Taşkın, Mümtaz Zeki

(d. 15 Temmuz 1915 / ö. 2001)
Şair, Çocuk Kitapları Yazarı, Polis
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Çanakkale Bayramiç'te doğdu. Ortaokul ve liseyi İstanbul Şehzadebaşı’nda özel bir lise olan İstiklal Lisesi'nde okudu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi ve Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde bir süre öğrenim gördü. Ancak yükseköğrenimini yarıda bırakarak Emniyet Genel Müdürlüğü’nde (1941-48) memurluk hayatına atıldı. Buradan askere alındı. Yedek subaylığını Ayvacık Ezine ve Gelibolu’da yaptı. İkinci kez Kartal’da silah altına alındı. Ankara’da Küçük Tiyatro Müdürlüğü'nde 20 yıl çalıştı. Emekli olunca (1965) İstanbul’a yerleşerek İstanbul Şehir Tiyatroları basın müşavirliğini ve Türk Tiyatrosu dergisinin yönetmenliğini yaptı. Milliyet ve Karacan Yayınları’nda düzeltmenlik görevini yürüttü.1990 sonrası uzun bir süre Avustralya’da oğlunun yanında yaşadı. Felç geçirdi ama iyileşemedi. Yurda dönüp Bursa’da kızlarının yanında yaşamını sürdürdü. 2001 yılında İstanbul’da vefat etti.

İlk şiir kitabıyla yeni Türk şiirinde önemli bir imza olarak ortaya çıktı. Eski şiirin günün gerçeklerine uymadığını savunarak, yeni şiirin öncüleri arasında yer aldı. 1930’lu yıllarda etkili bir şiir akımı olan Dadaizm'in ülkemizdeki ilk ve son temsilcisi oldu. "Mümtaz Zeki Taşkın, Dadaistler gibi yazarak, egzotik renkler içinde, kapalı şiirimizin kapılarını açmaya, genişletmeye çalıştığı yıllarda (1930-1934) Ercüment Behzat Lav gibi, aşırı yeniler arasında yer aldı. 1940’tan sonra ise Orhan Veli’nin şiirine katıldı." (Necatigil 2007: 411) Şair arkadaşı Mustafa Niyazi’yle birlikte Allo!! Allo!! (1934) adlı şiir kitabını çıkardı. Bu şiir kitabında yeni şiir anlayışını ortaya koydu. Bu kitabında Dadaizm'in şiirdeki dil ve estetik kuralları görüldü. "Konu ve anlamın ikinci plana itildiği bu tür şiirde, başıboş bir anlatım göze çarpar. Şiirin yapısı bilinçsiz bir düzenle kurulmak istenir. Taşkın’ın bu kitabı şiirimizin öncü girişimlerinden biri olarak kabul edildi." (Altınkaynak 2017: 767)

1937 yılından itibaren çocuk edebiyatına ilgi duydu. Çocuk oyunları ve çocuklar için şiirler yazdı. Oyunlarından dördü İstanbul Şehir Tiyatrosu’nda oynandı. Oyuncakçı Dede (1957) adlı oyunu Ayten Gökçer’in de (1940) Devlet Tiyatrosu’nda sahneye çıktığı ilk oyun oldu. Çocuk edebiyatının çeşitli dallarında eserler veren Taşkın, radyofonik çocuk oyunları, çocuk şiir ve romanları yazarak çocuk edebiyatına katkıda bulundu.

Mümtaz Zeki Taşkın 1980 sonrası dönemde çocuklar için yazmayı uğraş edinen yazarlar arasında yer aldı. (Kıbrıs 2010: 22) Ülkü Öğretmen adlı çocuk romanında her şeyini öğretmenliğe adayan roman kahramanının kişiliğinde, özverili bir yaşamı, “ideal bir öğretmen olma” niteliklerini yansıttı. Son eseri Yoklar Dağında Nar'da üç kardeşin şanslarını denemek üzere gittikleri Hint, Çin ve Peri padişahlarının ülkelerinde başlarından geçen serüvenleri konu etti. Bu oyunu, Ankara Devlet Tiyatrosu’ndaki sahnelenişinden yirmi yıl sonra İstanbul Devlet Tiyatrosu Çocuk Bölümü’nde yeni bir yorumla oynandı. Mümtaz Zeki Taşkın, bu çalışmalarıyla ülkemizin önemli imzaları arasında yer aldı.

Kaynakça

Altınkaynak, Hikmet (2017). Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü. İstanbul: Can Yay.

