YETİMİ/ALİ YETİMİ, Ali Çelik

(d. 1966 / ö. ?)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1966 yılında Adana'nın Aladağ ilçesine bağlı Yetimli köyünde doğan Ali Çelik, Hasan ve Hatice çiftinin on iki çocuğundan biridir. 3 yaşlarında iken annesini kaybeden Çelik, doğduğu köyünün isminden ve yetim kalmasından hareketle böylesine kaderiyle eşleşen bir mahlas almaya karar verir ve “Yetimi” olarak geleneğin içinde kendine bir yer edinir. İlkokul eğitimini Yetimli köyünde, ortaokul eğitimini Aladağ’da, lise eğitimini ise açık öğretim lisesine devam ederek bitirir.

1985 yılında evlenen Yetimi, dört çocuk babasıdır. Vatani görevine İzmir’in Menemen ilçesinde acemi birliği ile başlayan âşık, askerlik serüvenini Kırklareli’nde usta birliğinde tamamlar. 1990 yılında Zonguldak/Devrek’e seferi görev emri ile çağırılır ve o görevini de başarıyla ifa eder.

Asıl mesleği olan Adana/Sofulu Beldesi, Sofulu Sağlık Ocağı’ndaki memuriyetinin yanı sıra kurmuş olduğu saz atölyesinde de saz imalatını sürdüren Yetimi, yine Sofulu beldesindeki mülk evinde ikamet ederek eşi ve dört çocuğuyla birlikte yaşam mücadelesini sürdürmeye çabalamaktadır (Ekmekçi 2006: 61).

Yetimi, usta-çırak geleneğiyle yetişmiş bir âşık değildir. Onun, çocukluk yıllarında kendi köyünde başlayan âşıklığa olan merakı, zaman zaman muhtelif toplantılarda saz ustalarıyla bir araya gelmesi ve saz ustalarından gözlemlediklerini içselleştirmesi ile vücut bulmuş, ustalığını günümüze kadar taşımıştır. Âşığı, şiirlerini doğaçlama söyleyen ve bir bakıma halkın dili olarak tanımlayan Yetimi, âşık olabilmek için saz çalmanın zorunlu olduğunu ifade eder. Sazın yanında uzun ve kısa sapta bağlama da çalan âşık, kısa sapta hocasının Cemil Şençalar olduğunu belirtir.

Öz kültürümüzün yaşaması ve devam edip gelecek kuşaklara ulaşması için âşıklık geleneğini sürdürmeyi amaçlayan Yetimi, kendi eserlerinin yanı sıra Karacaoğlan, Şıhlıoğlu, Kara Mehmet ve Feymani gibi ustalardan etkilenerek usta malı eserler de çalıp söylemektedir. Çukurovalı âşıklar ve geleneğe tabi halk âşıkları arasında yer alan Yetimi’nin, mevcut kaynaklardan toplanmak suretiyle on iki eserine ulaşılmıştır. Deyiş, koçaklama, güzelleme ve tasavvufî tarzda söyleyen Yetimi, şiirlerinde 8'li ve 11'li hece veznini kullanmıştır. Kafiyenin her çeşidinin görüldüğü şiirleri koşma nazım biçimindedir. Şiirlerinin dörtlük sayısı 3 ile 8 arasında değişmektedir. Şiirlerinde Yetimi veya vezin gereği Ali Yetimi mahlaslarını kullanmıştır. Yetimi’nin eserleri yazınsal ve görsel basında da ilgililerine sunulmaktadır. Televizyon ve radyo programları aracılığıyla dinleyicisi ile buluşmaktadır. Âşıklık geleneğine yaptığı katkılar sayesinde muhtelif ödüllere layık görülmüştür.

Âşığın mevcut şiirleri tema bakımından ele alındığında aşk duygusunun ön plana çıktığı görülmektedir. Öyle ki âşık sevgiliyle vuslata eremediğinden çektiği acıyı dile getirerek sitem rüzgârını dizelerine taşımaktadır. Yoksulluktan dem vurup devrin geldiği durumu kötüye yorarak toplumsal olaylara duyarsız kalmamış, tenkit içerikli şiirlerini meydana getirmiştir. Bununla birlikte hamasî bir tavır takındığı şiirlerinde öz Türkçe savunucusu olan âşık, Türk olmaktan duyduğu gururu, vatan sevgisini ve vatan uğruna can veren şehitlerimizi anarak dînî temalara değinmektedir. Ahlâklı olmanın ulviyetinden bahsedip birkaç şiirini nasihat verircesine kaleme almıştır (Ekmekçi 2006: 61).

Kaynakça

Ekmekçi, Mansur (2006). Yaşayan Çukurovalı Âşıklar ve Geleneğe Tabi Halk Şairleri Antolojisi. Adana: T.C. Adana Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: FATMA ÜÇGÜL
Yayın Tarihi: 07.01.2019
Güncelleme Tarihi: 12.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ali Özgür Özkarcıd. 15 Ağustos 1979 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MURAD KÖVREK, Murad Sarıyevd. 1952 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ZİYA, Ziya Yıldızd. 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Fırat Suneld. 21 Şubat 1966 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Nihat Kumserd. 10 Nisan 1966 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Özlem Akıncıd. 13 Nisan 1966 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7SEYYİD FİGÂNÎd. 1884 - ö. 1929MeslekGörüntüle
8SIRDAŞ ALİ, Ali Topaloğlud. 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
9MAHZUNİ/SEYYİD/SEYYİD GAZİ/ZÜNUBİ, Seyyid Gökçed. 1869 - ö. 1940MeslekGörüntüle
10TELLİOĞLU/ARİF, Arif Tellioğlu, Arif Çiftçid. 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11ŞEFKATÎ, Yaşar Büyükgedikd. 29.11.1951 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12EMİNE, Emine Şenerd. 1925 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13VACİP ESERd. 1911 - ö. 1987Madde AdıGörüntüle
14ORHAN KURTOĞLUd. 1968 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15DEDEMOĞLUd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle