VELİ BOZALGANLI

(d. 1880 / ö. 1933)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Azeri)

Azerbaycan âşıklarından olan Veli Bozalganlı, 1880 yılında Tovuz bölgesinin Yuharı Bozalganlı köyünde doğmuştur (Namazov 2004: 411). Ancak âşığın doğum yılı kaynaklarda farklılık göstermektedir. Himmet Elizade’nin “Azerbaycan Aşıgları II” adlı kitabında 1882 olarak (Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99), bazı kaynaklarda da 1892 (Ahundov 1984: 231) ve 1895 (Cunbur 2007: 522; Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99) olarak verilmiştir. Babası hayvancılıkla uğraştığı için gençlik yıllarında çobanlık yapan Bozalganlı (Ahundov 1984: 231), bu işin ağır gelmesi üzerine çobanlığı bırakarak Tovuz’a gitmiştir. Burada kalpak ustasına çıraklık yapmış ve kalpakçılık sanatını iyice öğrendikten sonra kalpak yapıp satmaya başlamıştır (Namazov 2004: 411). Bir ara Bakü’ye gidip tekrar Tovuz’a dönmüştür. Kalpakçılığı bıraktıktan sonra çiftçilikle uğraşan âşığın 1933 yılında vefat ettiği bilinmektedir (Cunbur 2007: 522; Namazov 2004: 412; Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99).

İlk şiirlerini 18 yaşında söylemeye başlayan Veli Bozalganlı, kalpakçılıkla uğraşırken arta kalan zamanlarda da saz çalmıştır (Ahundov 1984: 231; Namazov 2004: 411). Âşık Hüseyn Bozalganlı’dan ve Heyyat Mirze’den icra sanatını öğrenmiş, üstatların şiirlerini ezberlemiştir. Güzellemeleri ve üstadnameleri âşıklar tarafından ezberlenmiş, meclislerde okunmuştur (Namazov 2004: 411). Koşmalarıyla ün kazanan âşığın geraylı, tecnis, mühemmes, divani gibi türlerde de şiirleri bulunmaktadır. “Gelsin”, “Gelmişem”, “Olar”, “Meni”, “Merhemet Eyler”, “Gezersen”, “Gerekdi”, “Yeridi”, “Eyler”, “Yetirrem”, “Dilber”, “Ara Meni”, “Ayrılıb”, “Ne Dedi”, “Dağlar”, “Söyler”, “Gözdüyer”, “Canım”, “Yollara Doğru”, “Bükülmüş”, “Bu Gün”, “Menim”, “Sedalanıbdır”, “Zamanı Gelmiş”, “Var”, “Gurbanı Canım”, “Tez Tez” adlı koşmaları ile “Yavaş Get” adlı geraylısı; “Ağ Yara” adlı tecnisi; “Şirin” adlı Mühemmesi ve “Bayram Günleri” adlı divanisi şiirlerinden bazılarıdır. Bozalganlı, eserlerinde tabiatla ilgili konuları ele almış ve edebî sanatları ustalıkla kullanmıştır (Ahundov 1984: 232-246; Cunbur 2007: 522; Sakaoğlu vd. 1986: 223-228; Sakaoğlu vd. 1993: 99-101).

Batı âşık mektebinde üstat âşık ve mahir, hazırcevap bir şair olarak tanınan Bozalganlı; Tovuz’un ünlü âşıklarını atışmaya davet etmiştir. Pek çok kez Göyçe’de bulunmuş ve orada âşıklarla görüşüp meclislere katılmıştır (Namazov 2004: 411-412). Azerbaycan’ın önde gelen âşıklarından Elesger ile de tanıştığı ve sonrasında onun şiirlerine nazireler yazdığı bilinmektedir (Ahundov 1984: 231; Cunbur 2007: 522; Namazov 2004: 412; Sakaoğlu vd. 1986: 223; Sakaoğlu vd. 1993: 99).

Kaynakça

Ahundov, Ehliman (hzl.) (1984). Azerbaycan Aşıgları ve El Şairleri II. Bakü: Elm Neşriyyatı.

Cunbur, Müjgân (2007). “Veli”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 8. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yay. 522.

Namazov, Qara (2004). Aşıglar. Bakü: Seda Neşriyyatı.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1986). Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şairleri 2. İstanbul: Halk Kültürü.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1993). “Şâir Veli”. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi/Azerbaycan Türk Edebiyatı. C. 3. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. 99-101.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. SÜMEYRA HARMANDA
Yayın Tarihi: 25.03.2019
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MURAT, Murat Kayad. 1946 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ÖZVERİ, Öztürk Erkılıçd. 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3NECMETTİN KARAMANd. 29.11.1932 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Muhiddin Raif Yengind. 1880 - ö. 30 Aralık 1955Doğum YılıGörüntüle
5PÜSTE ŞİKAR KIZId. 1880 - ö. 1947Doğum YılıGörüntüle
6SANDRO KAVRELİŞVİLİd. 1880 - ö. 1971Doğum YılıGörüntüle
7ZEFİL NECMİ (KÜÇÜK ÂŞIK), Mehmetd. 1870 - ö. 1933Ölüm YılıGörüntüle
8Abdülhaluk Uygurd. 1901 - ö. 13 Mart 1933Ölüm YılıGörüntüle
9Süleyman Sudid. 1890 - ö. 1933Ölüm YılıGörüntüle
10KUDRET CARÇILId. 1919 - ö. 1994MeslekGörüntüle
11ŞARBAT FATALİ CENNETALİd. 1930 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ŞÜKRANİ, Şükrü Toprakd. 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
13SARI MEMEDOVd. 1909 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KALİB BABAHANOVd. 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÜLKER, Hümmet Elioğlu Elizaded. 1907 - ö. 1941Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MERTOĞLU, Korkmaz İkand. 15.09.1966 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17YEŞİLYURTLU, Hilmi Özdemird. 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ESME KÖSEd. 1939 - ö. ?Madde AdıGörüntüle