URFANİ, Gazi Sarısakal

(d. 1939 / ö. 1970)
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Urfani 1939 yılında Çorum’un Sungurlu ilçesi Kemallı köyünde doğmuştur. Asıl adı Gazi Sarısakaldır. İlkokulu köyünde okumasına rağmen okuma ve yazmayı da fazla bilmemektedir. Bir Sünnî aileye mensup olmasına rağmen gençliğinde Alevi-Bektaşi inancını benimseyerek Hacı Bektaş Dergâhını ziyarete gitmiş, daha sonra da Çelebileri kendine mürşit kabul etmiştir. İlk dönemlerde Âşık Yarebülbül’ün bağlaması eşliğinde cemlerde deyişler okumuştur. Melamilikle karışan vahdet-i vücutçu bir halk tasavvufu inancını taşıyan âşığın yaşantısı derbederdir. Bunu melametin gereği saymış, yaşantısı ve düşünceleri çevresinde hoşgörüyle karşılanmadığı için köyünden ayrılmak zorunda kalmıştır. Çorum, Tokat, Merzifon, Amasya ve Samsun yörelerini dolaşarak âşık meclislerinde bulunmuştur. 1970 yılında Samsun’da bir arkadaşının evinde 31 yaşında iken ölmüştür. Kabri Samsun Garipler Mezarlığı’ndadır (İvgin 2015: 83; Ercan 1998: 592; http://www.ozanlar.biz/sun-irfani.html). Sungurlulu İrfani’ye ilişkin Ali Nail Ulusoy tarafından hazırlanan "Ali Raif Ulusoy İle Aşık İrfani (2013)" adlı bir kitap bulunmaktadır.

Saz çalmayı yeteri kadar bilmeyen Urfani, çok güzel şiirler yazmış, deyişler söylemiştir. Söylediği şiirler bazı âşıklar tarafından çalınıp okunmaktadır. Urfani'nin güzel eserlerini Âşık Haydar Öztürk sazı ile çalıp söylemiştir (İvgin 2015: 83; Çırakman 1992: 231).

Âşıklık geleneğine ve deyişe olan ilgisi küçük yaşlarda başlamıştır. Şiirlerinde Urfani mahlasını kullanmaktadır. Bağlamasını, aileleri birbirleriyle geçinememesine karşın bu husumete tepki olarak iyi arkadaş olduğu Âşık Yarebülbül’e hediye etmiştir. Dönem dönem Merzifon ve çevresindeki dostlarına giden Urfani, orada meclislere katılmıştır. Halil Öztoprak’tan (1892-1967), Davut Sulari’ye (1925-1985) birçok âşıkla görüşmüş ve deyişmelerde bulunmuştur (http://www.ozanlar.biz/sun-irfani.html). Urfani genellikle tasavvufa yönelmiş ve hakkın insanda olduğunu söylemiştir (Çırakman 1992: 231).

TRT Repertuarı Uzun Havalarda 951 numara ile Kırıkkale yöresine kayıtlı "Derdimin Ortağı Sinem Bülbülü" adlı türkünün kaynak kişisi olarak Ekrem Çelebi, derleyen kişi olarak Gülşen Kutlu verilmiştir. Aslında bu türkü "Dağlar" ismiyle Urfani'ye aittir. Bestesi mahalli âşıklardan Âşık Haydar tarafından seslendirilmektedir (Çırakman 1992: 237; Ercan 1998:594-595; Duman 2016: 179-180).

Kaynakça

Çırakman, Hüseyin (1992). Çorumlu Halk Ozanları. İstanbul: Alev Yay.

Duman, Oğuz (2016). Çorum Türküleri Üzerine Bir İnceleme. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi.

Ercan, Abdullah (1998). 14. Yüzyıldan Günümüze Çorumlu Şairler. İstanbul: Çorum Eğitim Kültür Vakfı.

İvgin, Hayrettin (2015). "Alevî ve Bektaşî Halk Şiirinde Zülfikârnâme'ler". Kültür Evreni S.6, s. 72-97.

http://www.ozanlar.biz/sun-irfani.html erişim tarihi [Erişim Tarihi: 03/12/2018].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: OĞUZ DUMAN
Yayın Tarihi: 03.01.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1AYDIN ÇOBANOĞLUd. 1951 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2GENÇ OZAN, Erbay Ulupınard. 10.06.1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Çelikcan, Hüseyind. 1936 - ö. 1999Doğum YeriGörüntüle
4HAKKI/BURHANÎ, Hakkı Demirkoparand. 1939 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5BENLİ/BENLİ HÜSEYİN, Hüseyin Karadağd. 1939 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6SEVDALI, Mehmet Sarıoğlud. 1939 - ö. 2002Doğum YılıGörüntüle
7Giray, Fethid. 1918 - ö. 24 Şubat 1970Ölüm YılıGörüntüle
8ŞAKİR EYVAZOVd. 1891 - ö. 1970Ölüm YılıGörüntüle
9SALMAN UĞURLUd. 1916 - ö. 1970Ölüm YılıGörüntüle
10EBDÜLEZİM ELESGER OĞLUd. 1873 - ö. 1943Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11ZAHİDEd. 1911 - ö. 1965Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12BÜLENT, Bülent Altayd. 1974 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Tayyip Atmacad. 10 Haziran 1962 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14İleri, M. Suphi Nurid. 11 Ekim 1953 - ö. 4 Şubat 2004Madde AdıGörüntüle
15BÂBÜR , Gazi Zahîrüddin Muhammedd. 14 Şubat 1483 - ö. 26 Aralık 1530Madde AdıGörüntüle