Ciraoğlu, Öner (2000). Çocuk Edebiyatı. İstanbul: Esin Yayınları.

Durbaş, Refik; Özkan, Abdullah (1999). Cumhuriyetten Günümüze Türk Şiiri Antolojisi-2. İstanbul: Boyut Yay.

Kıbrıs, İbrahim (2010). Çocuk Edebiyatı (4. Baskı). Ankara: Kök Yayıncılık.

Necatigil, Behçet (2007). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (24. Baskı). İstanbul: Varlık Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAMI ÇAKMAKCI
Yayın Tarihi: 10.04.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Allo!! Allo!!Güneş Matbaası / İstanbul1938Şiir
Efe AliYuva Yayınları / İstanbul1939Diğer
Denizler Kurdu Topuz ReisYeni Mecmua ve Şaka Yay. / İstanbul1947Diğer
VaryeteBerkalp Kitabevi / Ankara1949Şiir
Oyuncakçı DedeGüzel Sanatlar Matbaası / Ankara1956Tiyatro
Çocuklarımıza Resimli ŞiirlerDoğuş Ltd. Şirketi Matbaası / Ankara1959Şiir
Kahkaha SultanDost Yayınları / Ankara1961Diğer
Bunu Ancak Türk YaparPapatya Yayınları / Ankara1962Tiyatro
Yoklar Dağındaki NarDoğuş Ltd. Şirketi Matbaası / Ankara1962Tiyatro
Türk'ün Altın MasalıTürkiye Öğretmenler Bankası / Ankara1963Diğer
Balık ÇocukMilliyet Yay. / İstanbul1973Diğer
Çitlembik KızMilliyet Yay. / İstanbul1975Diğer
Ördek ÖmerYelken Yayınevi / İstanbul1976Diğer
Beş Çocuk KayıpMilliyet Yay. / İstanbul1978Diğer
Çocuklara Kahramanlık HikayeleriMilliyet Yay. / İstanbul1978Diğer
Uykucu MahmutMilliyet Yay. / İstanbul1979Diğer
BülbülMilliyet Yay. / İstanbul1980Diğer
İstanbul YemişiRemzi Kitabevi / İstanbul1980Diğer
Üç Ayaklı SıpaMilliyet Yay. / İstanbul1982Diğer
Ülkü ÖğretmenAltın Kitaplar / İstanbul1983Diğer
Uzaylı ÇocukBilge Yayınları / İstanbul1983Diğer
Altın DestanKültür ve Turizm Bakanlığı / Ankara1984Diğer
Şampiyon Topaçİstanbul Nurdoğan Matbaası / İstanbul1988Diğer
Sonsuzluğa Uçarken PotpuriAnadolu Sanat Yayınları / İstanbul2000Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MUHAMMED, Mehmet Beybabad. ? - ö. 1895Doğum YeriGörüntüle
2Meral Afacan Bayrakd. 08 Mart 1976 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ilgaz, Afetd. 2 Ocak 1937 - ö. 16 Ocak 2015Doğum YeriGörüntüle
4Tarık Binatd. 1915 - ö. 2001Doğum YılıGörüntüle
5VEZİR UMMANÎ, Vezir Köroğlud. 1915 - ö. 1995Doğum YılıGörüntüle
6M. Sırrı Uzunhasanoğlud. 1 Ocak 1915 - ö. 11 Eylül 2004Doğum YılıGörüntüle
7Asena, Orhand. 7 Ocak 1922 - ö. 15 Şubat 2001Ölüm YılıGörüntüle
8Cumalı, Necatid. 13 Ocak 1921 - ö. 10 Ocak 2001Ölüm YılıGörüntüle
9ABDî, Abdullah Ertemd. 1916 - ö. 22.05.2001Ölüm YılıGörüntüle
10Atılgan, Enverd. 13 Ocak 1931 - ö. 25 Ocak 1995MeslekGörüntüle
11Berk, İlhand. 1918 - ö. 28 Ağustos 2008MeslekGörüntüle
12Uğur Karacad. 26 Kasım 1981 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Hakan İlhan Kurtd. 04 Ağustos 1976 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Ercan Köksald. 24 Ağustos 1983 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Fethi Ülküd. 1918 - ö. 10 Ekim 2002Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16OZAN ZEKİ, Zekeriya Tunçd. 14.01.1964 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Namık Ekrem (AYANZADE)d. 1878 - ö. 1917Madde AdıGörüntüle
18HAYALÎ, Zeki Altunsoyd. 1953 - ö. ?Madde AdıGörüntüle