TEVFÎK, Mehmed Tevfîk Bey, Baba

(d. 1836/1251 - ö. 1896/1313)
divan şairi ve tekke şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed Tevfîk’tir. 1251/1836 yılında Kırım’ın Bahçesaray kasabasına bağlı Özenbaş köyünde doğdu. Edirneli veya Kırkkiliseli (Kırklarelili) Tevfîk Bey (Baba) olarak tanındı. Babası Kırım savaşı sonrasında İstanbul’a göç etmek zorunda kalan Hacı İsmail Ağa, annesi ise Hatice Hanım’dır. Babası Edirne’de çiftlik satın alınca oraya yerleşmiştir. Mehmed Tevfîk, 1296/1878’den 1894/1312’ye kadar Kırklareli mukavelât muharrirliğinde görev yaptı. Mürşidi Filibeli namıyla tanının Bağdadi-zâde Mehmed Efendi’den babalık icazeti aldı. 40 yaşında iken maiyetindeki eyalet askerleri ile Sivastopol Muharebesi’ne gönüllü olarak katıldı. Arşiv kayıtlarına göre Kırklareli civarında kendi adına bir mezhep kurmaya yönelik faaliyetleri ve Bektaşiliği yaymaya yönelik çalışmaları sebebiyle hakkında tahkikat başlatıldı (BOA, Y.PRK.UM., 27/14; BOA Y.PRK.UM., 28/38). Bunun ardından ezanı düzgün okuyamayan bir müezzine hakaret edince II. Abdülhamîd’e şikâyet edildi. Görülen dava üzerine idamına karar verilerek Edirne’deki çiftliğine el konuldu. Fakat itiraz üzerine idam hükmü geri alındı ve 1312/1894 yılında Trablusgarp’a sürgününe karar verildi (Engin 2000: 119). Tevfîk Bey (Baba) Trablusgarp’ta sürgünde iken 1313/1896 yılında vefat etti.

Şairin az sayıdaki şiirleri Vahit Lüfi Salcı tarafından yayımlanmıştır. Tevfîk Bey (Baba)’nın bazı Bektaşi nefesleri ve aruz vezniyle söylenmiş şiirleri bulunmaktadır.

Zengin bir kütüphanesi olduğu söylenen Tevfik Bey (Baba), Alevî-Bektaşi inancına sahip bir şairdir. Bazı kaynaklarda mason olduğu da söylenmektedir (Engin 2000: 119; Dedebaba 2002: 180). Babaeski kasabasında bulunan Sarı Saltuk türbesinin Ruslar tarafından kiliseye çevrilmesini önlemesi, onun özellikle Trakya bölgesinde meşhur olmasını sağlamıştır.

Kaynakça

Başbakanlık Osmanlı Arşivleri. Y.PRK.UM. 27/14, 27/38.

Engin, Refik (2000). “Tevfik Bey Baba”. Yol. (5): 119-120.

Noyan Dedebaba, Bedri (2002). Bütün Yönleriyle Bektâşîlik ve Alevîlik. C. V. Ankara: Ardıç Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1988). “Tevfik Bey (Baba)”. C. 8. Ankara: Dergâh Yay. 330.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HAKAN YEKBAŞ
Yayın Tarihi: 16.11.2014

Eserlerinden Örnekler

Hacı Bektaş fermânıyla inandım

Rûmeli serdârı Seyyid Ali’ye

Zâhir bâtın himmetine dayandım

Kul oldum tâ cândan Seyyid Ali’ye

Kuru duttan yeşil yaprak bitiren

Erkân kurup zıll-ı arşa oturan

Ayn-ı cem’de mâ-i kevser içiren

Sekâhüm’den cânlar kandı doluya

Bâtın çerâğıyla cânlar uyandı

Zâhir bâtın himmetine dayandı

Kırklar geldi elvân renge boyandı

İkrâr verdik Pîrim Bektâş Velî’ye

Varını terk eyle Hakk’a yakın ol

Yüzün yere sürüp âh-ı enîn ol

Ârif ol irfân ol hem nâzenîn ol

Sultân isen kul ol merdân Ali’ye

Boynu bağlı Tevfîk geldi meydâna

Leyle-i zülfünle Mecnûn dîvâne

Geceler subha dek aşkı sûzâne

Pervâne-veş yandı nûr-ı celîye

Noyan Dedebaba, Bedri (2002). Bütün Yönleriyle Bektâşîlik ve Alevîlik. C. III. Ankara: Ardıç Yay. 292-293.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÎRET, Şehbâz Girayd. ? - ö. 1836Doğum YeriGörüntüle
2VECÎHÎ, Hasand. ? - ö. 1660Doğum YeriGörüntüle
3REZMÎ, Bahadır Girayd. 1602 ? - ö. 1641Doğum YeriGörüntüle
4NASÛHÎ, Abdülhâlikd. 1836 - ö. 1912Doğum YılıGörüntüle
5NEŞ'ETd. 1836 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6RÂİF, Mukâbeleci-zâde Yûsuf-ı Râif-i Âmidîd. 1836 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7İFFET, Mehmed Efendid. 1843 - ö. 1896Ölüm YılıGörüntüle
8NÂCİYE HANIM, Nuhkuyulud. ? - ö. 1896 ds.Ölüm YılıGörüntüle
9NECATİ, İbrahimd. 1845 - ö. 1896Ölüm YılıGörüntüle
10İZZET EFENDİ, İstanbullud. ? - ö. 1851MeslekGörüntüle
11RÂŞİD, Râşid Mehmed Paşad. 1830 - ö. 1876MeslekGörüntüle
12ŞEHDÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13RÂKIM, Giritli-zâde Abdülazîz Râkım Beyd. 1820 - ö. 1883Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MEHMED VEHBÎ, Konevîd. ? - ö. 1828Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ENVERÎ, Sa'dullâh Enverî Efendid. ? - ö. 1848Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16EM‘ÂNÎ, Em‘ânî Mehmed Efendid. ? - ö. 1720-21Madde AdıGörüntüle
17SÂFÎ, Sâfi Çelebid. ? - ö. 1558Madde AdıGörüntüle
18MANEVÎ, Konyalıd. ? - ö. 1591?Madde AdıGörüntüle