ÜLFETÎ, Muharrem Aktaş

(d. 01.07.1922 / ö. 25.02.1969)
çiftçi, demirci ve duvar ustası, âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Muharrem Aktaş olan Âşık Ülfetî, köyünde, “Ağa Usta" olarak anılır. Oltu nüfus müdürlüğündeki nüfus kayıtlarına göre 1 Temmuz 1922 tarihinde Oltu’nun Tutmaç köyünde dünyaya gelmiş; ilk öğrenimini o dönemde Erzurum il merkezine nahiye olarak bağlı bulunan Ilıca'daki bir ilkokulda görmüş; çiftçilik, çilingirlik, demircilik ve marangozlukla meşgul olmuş; çevresinde şairliği kadar zanaatkâr kişiliğiyle de tanınmıştır. Zaman zaman bağlı olduğu tarikatın büyüğünü ziyaret maksadıyla köyünün yakın çevresindeki yerlere gidip gelmeleri dışında ömrünü köyünde geçirmiştir (Kardeş 2012; Vural 2012: 105-106). 25 Şubat 1970 tarihinde yine bu köyde vefat etmiştir. Baba adı Hasan, ana adı Meryem’dir. Üç kardeşi, iki oğlu, bir kızı vardır (Vural 2012: 105).

Yaşadığı yıllarda, özellikle dinî, ahlakî, tasavvufî şiirleri, saygın ve dindar kişiliğiyle tanınır. Ülfetî, zaman zaman Oltu, Tortum ve Narman’ın bazı köylerinde gezerek deyişlerini dinletmiştir. Âşık Reyhânî ile dilleşmeler yapar. Halk kültürü araştırmacısı merhum Mehmet Kardeş, edebiyat öğretmeni ve araştırmacı Temel Vural’a yazıp gönderdiği bilgi notlarında Ülfetî’nin sanatçı kişiliğinin anlaşılmasına ışık tutacak şu bilgileri aktarır: “Oltu kazasına bağlı Tutmaç köyünden Hasan Usta oğullarından Muharrem Aktaş 1935’te Artvin’in Hot köyüne (annesinin köyü) gider. Aynı köylü ve annesinin kardeşi Şeyh Şaban Baba namıyla tanınan tarikat büyüğünü ziyaret eder. O gece bir rüya görür. Rüyasında üç derviş kendisine: “On yıl sonra Sarıkamış’ta İlhami Baba’dan tarikata intisap edeceksin. Bu rüyayı kimseye söyleme.” derler. Bu konuşmadan sonra dervişler kaybolurlar” (Kardeş 2012; Vural 2012: 105-106). “Muharrem, on sene bu hikâyeyi gizli tutar. 1942’de askere çağrılır. İzmir Muhabere Taburunda vazifesini ifa ederek 1945’te terhis olup Oltu’ya döner. 1946'da yine bir rüya görür. İlk rüyada gördüğü piri ile karşılaşır. Daha sonraki yıllarda İlhami Efendi’nin vekili olan bir talebe Muharrem Aktaş’ın köyüne, Tutmaç’a gelir. Muharrem Aktaş’ın Rifaî tarikatına intisabına vesile olur. 1950’de ise İlhami Baba Tutmaç’a gelir. İlhami Baba ile gelişen münasebetleri sonucunda 1951'de gelindiğinde Ülfetî de artık dinî, tasavvufî bilgilerini ve hem de şiirini kuvvetlendirmiş olur. O senelerde İlhami Baba Muharrem’i Sarıkamış'a bağlı Başköy’e davet eder. Ancak, Kars’ın Berne köyünde buluşurlar. Muharrem’e Kars’ın Berne köyünde imtihanla icazet verir. Mahlasın da Ülfeti’dir, der, köyüne yolcu eder. Ülfetî, vefat edinceye kadar tarikatla olan ilişkisini devam ettirir ve şiirlerinin tamamına yakınını mensubu olduğu tarikatın anlayışı doğrultusunda dile getirir (Kardeş 2012; Vural 2012: 105-106).

Ülfetî’nin şiirlerini kendi el yazısıyla yazdığı 230 sayfalık bir defteri bulunmaktadır. Elde bulunan bu şiirlerinde işlediği konuların daha çok dinî, ahlaki, öğüt ve nasihat içerikli olduğu görülür. Yörenin ünlü halk âşığı Sümmânî’nin etkileri Ülfeti’de bariz bir şekilde görülmektedir. Şiirlerinin bir kısmı Sümmânî’nin şiirlerine naziredir. Arapça, Farsça kelimeler, dinî tasavvufî kavramlar şiirlerinde geniş yer tutar. Bu tür kelimelerin bazılarını yöresel telaffuzlarıyla yazar. Hakkında bu güne kadar kapsamlı bir araştırma yapılmadığı gibi “Sümmanî’den Günümüze Oltu Havzası Şairleri (Vural 2012: 105-106) adlı kitap dışında yazılı kaynaklarda hakkında bilgi bulunmamaktadır. Ülfetî’nin kendi el yazısıyla, basılmak üzere divan tarzında yazdığı ama o günün şartlarında basılması mümkün olmayan tamamı 230 sayfadan ibaret şiir defteri, Temel Vural tarafından yayına hazırlanmaktadır.

Kaynakça

İhsan Aktaş (2019). 1966'da Oltu’nun Tutmaç köyünde dünyaya gelmiştir. Muharrem Aktaş’ın oğludur, Tutmaç köyünde yaşamaktadır, ilkokul mezunudur [Temel Vural tarafından İhsan Aktaş’la 2019 yılının Nisan, Mayıs, Haziran aylarında çeşitli tarihlerde yapılan görüşmelerden elde edilen bilgiler].

Mehmet Kardeş (2012). 1935'te Erzurum’un Uzundere ilçesinin Azort köyünde doğmuş, öğretmen, folklor araştırmacısı ve yazar [2012 yılında Mehmet Kardeş’le yapılan telefon görüşmesi, Kardeş’in Temel Vural’a gönderdiği bilgi notları].

Vural, Temel (2012). Sümmânî'den Günümüze Oltu Havzası Şairleri. Ankara: Bizim Büro Basımevi Yayın Dağıtım.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: TEMEL VURAL
Yayın Tarihi: 09.07.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. -Doğum YeriGörüntüle
2HEMİD AĞAOĞLUd. 1899 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3İBRAHİM OĞUZd. 1926 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. -Doğum YılıGörüntüle
5HEMİD AĞAOĞLUd. 1899 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6İBRAHİM OĞUZd. 1926 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. -Ölüm YılıGörüntüle
8HEMİD AĞAOĞLUd. 1899 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9İBRAHİM OĞUZd. 1926 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. -MeslekGörüntüle
11HEMİD AĞAOĞLUd. 1899 - ö. ?MeslekGörüntüle
12İBRAHİM OĞUZd. 1926 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. -Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HEMİD AĞAOĞLUd. 1899 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İBRAHİM OĞUZd. 1926 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. -Madde AdıGörüntüle
17HEMİD AĞAOĞLUd. 1899 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18İBRAHİM OĞUZd. 1926 - ö. ?Madde AdıGörüntüle