URFANİ, Gazi Sarısakal

(d. 1939 / ö. 1970)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Gazi Sarısakaldır. Urfani, 1939 yılında Çorum’un Sungurlu ilçesi Kemallı köyünde doğmuştur. İlkokulu köyünde okumasına rağmen okuma ve yazmayı da fazla bilmemektedir. Bir Sünnî aileye mensup olmasına rağmen gençliğinde Alevi-Bektaşi inancını benimseyerek Hacı Bektaş Dergâhını ziyarete gitmiş, daha sonra da Çelebileri kendine mürşit kabul etmiştir. İlk dönemlerde Âşık Yarebülbül’ün bağlaması eşliğinde cemlerde deyişler okumuştur. Melamilikle karışan vahdet-i vücutçu bir halk tasavvufu inancını taşıyan âşığın yaşantısı derbederdir. Bunu melametin gereği saymış, yaşantısı ve düşünceleri çevresinde hoşgörüyle karşılanmadığı için köyünden ayrılmak zorunda kalmıştır. Çorum, Tokat, Merzifon, Amasya ve Samsun yörelerini dolaşarak âşık meclislerinde bulunmuştur. 1970 yılında Samsun’da vefat etmiştir. Kabri Samsun Garipler Mezarlığı’ndadır (İvgin 2015: 83; Ercan 1998: 592; www.ozanlar.biz). 

Saz çalmayı yeteri kadar bilmeyen Urfani, çok güzel şiirler yazmış, deyişler söylemiştir. Söylediği şiirler bazı âşıklar tarafından çalınıp okunmaktadır. Urfani'nin güzel eserlerini Âşık Haydar Öztürk sazı ile çalıp söylemiştir (İvgin 2015: 83; Çırakman 1992: 231).

Âşıklık geleneğine ve deyişe olan ilgisi küçük yaşlarda başlamıştır. Şiirlerinde Urfani mahlasını kullanmaktadır. Bağlamasını, aileleri birbirleriyle geçinememesine karşın bu husumete tepki olarak iyi arkadaş olduğu Âşık Yarebülbül’e hediye etmiştir. Dönem dönem Merzifon ve çevresindeki dostlarına giden Urfani, orada meclislere katılmıştır. Halil Öztoprak’tan (1892-1967), Davut Sulari’ye (1925-1985) birçok âşıkla görüşmüş ve deyişmelerde bulunmuştur (www.ozanlar.biz). Urfani genellikle tasavvufa yönelmiş ve hakkın insanda olduğunu söylemiştir (Çırakman 1992: 231).

Sungurlulu İrfani’ye ilişkin Ali Nail Ulusoy tarafından hazırlanan "Ali Raif Ulusoy İle Aşık İrfani (2013)" adlı bir kitap bulunmaktadır. TRT Repertuvarı Uzun Havalarda 951 numara ile Kırıkkale yöresine kayıtlı "Derdimin Ortağı Sinem Bülbülü" adlı türkünün kaynak kişisi olarak Ekrem Çelebi, derleyen kişi olarak Gülşen Kutlu verilmiştir. Aslında bu türkü "Dağlar" ismiyle Urfani'ye aittir. Bestesi mahalli âşıklardan Âşık Haydar tarafından seslendirilmektedir (Çırakman 1992: 237; Ercan 1998:594-595; Duman 2016: 179-180).

Kaynakça

Çırakman, Hüseyin (1992). Çorumlu Halk Ozanları. İstanbul: Alev Yay.

Duman, Oğuz (2016). Çorum Türküleri Üzerine Bir İnceleme. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi.

Ercan, Abdullah (1998). 14. Yüzyıldan Günümüze Çorumlu Şairler. İstanbul: Çorum Eğitim Kültür Vakfı.

http://www.ozanlar.biz/sun-irfani.html erişim tarihi [Erişim Tarihi: 03.12.2018].

İvgin, Hayrettin (2015). "Alevî ve Bektaşî Halk Şiirinde Zülfikârnâme'ler". Kültür Evreni. 6: 72-97. 


Madde Yazım Bilgileri

Yazar: OĞUZ DUMAN
Yayın Tarihi: 03.01.2019
Güncelleme Tarihi: 12.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HALİL, Silsüpüroğlu Halil Beyd. 1857/1858? - ö. 1949Doğum YeriGörüntüle
2KALOĞLAN EMRAH OĞLU KASIMOVd. 1930 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3RIZA, Ali Rıza Arısoyd. 1903 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Dinçer Sezgind. 16 Haziran 1939 - ö. 19 Ocak 2010Doğum YılıGörüntüle
5MEHMET IŞIKOĞLUd. 18.05.1939 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Afşar Timuçind. 31 Mayıs 1939 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Refik Ahmet Sevengild. 1903 - ö. 13 Eylül 1970Ölüm YılıGörüntüle
8ŞAKİR EYVAZOVd. 1891 - ö. 1970Ölüm YılıGörüntüle
9Nikolay Tanasoğlud. 1895 - ö. 1970Ölüm YılıGörüntüle
10KINCIRÎ, Necdet Kıncırd. 1955 - ö. ?MeslekGörüntüle
11SÜLEYMAN GENÇAYd. 1934 - ö. ?MeslekGörüntüle
12KUL AHMET, Ahmet Aykutd. 1967 - ö. ?MeslekGörüntüle
13FAHRÎ, Süleymand. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KUL COŞGUN, Nurettin Coşgund. 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İÇLİ, Mehmet Orhan Aksoyd. 23.04.1927 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MAHFUZİ/YOKSUL, Durdu Mehmet Yoksuld. 1923 - ö. 23.11.2012Madde AdıGörüntüle
17KARÂRÎ, Tahird. 1835/1826 - ö. 1915Madde AdıGörüntüle
18TAVRÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle