TEVFÎK, Mehmed Tevfîk Bey, Baba

(d. 1251/1836 - ö. 1313/1896)
divan şairi ve tekke şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmed Tevfîk’tir. 1251/1836 yılında Kırım’ın Bahçesaray kasabasına bağlı Özenbaş köyünde doğdu. Edirneli veya Kırkkiliseli (Kırklarelili) Tevfîk Bey (Baba) olarak tanındı. Babası Kırım savaşı sonrasında İstanbul’a göç etmek zorunda kalan Hacı İsmail Ağa, annesi ise Hatice Hanım’dır. Babası Edirne’de çiftlik satın alınca oraya yerleşmiştir. Mehmed Tevfîk, 1296/1878’den 1894/1312’ye kadar Kırklareli mukavelât muharrirliğinde görev yaptı. Mürşidi Filibeli namıyla tanının Bağdadî-zâde Mehmed Efendi’den babalık icazeti aldı. 40 yaşında iken maiyetindeki eyalet askerleri ile Sivastopol Muharebesi’ne gönüllü olarak katıldı. Arşiv kayıtlarına göre Kırklareli civarında kendi adına bir mezhep kurmaya yönelik faaliyetleri ve Bektaşiliği yaymaya yönelik çalışmaları sebebiyle hakkında tahkikat başlatıldı (BOA, Y.PRK.UM., 27/14; BOA Y.PRK.UM., 28/38). Bunun ardından ezanı düzgün okuyamayan bir müezzine hakaret edince II. Abdülhamîd’e şikâyet edildi. Görülen dava üzerine idamına karar verilerek Edirne’deki çiftliğine el konuldu. Fakat itiraz üzerine idam hükmü geri alındı ve 1312/1894 yılında Trablusgarp’a sürgününe karar verildi (Engin 2000: 119). Tevfîk Bey (Baba) Trablusgarp’ta sürgünde iken 1313/1896 yılında vefat etti.

Şairin az sayıdaki şiirleri Vahit Lüfi Salcı tarafından yayımlanmıştır. Tevfîk Bey (Baba)’nın bazı Bektaşi nefesleri ve aruz vezniyle söylenmiş şiirleri bulunmaktadır.

Zengin bir kütüphanesi olduğu söylenen Tevfik Bey (Baba), Alevî-Bektaşi inancına sahip bir şairdir. Bazı kaynaklarda mason olduğu da söylenmektedir (Engin 2000: 119; Dedebaba 2002: 180). Babaeski kasabasında bulunan Sarı Saltuk türbesinin Ruslar tarafından kiliseye çevrilmesini önlemesi, onun özellikle Trakya bölgesinde meşhur olmasını sağlamıştır.

Kaynakça

Başbakanlık Osmanlı Arşivleri. Y.PRK.UM. 27/14, 27/38.

Engin, Refik (2000). “Tevfik Bey Baba”. Yol. (5): 119-120.

Noyan Dedebaba, Bedri (2002). Bütün Yönleriyle Bektâşîlik ve Alevîlik. C. V. Ankara: Ardıç Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1988). “Tevfik Bey (Baba)”. C. 8. Ankara: Dergâh Yay. 330.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HAKAN YEKBAŞ
Yayın Tarihi: 16.11.2014
Güncelleme Tarihi: 29.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Hacı Bektaş fermânıyla inandım

Rûmeli serdârı Seyyid Ali’ye

Zâhir bâtın himmetine dayandım

Kul oldum tâ cândan Seyyid Ali’ye

Kuru duttan yeşil yaprak bitiren

Erkân kurup zıll-ı arşa oturan

Ayn-ı cem’de mâ-i kevser içiren

Sekâhüm’den cânlar kandı doluya

Bâtın çerâğıyla cânlar uyandı

Zâhir bâtın himmetine dayandı

Kırklar geldi elvân renge boyandı

İkrâr verdik Pîrim Bektâş Velî’ye

Varını terk eyle Hakk’a yakın ol

Yüzün yere sürüp âh-ı enîn ol

Ârif ol irfân ol hem nâzenîn ol

Sultân isen kul ol merdân Ali’ye

Boynu bağlı Tevfîk geldi meydâna

Leyle-i zülfünle Mecnûn dîvâne

Geceler subha dek aşkı sûzâne

Pervâne-veş yandı nûr-ı celîye

(Noyan Dedebaba, Bedri (2002). Bütün Yönleriyle Bektâşîlik ve Alevîlik. C. III. Ankara: Ardıç Yay. 292-293.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1VECÎHÎ, Hasand. ? - ö. 1660Doğum YeriGörüntüle
2REZMÎ, Bahadır Girayd. 1602 ? - ö. 1641Doğum YeriGörüntüle
3NEVÂYÎ, II. Mengli Girayd. 1682 - ö. 10 Aralık 1739Doğum YeriGörüntüle
4ALİ HAYDAR BEY, Mihalıçlıd. 1836 - ö. 1914Doğum YılıGörüntüle
5KÖR BESTİ, Besti Kerbelayi Bayrameli Gızıd. 1836 - ö. 1936Doğum YılıGörüntüle
6SÂNİYE, Fatma Sâniye Hanımd. 1836 - ö. 1905Doğum YılıGörüntüle
7REMZÎ, Hüseyin Remzî Paşad. 1839 - ö. 1896Ölüm YılıGörüntüle
8ŞUKÛHÎ, Hacı Mehdid. 1829 - ö. 1896Ölüm YılıGörüntüle
9KEMTERÎ, Raşid Alid. ? - ö. 1896Ölüm YılıGörüntüle
10YAZICI, Mustafad. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11BELÎĞ, İsmâil (Bursalı)d. 1668 - ö. 1730MeslekGörüntüle
12AFÎF, Afîf Sâlih Efendid. ? - ö. 1843MeslekGörüntüle
13HÂKÎ, Mehmed Efendid. 1758-59 - ö. 1831-32Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14RIZÂ, Ali Rızâ Efendi, İstanbullud. 1865 - ö. 1903Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15RÂŞİD, Mehmed Râşid Efendi, İstanbullud. 1829 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MES'ÛD, Hoca-zâde Mes'ûd Efendid. ? - ö. 1 Ağustos 1666Madde AdıGörüntüle
17HALÎMÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ATÂ BEYd. 1809 - ö. 1852Madde AdıGörüntüle