ZEKÂ'Î, Şeyh Mustafa Efendi

(d. ?/? - ö. 1812-1813/1227)
divan-tekke şairi
(Divan-Tekke / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mustafa’dır. Üsküdarlıdır. Doğum tarihi bilinmemektedir. Üsküdar muhafızı Hacı İbrahim Bey’in oğludur. Divan-ı Hümayun kaleminde bir süre memurluk görevinde bulundu. Babasının vefatı üzerine memuriyeti bıraktı. Simav’a giderek Halvetiye-Şa’baniye tarikatına girdi ve şeyhi Hasan Efendi’den halifelik aldı. Daha sonra tekrar İstanbul’a döndü. “Zekâyî ehl-i keşfdür ki Ümmî Sinân oldı” tarih mısraıyla, 1220 yılında İstanbul Şehreminî’deki Ümmî Sinan Dergâhı şeyhliğine atandı. 1812-1813'te vefat etti. Adı geçen tekkede medfundur.

Dîvân sahibi bir şairdir. Zekâ'î Dîvânı iki kez basılmıştır (Matbaa-i Âmire, 1258; Mücellid Ali Bey Matbaası, 1288). Ârif Hikmet, onun şiirlerinin vasat olduğunu söyler (Çınarcı 2007: 52). Azmi Bilgin ise; şairliği ile pek tanınmadığını, şiirlerinin Fuzûlî etkisinde olduğunu, divanında Hz. Peygamber’e na’tler ve Hz. Ali’ye mersiyelerin bulunduğunu, şiirlerinde tasavvufi düşüncenin yanı sıra rindâne ve kalenderâne bir havanın da bulunduğunu belirtir. Şairliğinin yanı sıra, bestekârlığı da vardır. Güftesi kendisine ait, evşat usûlünde bir tevşih bestelemiştir (Bilgin 2009: 564).

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. V. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yay.

Bilgin, Azmi (2009). “Mustafa Zekâyî Efendi’nin Hayatı, Edebi Kişiliği, Na’tları ve Oruç Baba’yla İlgisi”. Üsküdar Sempozyumu IV Bildiriler, İstanbul. 561-585.

Çınarcı, M. Nuri (2007). Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey’in Tezkiretü’ş-Şu’ârâ’sı ve Transkripsiyonlu Metni. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi. 

İpekten, Haluk, Mustafa İsen (1997). Basılı Divanlar Kataloğu. Ankara: Akçağ Yay. 

Köseoğlu, Sinan (1997). Zekâyî Divanı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Kurnaz, Cemal (hzl.) (1995). Muallim Naci Osmanlı Şairleri. İstanbul: MEB Yay. 

Odabaşı, Mihrican (2009). Tuhfe-i Nâilî Metin ve Muhteva. Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi. 

Önder, Murat (2006). Şefkat ve Tezkire-i Şu’arâ’sı. Yüksek Lisans Tezi. Afyon: Kocatepe Üniversitesi. 

Özen, İsmail (hzl.) (1975). Mehmed Tahir Osmanlı Müellifleri. İstanbul: Meral Yayınevi. 

Sarıkaya, Orhan (2007). Tezkirecilik Geleneği İçerisinde Fatin Tezkiresi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. 

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ÖZGE ÖZTEKİN
Yayın Tarihi: 14.05.2014

Eserlerinden Örnekler

Na‘t-i Resûl

Hâk-i pây-i Mustafâ’ya yüz süren mesrûr olur

Her ne denlü mücrim ise âkıbet mağfûr olur

Mest-i câm-ı aşk olup düş râh-ı uşşâka hemân

Bu harâbât-ı muhabbetde düşen ma’mûr olur

Şevkıla hark-ı hicâb ide aceb mi âşıkân

Sînesin çâk itse mecnûn-ı Hudâ ma’zûr olur

Kevkeb-i izz ü saâdet pertevidir adl ü dâd

Dâ'imâ sultân-ı âdil gâlib ü mansûr olur

Âşıkın bağrı yanup âh-ı sehergâh itmede

Kalbe kim nâr-ı muhabbet irişe mahrûr olur

Mu’cizât-ı Hazret-i şâh-ı Rusül ider zuhûr

Avn-i Bârî irişüp a’dâ-yı dîn makhûr olur

Hû ile vakt-i seherde seyr-i lâhût idegöِr

Zâkir-i Hakkın Zekâyî bâtını pür-nûr olur

Bilgin, Azmi (2009). “Mustafa Zekâyî Efendi’nin Hayatı, Edebi Kişiliği, Na’tları ve Oruç Baba’yla İlgisi”, Üsküdar Sempozyumu IV Bildiriler. İstanbul. 577.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Nejat Muallimoğlud. 1926 - ö. 23 Temmuz 2003Doğum YeriGörüntüle
2Kemalettin Tuğcud. 27 Aralık 1902 - ö. 18 Ekim 1996Doğum YeriGörüntüle
3HALÎMÎ, Mustafad. ? - ö. 1759-60Doğum YeriGörüntüle
4Nejat Muallimoğlud. 1926 - ö. 23 Temmuz 2003Doğum YılıGörüntüle
5Kemalettin Tuğcud. 27 Aralık 1902 - ö. 18 Ekim 1996Doğum YılıGörüntüle
6HALÎMÎ, Mustafad. ? - ö. 1759-60Doğum YılıGörüntüle
7Nejat Muallimoğlud. 1926 - ö. 23 Temmuz 2003Ölüm YılıGörüntüle
8Kemalettin Tuğcud. 27 Aralık 1902 - ö. 18 Ekim 1996Ölüm YılıGörüntüle
9HALÎMÎ, Mustafad. ? - ö. 1759-60Ölüm YılıGörüntüle
10Nejat Muallimoğlud. 1926 - ö. 23 Temmuz 2003MeslekGörüntüle
11Kemalettin Tuğcud. 27 Aralık 1902 - ö. 18 Ekim 1996MeslekGörüntüle
12HALÎMÎ, Mustafad. ? - ö. 1759-60MeslekGörüntüle
13Nejat Muallimoğlud. 1926 - ö. 23 Temmuz 2003Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Kemalettin Tuğcud. 27 Aralık 1902 - ö. 18 Ekim 1996Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HALÎMÎ, Mustafad. ? - ö. 1759-60Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Nejat Muallimoğlud. 1926 - ö. 23 Temmuz 2003Madde AdıGörüntüle
17Kemalettin Tuğcud. 27 Aralık 1902 - ö. 18 Ekim 1996Madde AdıGörüntüle
18HALÎMÎ, Mustafad. ? - ö. 1759-60Madde AdıGörüntüle