TERKÎ

(d. ?/1771 - ö. ?/1897)
tekke şairi
(Tekke / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Aslen Yozgat’ın Çalatlı köyünden olan Terkî, Yozgat’ın köklü âilelerinden birine mensup olan Şeyh Hacı Ahmet Efendi olarak tanınmıştır. Valilik yaptığı dönemde Orta Anadolu’da büyük bir şöhrete ulaşmış olan Münip Paşa’yla yakından tanışan Terkî, devrin padişahı V. Murad ve annesi Şevkafza Kadınefendi ile de görüşmüş, onların himmet ve yardımlarıyla Yozgat’ta fakirlerin yemek yiyeceği bir mutfak açtırmış, cami ve çeşme gibi vakıf eserleri yaptırmıştır (Oğuz 1994: 150 ). Halveti tarikatının şeyhlerinden olan Terkî, uzun ömrü boyunca yaptırdığı cami ve kurduğu tekkede irşat faaliyetlerinde bulunmuş, biri yaya olmak üzere üç kez hacca gitmiştir. Bugün Hastane Caddesi olarak isimlendirilen ve Çamlık’ın alt kısmında olan yol üzerinde yaptırdığı vakıf eserlerinin bitişiğindeki evinin bahçesindeki türbesinde yatmakta olan Terkî’nin evi ve türbesi günümüzde ziyaretgâhtır. Kendisinin 1897 yılında ölümünden sonra, oğulları ve torunları şeyhlik makamına geçerek Halvetiliğin Yozgat’ta devam etmesini sağlamışlardır (Oğuz 1994: 150).

 Küçük bir divançesi bulunan Terkî’nin şiirleri aruz vezni ile yazılmıştır. Şiirleri şekil bakımından yer yer oldukça kusurludur. Bu bakımdan Terkî’nin şiiri zikir ve irşada yardımcı bir unsur olarak gördüğü kabul edilebilir. Hemen hemen bütün şiirleri dinî-tasavvufi konuda yazılmıştır. Şiirlerinde oldukça coşkun bir üslup görülmektedir. Yaşadığı dönemde şairliği ve şiirlerinde kullandığı Terkî mahlasıyla tanınmasından çok, birçok Yozgatlı şairin de mürşidi olmasıyla da dikkat çekmektedir (Oğuz 1994: 150). Şiirlerinde Terkî mahlasını kullanan âşık, dünyanın gelip geçiciliğini vurgularken kanaatkâr olmanın önemine değinir. Tevekkül, sabretme ve yalan söylememe gibi telkinlerle ideal insan tipini çizerek ilahi aşka erişebileceğini düşünür. Şiirinde Arapça Farsça tamlamaları sıkça kullanan Terkî, dinî mazmunları hikemî bir üslupla ifade eder.

Kaynakça

Doğan, Durali (1988). Yozgat Şair ve Yazarları. Yozgat: Yozgat Valiliği Kültür Yay.

Koç, A. Fevzi (1963). Bütün Yönleriyle Yozgat. Ankara: Kardeş Matbaası.

Kuyumcu, Fehmi (1978). Evliyanın Dilinden. Ankara: Nur Dağıtım.

Oğuz, M. Öcal (1994). Yozgat'ta Halk Şairliğinin Dünü, Bugünü. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. PETEK ERSOY İNCİ
Yayın Tarihi: 20.09.2013
Güncelleme Tarihi: 12.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Sabırsızlık başa müşkil belâdır

Kana’at sabr ile Hak’tan atâdır

 

Bugün rızkın veren vermez mi yarın

Tevekkül etmemek Hakk’a hatadır

 

Tama’dır kizb ile insana düşman

Yalan söylemeyen dil-i evliyadır

 

Yalancının kanadın kır uçarsa

Yalanı deme başını ver revadır

 

Muhammed sadıkü’l-va’dü’l-emîndir

Ana ümmet olan sıdk-ı âlâdır

 

El kezz-i alâmeti der resûl

Diriga kizbe âlem mübtelâdır

 

Cihan tüptlüdür esrar-ı tevhide

Terkî’yâ göz anı görmez âmâdır

 Oğuz, M. Öcal (1994). Yozgat'ta Halk Şairliğinin Dünü, Bugünü. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. 152-153.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ALİ NEBİd. 1725 - ö. 1810Doğum YeriGörüntüle
2Abdullah Tukayd. 26 Nisan 1886 - ö. 15 Nisan 1913Doğum YeriGörüntüle
3AHMED EFENDİd. 1860 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HÂMİD, Dîvân Efendisi-zâde Halîl Hâmid Efendid. 1771 - ö. 1829Doğum YılıGörüntüle
5OSMAN ŞÂKİR, Bozokîd. 1771-72 - ö. 1817Doğum YılıGörüntüle
6MOLLA NİYÂZ, Muhemmed Niyâz İbni Abduğupurd. 1771 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7BURHANd. 1815 - ö. 1897/98Ölüm YılıGörüntüle
8FÂ'İZ, Abdülkâdir Fâ'iz Tâlebânîd. 1834 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
9ABDÜLKÂDİR KEMÂLEDDÎN, Erbillid. ? - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
10Aydın Özakınd. 06 Haziran 1934 - ö. ?MeslekGörüntüle
11HALÎLÎ, İbrâhîm Halîlî Paşad. ? - ö. 1808-09MeslekGörüntüle
12AHMED, Pırasa Ahmed Paşad. ? - ö. 1756-57MeslekGörüntüle
13ŞERİFÎ, Tekirdağlıd. ? - ö. 1863/1864Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MUSTAFA VÂZIHd. 1763 - ö. 1831?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ACZÎ, Mürid-zâde Aczî Ağad. 1805 - ö. 1866Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SEYYİD, Şeyh Seyyid Ahmed Hicâbîd. 1826 - ö. 1888Madde AdıGörüntüle
17RESMÎ, Seyyid Mustafa Resmî Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18VÂHÎ, Vâhî Halifed. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle