Sermet Sami Uysal

(d. 29 Ekim 1925 / ö. 30 Mart 2016)
Araştırmacı, Yazar, Çevirmen, Okutman, Şair
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Çorum’da dünyaya geldi. İlkokulu Çorum’da, ortaöğrenimini İzmit’te ve İstanbul Kabataş Erkek Lisesi'nde tamamladı (1944). Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi'nde yükseköğrenime başlayan Sermet Sami Uysal, bu öğrenimini yarıda bırakarak askerlik görevini yerine getirdi ve askerlik sonrasında İstanbul Üniversitesi Fransız Filolojisinde (1948-1950) iki yıl okuduktan sonra aynı üniversitenin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne geçti. Bölümü 1954’te birincilikle bitirdi. 1954-1959 yılları arasında Kuleli Askeri Lisesi'nde edebiyat öğretmenliği ve 1956-1963 yılları arasında Galatasaray Lisesi'nde müdür yardımcılığı ve edebiyat öğretmenliği yaptı. 1963-1965 yılları arasında Brüksel Üniversitesi'nde, 1965-1970 yılları arasında Paris Üniversitesi'nde Türk Dili ve Edebiyatı okutmanlığı yaptı. Paris Üniversitesi Fonetik Enstitüsü’nden “pekiyi” derece ile mezun olan Uysal, doktorasını "Fransızcadan Türkçeye Gelen Sözcüklerle İlgili İncelemeler ve Bu Konuda Sözlük (“Recherches sur les emprunts lexicaux du turc au français”, Paris, 1969)" adlı tezi ile 1969’da Sorbonne Üniversitesi'nde tamamladı.

1970 başında Avrupa’dan yurda dönen Uysal, İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Okulu Türkçe Bölümü Başkanlığını, emekli oluncaya kadar sürdürdü (1970-1990). 1970-1980 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde on yıl boyunca Fransızca okutmanlığı yaptı. Çapa Tıp Fakültesi’nde de beş yıl süreyle Türkçe Anlatım Yöntemleri dersleri verdi (1978-1983). Türk edebiyat tarihine önemli eserler kazandıran Servet Sami Uysal, 30 Mart 2016 tarihinde böbrek ve kalp yetmezliği şikâyetiyle kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetti. Mezarı, Feriköy Mezarlığındaki aile kabristanındadır.

Edebiyat dünyasına küçük yaşlarda şiir yazarak giren Servet Sami Uysal, on beş yaşında yazdığı ilk hikâyesini Türk Yolu gazetesinde yayımlar. Cumhuriyet, Vatan, Yeni İstanbul, Akşam, Ulus gibi gazetelerde ve Varlık, Türk Düşüncesi, Cep Dergisi, Ayda Bir, Ses, Hayat, İstanbul gibi dergilerde inceleme, deneme, anı, sohbet, şiir ve hikâye türündeki eserlerinin yanı sıra röportaj ve çevirilerini de yayımlar. Aşk Her Şeyin Üstünde adlı romanını 1954’te Cumhuriyet Gazetesi'nde tefrika eder. Servet Sami Uysal’ın radyofonik oyunları Ankara ve İstanbul Radyolarında oynandığı gibi Ionesco ve Camoletti’den çevirdiği çeşitli oyunlar da başta Devlet ve Şehir Tiyatroları olmak üzere özel tiyatrolarca sahnelenmiştir. Ayrıca 1966’da Necati Cumalı’nın Nalınlar adlı eserini Les Sabots adıyla Fransızcaya çevirmiş ve bu çeviri Chaillot Sarayı Tiyatrosu’ndaki “Okuma Seansı”nda oynanmak üzere kabul edilmiştir. Yine 1967’de Necati Cumalı’nın Derya Gülü adlı oyununu La Rose de la Mer adıyla Fransızcaya çevirmiştir.

Sermet Sami Uysal, daha çok Abdülhak Şinasi Hisar ve özellikle de Yahya Kemal üzerine yaptığı çeşitli çalışmalarla ve ayrıca yabancılara Türkçe öğretmek için hazırladığı, İstanbul Üniversitesi’nde uzun yıllar ders kitabı olarak okutulan eserleri ile tanınır. Türk öğrencileri için hazırladığı ve İstanbul Tıp Fakültesi'nce yayımlanan Türkçe Anlatım Yöntemleri, yine uzun yıllar bu fakültede ders kitabı olarak okutulmuştur.

Kaynakça

(2003). Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: Yapı Kredi Yay. C. II.

