VELİ, Hüseyin Kalaba

(d. 1921 / ö. 1973)
âşık, öğretmen
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Hüseyin Kalaba olan âşık, 1921 yılında dünyaya glmiştir. Soyadı, babasının memleketinden gelir; babası Elazığ’ın Sivrice ilçesinin Kalaba köyündendir. Âşığın babası Mustafa Bey, fırıncı olduğundan Harputlu ekmekçi Mustafa olarak bilinir. Adanalı Âşık Veli, ilk öğrenimini Adana 29 Ekim İlkokulunda, Ortaokulu ise İstiklal Ortaokulunda tamamladıktan sonra Adana Erkek Lisesi’nde eğitimine devam eder. Âşık Veli, lise eğitimine devam ederken (1934-35) babası iflas eder. Bu durum üzerine Âşık Veli, Atatürk’e bir mektup yazarak babasının iflas ettiğini, okuma imkanı olmadığı için yatılı okuması gerektiğini belirtir. Atatürk’ün direktifiyle Adana Erkek Öğretmen Okulu’na yatılı olarak girer. Hüseyin Kalaba için bu hayatında bir dönüm noktası olur. Adana Erkek Öğretmen Okulu'nda iken çıkardığı "Okul Postası" gazetesiyle yayın hayatına adım atar, sonrasında Adana'da Güney Postası ve Vatandaş gazetelerinde köşe yazarlığı yapar.
Adanalı Âşık Veli, Adana Erkek Öğretmen Okulu’ndan mezun olduktan sonra öğretmen olarak 1938 yıllında Adananın Feke İlçesinin Mansurlu köyünde göreve başlar; pek çok yerde öğretmenlik, baş öğretmenlik ve müdürlük yaptıktan sonra 1973 yılının Haziran ayında emekli olur (Arı 2009: 262). Âşık Veli, emekli olduktan hemen sonra Adana İlinden senatörlüğe ve milletvekilliğine aday olursa da 1973 yılı Ağustos ayında vefat eder ve TBMM' ye giremez.

Adanalı Âşık Vel'nin âşıklığa başlamasında Karacaoğlan, Dadaloğlu ve halk edebiyatına olan ilgisinin önemli rol oynadığı ifade edilmektedir (Atılgan 1991: 7). Âşık, saz çalmayı 1938’de öğretmenliğe başladığı Feke’nin Mansurlu köyünde öğrenmiştir. Âşık Veli, badeli bir âşık değildir, usta- çırak ilişkisi içerisinde yetişmemiştir; şiirlerinde mahlas olarak "Âşık Veli"'yi kullandığı görülmektedir (Atılgan 1991: 7).
Adanalı Âşık Veli, şiirlerini 8’li ve 11’li hece ölçüsü ile yazmış/söylemiştir (Arı 2009: 263). Yine âşığın şiirlerinde genellikle koşma kafiye örgüsünü kullandığı (abab, cccb...), tam ve zengin kafiyeyi tercih ettiği görülür.
Âşık Veli, şiirlerinde anlatım tekniklerinden hikâye etmeyi, soru yoluyla anlatımı, nasihatle hitap etmeyi ve doğrudan anlatımı sıklıkla kullanmıştır: "Arıyorum deliğimi/ Bunca tuttum soluğumu/ Değiştirdim kılığımı/ Hak âşığı Veli oldum" (Arı 2009: 265). O, şiirlerinde anlatımı daha güçlü kılmak için tekrirlere (beğen beğendiğin, kala kala...), atasözlerine (Güneşi örtmeye bulut gerekmez...), deyimlere (deli ol- , dileklerin eli ol-...), halk söyleyişlerine (cibinlik, el, sin, bildim...) yoğun bir şekilde yer vermiştir. Âşık, şiirlerini daha çok koşma tarzıyla güzelleme ve nasihat türünde yazmış/söylemiş; aşk, doğa ve zamandan şikayet gibi temalara yer vermiştir (Arı 2009: 265).

Kaynakça

Arı, Bülent (2009). Adana'da Geçmişten Bugüne Âşıklık Geleneği (Karacaoğlan-1966). Adana: Altınkoza Yay.

Atılgan, Halil (1991). "Adanalı Âşık Veli". Güneyde Kültür Der. S.33. Antakya: Color Ofset. 7-11.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. BÜLENT ARI
Yayın Tarihi: 06.01.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1YAKUP KARACAd. 01.01.1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Bâki Asiltürkd. 25 Şubat 1969 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ziya (ADANALI)d. 1859 - ö. 26 Ağustos 1932Doğum YeriGörüntüle
4Baysal, Faikd. 1921 - ö. 9 Aralık 2002Doğum YılıGörüntüle
5TURGUT ABDAL/TURGUT BABA/KAZIM OĞLU TURGUT, Turgut Kocad. 1921 - ö. 15.10.1997Doğum YılıGörüntüle
6HİCRANİ, Süleyman Alptekind. 1921 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7CAVADOVA, Nebat Paşa Kızıd. 1914 - ö. 1973Ölüm YılıGörüntüle
8Fikret Adild. 7 Ocak 1901 - ö. 5 Haziran 1973Ölüm YılıGörüntüle
9ÂŞIK VEYSEL ŞATIROĞLUd. 1894 - ö. 21.03.1973Ölüm YılıGörüntüle
10Abdullah Haktankaçmazd. 1944 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Orhan Ülkülüd. 1922 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ŞEMŞİR KURBANOĞLUd. 1893 - ö. 10.02.1980MeslekGörüntüle
13NAZİLE, Nazile Demird. 1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14SANATÎ, Abdurrahman Dursund. 1902 - ö. 1975Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15FİRGANÎ, Sefer Taşkırand. 1942 - ö. 2008Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ALİ, Kul Şeyh Alid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17PERVANE/SEFİL PERVANE, Tuncay Demird. 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18NİHANÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle