kemal. (1982). Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü. İstanbul: İnkılâp ve Aka Yayınları. s. 531.

Nesin, Aziz. (1973). Cumhuriyet Döneminde Türk Mizahı. İstanbul: Akbaba Yayınları.

Ortaç, Yusuf Ziya. (1963). Portreler. İstanbul: Akbaba Yayınları.

Ortaç, Yusuf Ziya. (1966). Bizim Yokuş. İstanbul: Akbaba Yayınları.

Yalçın, Murat (Ed.). (2010). “Talu, Ercüment Ekrem”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C.2. İstanbul: Yapı Kredi Yay. S. 968-969.

Yücebaş, Hilmi. (2004). Hiciv ve Mizah Edebiyatı Antolojisi. İstanbul: L&M Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. AYDAN ENER SU
Yayın Tarihi: 24.01.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Gün DoğmayıncaSuhulet Kitaphanesi / İstanbul1900Hikâye
Gün BatarkenGayret Kitabevi / İstanbul1920Roman
AsrîlerOrhaniye Matbaası / İstanbul1922Roman
KopukŞirket-i Mürettebiye MAtbaası / İstanbul1922Roman
Sâbir Efendi'nin Geliniİkbal Kütüphanesi / İstanbul1922Roman
Teravîden Sahuraİkmal Kütüphanesi / İstanbul1923Hikâye
Evliyâ-yı CedidEvkaf Matbaası / İstanbul1924Hikâye
Zeyl-i Evliya-yı CedidKanaat Matbaası / İstanbul1925Gezi Yazısı
Şevket-meâbResimli Ay Matbaası / İstanbul1925Roman
Kan ve İmanKültür ve Turizm Bakanlığı / Ankara1925Roman
Sevgiliye MasallarMaarifet Matbaası / İstanbul1925Hikâye
KundakçıYeni Şark Kütüphanesi / İstanbul1926Roman
Kız AliSebat Matbaası / İstanbul1926Hikâye
Erenlerİkbal Kitabevi / İstanbul1926Tiyatro
Meşhedi ile Devr-i ÂlemOya Matbaası / İstanbul1927Roman
Gemi ArslanıAhmet Kamil Matbaası / İstanbul1928Roman
Meşhedi'nin HikâyeleriŞirket-i Mürettebiye Matbaası / İstanbul1928Hikâye
Meşhedi Polis HafiyesiCemal Azmi Matbaası / İstanbul1932Roman
Yeni KıraatResimli Ay Matbaası / İstanbul1933Diğer
Meşhedi Aslan PeşindeSemih Lütfi Kitabevi / İstanbul1934Roman
KodamanSemih Lütfi Matbaa ve Kitabevi / İstanbul1934Roman
Cüceler ve Devler Memleketinde Güliver'in SeyahatleriKanaat Kitabevi / İstanbul1935Çeviri
PapeloğluSemih Lütfi Matbaa ve Kitabevi / İstanbul1937Roman
Beyaz ŞemsiyeliKanat Kitabevi / İstanbul1939Roman
Bu Gönül Böyle SevdiKanat Kitabevi / İstanbul1941Roman
KorkuYüksel Yayınevi / İstanbul1944Çeviri
Çömlekoğlu ve AilesiBerkalp Kitabevi / Ankara1945Roman
Dünden HatıralarYedigün / İstanbul1945Hikâye
Geçmiş Zaman Olur KiHece Yayınları / Ankara2005Hatıra
Şehzade Yusuf İzzeddin Öldürüldü Mü İntihar Mı EttiSelis Kitaplar / İstanbul2005Hatıra

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Atilla Atalayd. 1963 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2HALÎM, Abdulhalîm Efendid. 1829 - ö. 1891Doğum YeriGörüntüle
3SÂ'İB, Ahmed Sâ'ib Efendi, Acem Bahâr Efendi-zâded. 1812 - ö. 1846Doğum YeriGörüntüle
4YAŞAR ŞADİ BEY, İsmaild. 16.09.1888 - ö. 29.06.1923Doğum YılıGörüntüle
5GİRİTLİOĞLU ALİ OSMANd. 1888 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6TAĞI VELİYEVd. 1888 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Reşat Feyzi Yüzüncüd. 1912 - ö. 28 Ağustos 1956Ölüm YılıGörüntüle
8Samed Vurgund. 21 Mart 1906 - ö. 27 Mayıs 1956Ölüm YılıGörüntüle
9SÜLEYMAN ÖZDENd. 1885 - ö. 13.08.1956Ölüm YılıGörüntüle
10Toprak, Bedirhand. 19 Temmuz 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Bardakçı, Vehbid. 10 Ocak 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Özpençe, Ruşen Hakkıd. 21 Temmuz 1936 - ö. 11 Nisan 2011MeslekGörüntüle
13Ertaylan, İsmail Hikmetd. 1889 - ö. 18 Aralık 1967Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hüseyin Danişd. 1870 - ö. 1943Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Danişmend, İsmail Hamid. 1889 - ö. 12 Nisan 1967Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Kemal Varold. 29 Eylül 1977 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17KEMÂLÎ, Hâcı Kemâl, Eğridirli Hâcı Kemâld. ? - ö. 1514-15’ten sonra ?Madde AdıGörüntüle
18Duranoğlu, Raşitd. 1879 - ö. 12 Aralık 1963Madde AdıGörüntüle