Çotuksöken, Yusuf (1991). “Dr. Sermet Sami Uysal ile Söyleşi: Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi”. Dil Dergisi. S. 3. s. 65-69

Çotuksöken, Yusuf (Mayıs-2016). "İlginç Bir İstanbul Efendisi: Sermet Sami Uysal". Varlık. S. 1304. s. 63-64.

Çotuksöken, Yusuf (Kasım-2016). "İlginç Bir İstanbul Efendisi: Sermet Sami Uysal". Darüşşafaka Rezidans. S. 11. s. 64-65.

Çotuksöken, Yusuf. “Sermet Sami Uysal”. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 8.

Hızlan, Doğan (1 Nisan 2016). “Sermet Sami Uysal'ın Ardından”. Hürriyet Gazetesi.

Karaalioğlu, Seyit Kemal (1983). Ansiklopedik Edebiyat Sözlüğü. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MİTAT DURMUŞ
Yayın Tarihi: 21.01.2019
Güncelleme Tarihi: 20.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Yahya Kemal’le Sohbetlerİnkılap ve Aka / İstanbul1959Röportaj
Abdülhak Şinasi Hisar: Hayatı, Sanatı ve EserleriSermet Matbaası / İstanbul1961İnceleme
İşte Gerçek Yahya Kemal: Yahya Kemal’le Sohbetlerİnkılap ve Aka / İstanbul1972Röportaj
Tevfik Fikret ve Şerminİnkılap ve Aka / İstanbul1973İnceleme
Yabancılara Türkçe DersleriSermet Matbaası / İstanbul1979Araştırma
Yabancılara Türk DilbilgisiSermet Matbaası / İstanbul1980Araştırma
Şiire Adanmış Bir Yaşam: Yahya Kemal BeyatlıYahya Kemal’i Sevenler Derneği Yayınları / İstanbul1998İnceleme
Eşlerine Göre EdiplerimizTimaş Yayınları / İstanbul2004Röportaj
Her Yönü ile Yahya KemalToroslu Kitaplığı / İstanbul2004İnceleme
125. Doğum Yılında Değişik Yanlarıyla Yahya KemalBilge Kültür Sanat / İstanbul2009Diğer
Türkçe’de Yaratılan Fransızca Sözcükler ve Türkçe’de Anlamları Değiştirilen Fransızca SözcüklerYapı Kredi Yayınları / İstanbul2014İnceleme
Bir Abdülhak Şinasi Hisar VardıBilge Kültür Sanat / İstanbul2016Araştırma

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KADRÎ/KADRİYÂ, Abdülkadir Uslud. 1868 - ö. 10.02.1948Doğum YeriGörüntüle
2ARÂBİ/ARABALİ, Arap Demird. 1948 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3BİÇARE MEHMETd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Hasan Karahüseyinovd. 1925 - ö. 1990Doğum YılıGörüntüle
5HİKMETÎ, Subutay Hikmet Karahasanoğlud. 1925 - ö. 01.03.2006Doğum YılıGörüntüle
6ARIK OZAN, Mustafa Ârif Arıkd. 1925 - ö. 23.09.1963Doğum YılıGörüntüle
7CİNASÎ /YALBUZ/ YALBUZOĞLU, Ekrem Yalbuzd. 18.03.1947 - ö. 24.08.2016Ölüm YılıGörüntüle
8Nail Gürelid. 13 Şubat 1932 - ö. 26 Ekim 2016Ölüm YılıGörüntüle
9Erkin Vahidovd. 8 Aralık1936 - ö. 30 Mayıs 2016Ölüm YılıGörüntüle
10Mehmet Doğan Ayhand. 1940 - ö. ?MeslekGörüntüle
11M.Akil Koyuncud. 1886 - ö. 8 Mart 1977MeslekGörüntüle
12Fethi Girayd. 1918 - ö. 24 Şubat 1970MeslekGörüntüle
13Erdal Doğand. 23 Nisan 1970 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14A. Mümtaz İdild. 11 Temmuz 1952 - ö. 15 Mayıs 2017Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ogün Kaymakd. 13 Aralık 1964 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SÂMÎ, Abdurrahmân Paşad. 1792 - ö. 1881Madde AdıGörüntüle
17Mebrure Sami Alevok (Koray)d. 1907 - ö. 28 Temmuz 1992Madde AdıGörüntüle
18SÂMÎ, Mustafa Sâmî Beyd. ? - ö. 1854Madde AdıGörüntüle