ZARALI HALİL, Halil İnce

(d. 1906? 1917? / ö. 15.01.1964)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Halil Söyler olan âşık, bir kaynağa göre 1917'de (Karaarslan 2006: 123), internette rastlanan bazı kaynaklara göre ise 1906 yılında (1, 2, 3) Sivas'ın Zara ilçesinde doğmuştur. Annesinin adı Gülsüm Hatun, babasının adı Halil İbrahim'dir (4). Toplam üç kardeşin en küçüğüdür. Daha önce "Çataltepe" soyadını taşıdığı belirtilen âşığın, dönemin kaymakamının ısrarıyla "Söyler" soyadını aldığı aktarılır (3). Henüz küçük yaşta önce annesini, sonra da babasını kaydeben İnce bu kayıplardan kaynaklı sorunlar yaşamıştır. Zayıf bir çocuk olarak doğan Söyler, ömrü boyunca kurtulamadığı bu çelimsizlikten dolayı çevresinde daha çok "İnce Halil" ve bazen de "İncik Halil" olarak tanınır (1, 4). Yaşadığı sorunlar ileride dert yüklü şiirler üretmesine ve bu şiirleri sazıyla birleştirmesine vesile olmuştur. Bir süre akrabalanın yanında ikamet eden Halil İnce, dört yaşındayken Yetiştirme Yurduna verilmiştir. Burada on yıl kaldıktan sonra yurttan ayrılmıştır. Yurtta geçirdiği uzun süre içinde bağlama çalmayı da öğrenmiş ve askere gidip geldikten sonra katıldığı dernek organizasyonu ve toplantılarda şiirlerini söylemiş, konserler vermiştir (Karaarslan 2006: 123). Kamer Hatun ile evlenmiş ve bu evlilikten sekiz çocuk sahibi olmuştur. Geçim sıkıntısının oldukça yıprattığı Halil Söyler, 15 Ocak 1964 tarihinde kalp hastalığı nedeniyle vefat etmiştir.

Âşığın şiire nasıl ve ne zaman başladığı bilinmemektedir. Müzik anlayışının şekillenmesinde Sivasli Hafiz Halid, Feryadi Hakki ve Divrikli Nuri (Üstünses)'nin önemli rol oynadığı ifade edilir. Zara’dan, Kangal ve Divriği folkloruna yakın örnekler çıksa da âşığın farklı bir musiki anlayışıyla çıktığı ve ince saz denilen enstrümanla popüler olduğu belirtilir. Ustalık zamanında devrinin diğer ünlü isimleri Malatyalı Fahri, Erzincanlı Şerif ve Diyarbakırlı Celal ile zaman geçiren âşığın plağa okuduğu ilk eser, Celal Güzelses'in "Kara Gözler" adlı hoyratıdır (1). Plaklarını okurken kendisine o devrin ünlü sanatçılarının eşlik ettiği ve plaklarının büyük rağbet gördüğü bildirilir. Muzaffer Sarısözen tarafından derlenmiş, notaya alınmış ve TRT repertuarına dâhil edilmiş sekiz türküsünün bulunduğu da aktarılır. Bazı türkülerinin başka sanatçılar tarafından sahiplenilerek farklı yörelere mal edildiği ifade edilir. Eserlerini radyoda Neriman Altındağ, Nermin Yapar ve Zehra Bilir gibi sanatçıların icra ettiği de bilinir (3, 4). Kümbet dergisinin 39. sayısında âşıkla ilgili bir yazının bulunduğu anlaşılır. Halil Söyler ile ilgili hazırlanmış herhangi bir müstakil çalışmaya rastlanmamıştır.

Kaynakça

Karaarslan, Gönül (2006). Cumhuriyet Dönemi Sivas Âşıklarında Sosyal Konular Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Konya: Sekçuk Üniversitesi.

(1) http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=2922 [erişim tarihi: 30.05.2019].

(2) http://www.zara.org/kultur/kultur/halil_soyler.html [erişim tarihi: 30.05.2019].

(3) http://www.selcuklu.org.tr/degerlerimiz/zarali-halil-soyler-ince-halil-1906-1964 [erişim tarihi: 30.05.2019].

(4) http://tosayad.org.tr/2016/03/09/zarali-halil-soyler [erişim tarihi: 31.05.2019].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. AHMET ERMAN ARAL
Yayın Tarihi: 23.06.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2HALİLd. 1868 - ö. 1929Doğum YeriGörüntüle
3HAYATÎ, Hayati Bilgind. 1937 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5HALİLd. 1868 - ö. 1929Doğum YılıGörüntüle
6HAYATÎ, Hayati Bilgind. 1937 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8HALİLd. 1868 - ö. 1929Ölüm YılıGörüntüle
9HAYATÎ, Hayati Bilgind. 1937 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?MeslekGörüntüle
11HALİLd. 1868 - ö. 1929MeslekGörüntüle
12HAYATÎ, Hayati Bilgind. 1937 - ö. ?MeslekGörüntüle
13YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HALİLd. 1868 - ö. 1929Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HAYATÎ, Hayati Bilgind. 1937 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17HALİLd. 1868 - ö. 1929Madde AdıGörüntüle
18HAYATÎ, Hayati Bilgind. 1937 - ö. ?Madde AdıGörüntüle