TEVFîK, Seyid Yahyâ Efendi

(d. 1716/1128 - ö. 1791/1205)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1128/1716’da İstanbul’da doğdu. Asıl adı Yahyâ'dır. Seyyid lakabıyla tanındı. Eğitimini babasından ve medrese muhitinden aldı. 1149/1736’da müderris, 1180/1766’da Selânik, 1186/1773’te Şam, 1192/1778’de Mekke, 1199/1785’te de İstanbul kadısı oldu. Sultan III.Selîm’in sevgisini kazanan Tevfîk, 1204/1790’da nakibüleşraf, 1205/13 Mart 1791’de şeyhülislam oldu. Ancak meşihat makamında fazla kalamadı; 13 günlük meşihat süresi sonunda 1205/27 Mart 1791’de İstanbul’da vefat etti. Vefatından sonra Fatih’te Küçükkaraman’da yaptırdığı medresesine defnedildi.

Eserleri şunlardır:

1. Dîvân:  Esad Efendi, Süleymaniye Ktb. 3403, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi T. 5479, Süleymaniye- Ragıp Paşa Kütüphanesi Eski No:296 Yeni No:1596, Bayezîd Devlet Kütüphanesi No:5797'de kayıtlı dört nüshası vardır. Dîvân'da Türkçe 14 kaside, 113 tarih, 10 musammat, 138 gazel, 26 kıta, 10 rubai, 6 muamma ve 1 lügaz; bunun yanında 2 Farsça tarih, 1 Farsça mesnevi, 4 Arapça tarih, 3 Farsça tahmis, 41 Farsça gazel, 1 Farsça kıt'a, 5 Farsça muamma yer almaktadır.

2. Müntehâb: İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları H 344'te kayıtlıdır. Bu eserde Câmî, Sâ'ib, Tâlib, Kelîm, Muhteşem, Vâ'iz, Nâbî, Hayretî, Riyâzî, İzzet Paşa, Vahîd, Hâletî gibi şarilerin Osmanlıca, Fasça ve Arapça şiirlerinden seçme beyitler bir araya getirilmiştir.

3. Mecmûa'-i Eş’âr: İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları R 827'de kayıtlıdır. Bu eser, III. Selîm'in tahta çıkışı nedeniyle Yahyâ Tevfîk, Ahmed Atâ, Cevdet Efendi, Mehmed Fâî'zî, Bekir Paşa, Sünbülzâde Vehbî gibi şairlerin yazdıkları çeşitli kaside ve tarihlerden oluşmaktadır.

Yahyâ Tevfîk Efendi âlimliği ön planda gelen bir şâirdir. Onun şiirlerinde mana derinliği vardır. O, şiiri estetik kaygıdan ziyâde okuyanı uyarma, okuyucuya yol gösterme amacıyla yazmıştır. Aslında şairlik yönü, hikmet yönünün arkasında kalmış, bu durumu üslubuna da yansıtmıştır. Şiirde belagatı, akıcı üsluba tercih etmiş, şiirsellik, anlamsal boyutun gölgesinde kalmıştır. Şiirlerinde Nâbî etkisi barizdir ancak şair, yeri geldiğinde hikmetli şiirlerin yanında rindane, âşıkâne, dinî ve tasavvufi şiirler de kaleme almıştır.

Kaynakça

Akbayır, Nuri (hzl.) (1996). Sicill-i Osmânî. C.5, s.1676. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Altunsu , Abdulkadir (1972). Osmanlı Şeyhülislâmları. Ankara.

Çiftçi, Ömer (1996). Fatin, Hatimetül-Eş'âr. Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Erdem, Sadık (hzl.) (1995). Râmîz, Adâb-ı Zurâfâ. Ankara: AKM Yay.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1967). İstanbul.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Oğraş, Rıza (hzl.) (2001). Es'ad Efendi ve Bağçe-i Safa-Endûz’u. Burdur.

Şemseddin Sami (1996). Kâmûsu’l-A'lâm. Ankara: Kaşgar Neşriyat. 3: 1626.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZMİ ÖZEROL
Yayın Tarihi: 16.05.2013

Eserlerinden Örnekler

Dîvân

Gazel

Felegün eyleme evzâ'ına rağbet gör geç

Nîk ü bed hâsıl idüp mâye-i 'ibret gör geç

 

Nazra-i sâniyedür sehm-i kazâ dil-dâre

Eyleyüp hüsnüne bir nazra-i dikkat gör geç

 

Kahr-ı seyl-âb-ı havâdisden emîn olmazsan

Eyleme cisr-i fenâ üzre ikâmet gör geç

 

Çünki yok nakş-ı vefâ âyîne-i 'âlemde

Şekl-i dil-hâh ile gösterse de sûret gör geç

 

Kendüden geçme imiş neş'esi çünkim Tevfîk

Arz olunsa sana sahbâ-yı mahabbet gör geç

Dîvân-ı Tevfîk, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Nüshası vr. 44b.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Bayrı, Mehmet Halitd. 8 Şubat 1896 - ö. 27 Ekim 1958Doğum YeriGörüntüle
2Göle, Münird. 08 Temmuz 1961 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Günersel, Tarıkd. 27 Haziran 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4EMÎN, Azîzzâde Mehmed Emin Efendid. 1716-17 - ö. 1750-51Doğum YılıGörüntüle
5NATUVANİd. 1741 - ö. 1791Ölüm YılıGörüntüle
6HAYREDDÎN, Hayreddin Râgıb Paşad. ? - ö. 1791-92Ölüm YılıGörüntüle
7KÂNÎ, Ebû Bekird. 1712 - ö. 1791Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMED, Hoca Sa'deddin Efendizâde Mehmed Efendi (Çelebi Müftî)d. 27 Şubat 1578 - ö. 2 Temmuz 1615MeslekGörüntüle
9İŞRAK, Seyyid Fettahd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
10SÂDIK /SÂDIKÎ, Sadreddinzâde Sâdık Mehmed Efendid. 20 Ocak 1631 - ö. Kasım-Aralık 1709MeslekGörüntüle
11ESRÂR DEDE, Mehmedd. 1748? - ö. 1796Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12EDÎB, Rikabdâr Abdullah Ağazâde Hazîneli Süleyman Edîb Beyd. ? - ö. 1721-1722Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13FEYZÎ, Lütfîzâde Mektûbî Feyzullah Efendid. 1704 - ö. 1765Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14AHMEDÎ, Ahmed, Ahmed-i Rûmîd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15DÜRRÎ, Süleymând. 1820-21 - ö. 1861'den önceMadde AdıGörüntüle
16ÂLEMÎ DEDEd. ? - ö. 1611Madde AdıGörüntüle