VELİ BOZALGANLI

(d. 1880 / ö. 1933)
âşık, şair
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Azerbaycan âşıklarından olan Veli Bozalganlı, 1880 yılında Tovuz bölgesinin Yuharı Bozalganlı köyünde doğmuştur (Gara 2004: 411). Ancak âşığın doğum yılı kaynaklarda farklılık göstermektedir. Himmet Elizade’nin “Azerbaycan Aşıgları II” adlı kitabında 1882 olarak (Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99), bazı kaynaklarda da 1892 (Ahundov 1984: 231) ve 1895 (Cunbur 2007: 522; Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99) olarak verilmiştir. Babası hayvancılıkla uğraştığı için gençlik yıllarında çobanlık yapan Bozalganlı (Ahundov 1984: 231), bu işin ağır gelmesi üzerine çobanlığı bırakarak Tovuz’a gitmiştir. Burada kalpak ustasına çıraklık yapmış ve kalpakçılık sanatını iyice öğrendikten sonra kalpak yapıp satmaya başlamıştır (Gara 2004: 411). Bir ara Bakü’ye gidip tekrar Tovuz’a dönmüştür. Kalpakçılığı bıraktıktan sonra çiftçilikle uğraşan âşığın 1933 yılında vefat ettiği bilinmektedir (Cunbur 2007: 522; Gara 2004: 412; Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99).

İlk şiirlerini 18 yaşında söylemeye başlayan Veli Bozalganlı, kalpakçılıkla uğraşırken arta kalan zamanlarda da saz çalmıştır (Ahundov 1984: 231; Gara 2004: 411). Âşık Hüseyn Bozalganlı’dan ve Heyyat Mirze’den icra sanatını öğrenmiş, üstatların şiirlerini ezberlemiştir. Güzellemeleri ve üstadnameleri âşıklar tarafından ezberlenmiş, meclislerde okunmuştur (Gara 2004: 411). Koşmalarıyla ün kazanan âşığın geraylı, tecnis, mühemmes, divani gibi türlerde de şiirleri bulunmaktadır. “Gelsin”, “Gelmişem”, “Olar”, “Meni”, “Merhemet Eyler”, “Gezersen”, “Gerekdi”, “Yeridi”, “Eyler”, “Yetirrem”, “Dilber”, “Ara Meni”, “Ayrılıb”, “Ne Dedi”, “Dağlar”, “Söyler”, “Gözdüyer”, “Canım”, “Yollara Doğru”, “Bükülmüş”, “Bu Gün”, “Menim”, “Sedalanıbdır”, “Zamanı Gelmiş”, “Var”, “Gurbanı Canım”, “Tez Tez” adlı koşmaları ile “Yavaş Get” adlı geraylısı; “Ağ Yara” adlı tecnisi; “Şirin” adlı Mühemmesi ve “Bayram Günleri” adlı divanisi şiirlerinden bazılarıdır. Bozalganlı, eserlerinde tabiatla ilgili konuları ele almış ve edebî sanatları ustalıkla kullanmıştır (Ahundov 1984: 232-246; Cunbur 2007: 522; Sakaoğlu vd. 1986: 223-228; Sakaoğlu vd. 1993: 99-101).

Batı âşık mektebinde üstat âşık ve mahir, hazırcevap bir şair olarak tanınan Bozalganlı; Tovuz’un ünlü âşıklarını atışmaya davet etmiştir. Pek çok kez Göyçe’de bulunmuş ve orada âşıklarla görüşüp meclislere katılmıştır (Gara 2004: 411-412). Azerbaycan’ın önde gelen âşıklarından Elesger ile de tanıştığı ve sonrasında onun şiirlerine nazireler yazdığı bilinmektedir (Ahundov 1984: 231; Cunbur 2007: 522; Gara 2004: 412; Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99).

Kaynakça

Ahundov, Ehliman (haz.) (1984). Azerbaycan Aşıgları ve El Şairleri II. Bakı: Elm Neşriyyatı.

Cunbur, Müjgan (2007). “Veli”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 8. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yay. s. 522.

Namazov, Gara (2004). Aşıglar. Bakı: Seda Neşriyyatı.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1986). Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şairleri 2. İstanbul: Halk Kültürü.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1993). “Şâir Veli”. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi/Azerbaycan Türk Edebiyatı. C. 3. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. s. 99-101.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. SÜMEYRA HARMANDA
Yayın Tarihi: 25.03.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEHRÎ, Şerifd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ARİF, Mustafa Ağad. 1774 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ALİ SULTAN, Ali Tozkoparand. 1944? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Şerafettin Yaltkayad. 1879/1880 - ö. 1947Doğum YılıGörüntüle
5PÜSTE ŞİKAR KIZId. 1880 - ö. 1947Doğum YılıGörüntüle
6KASIM GÖYÇELİd. 1880 - ö. 1945Doğum YılıGörüntüle
7Ahmet Haşimd. 1887 - ö. 4 Haziran 1933Ölüm YılıGörüntüle
8FAHİMÎ, Abdurrahim Doğand. 1853 - ö. 28.03.1933Ölüm YılıGörüntüle
9ZEFİL NECMİ (KÜÇÜK ÂŞIK), Mehmetd. 1870 - ö. 1933Ölüm YılıGörüntüle
10İBRAHİM DABAKd. 10.10.1938 - ö. 11.09.2003MeslekGörüntüle
11Fatih Akçad. 04 Ocak 1984 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Nuhuz Olcay Kılıçd. 11 Şubat 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
13TURABÎ, Kadir Yılmazd. 1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KUL RABİA, Rabia Ceyhand. 1946 - ö. 1994Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15BOSTANî, Mehmet Gülbostand. 1951 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16DİNDARÎ, Veli Recai Velibeyoğlud. 16.08.1916 - ö. 30.04.1991Madde AdıGörüntüle
17İMÂDÎ, İmâd-zâde Veli Çelebid. ? - ö. 1594-95Madde AdıGörüntüle
18REVÂNÎ, Veli Bozkurtd. 1898 - ö. 1968Madde AdıGörüntüle