ZEKÂ'Î, Şeyh Mustafa Efendi

(d. ?/? - ö. 1227/1812-1813)
divan-tekke şairi
(Divan-Tekke / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mustafa’dır. Üsküdarlıdır. Doğum tarihi bilinmemektedir. Üsküdar muhafızı Hacı İbrahim Bey’in oğludur. Divan-ı Hümayun kaleminde bir süre memurluk görevinde bulundu. Babasının vefatı üzerine memuriyeti bıraktı. Simav’a giderek Halvetiye-Şa’baniye tarikatına girdi ve şeyhi Hasan Efendi’den halifelik aldı. Daha sonra tekrar İstanbul’a döndü. “Zekâyî ehl-i keşfdür ki Ümmî Sinân oldı” tarih mısraıyla, 1220 yılında İstanbul Şehreminî’deki Ümmî Sinan Dergâhı şeyhliğine atandı. 1812-1813'te vefat etti. Adı geçen tekkede medfundur.

Dîvân sahibi bir şairdir. Zekâ'î Dîvânı iki kez basılmıştır (Matbaa-i Âmire, 1258; Mücellid Ali Bey Matbaası, 1288). Ârif Hikmet, onun şiirlerinin vasat olduğunu söyler (Çınarcı 2007: 52). Azmi Bilgin ise; şairliği ile pek tanınmadığını, şiirlerinin Fuzûlî etkisinde olduğunu, divanında Hz. Peygamber’e na’tler ve Hz. Ali’ye mersiyelerin bulunduğunu, şiirlerinde tasavvufi düşüncenin yanı sıra rindâne ve kalenderâne bir havanın da bulunduğunu belirtir. Şairliğinin yanı sıra, bestekârlığı da vardır. Güftesi kendisine ait, evşat usûlünde bir tevşih bestelemiştir (Bilgin 2009: 564).

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. V. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yay.

Bilgin, Azmi (2009). “Mustafa Zekâyî Efendi’nin Hayatı, Edebi Kişiliği, Na’tları ve Oruç Baba’yla İlgisi”. Üsküdar Sempozyumu IV Bildiriler, İstanbul. 561-585.

Çınarcı, M. Nuri (2007). Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey’in Tezkiretü’ş-Şu’ârâ’sı ve Transkripsiyonlu Metni. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi. 

İpekten, Haluk, Mustafa İsen (1997). Basılı Divanlar Kataloğu. Ankara: Akçağ Yay. 

Köseoğlu, Sinan (1997). Zekâyî Divanı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Kurnaz, Cemal (hzl.) (1995). Muallim Naci Osmanlı Şairleri. İstanbul: MEB Yay. 

Odabaşı, Mihrican (2009). Tuhfe-i Nâilî Metin ve Muhteva. Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi. 

Önder, Murat (2006). Şefkat ve Tezkire-i Şu’arâ’sı. Yüksek Lisans Tezi. Afyon: Kocatepe Üniversitesi. 

Özen, İsmail (hzl.) (1975). Mehmed Tahir Osmanlı Müellifleri. İstanbul: Meral Yayınevi. 

Sarıkaya, Orhan (2007). Tezkirecilik Geleneği İçerisinde Fatin Tezkiresi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. 

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ÖZGE ÖZTEKİN
Yayın Tarihi: 14.05.2014
Güncelleme Tarihi: 12.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Na‘t-i Resûl

Hâk-i pây-i Mustafâ’ya yüz süren mesrûr olur

Her ne denlü mücrim ise âkıbet mağfûr olur

 

Mest-i câm-ı aşk olup düş râh-ı uşşâka hemân

Bu harâbât-ı muhabbetde düşen ma’mûr olur

 

Şevkıla hark-ı hicâb ide aceb mi âşıkân

Sînesin çâk itse mecnûn-ı Hudâ ma’zûr olur

 

Kevkeb-i izz ü saâdet pertevidir adl ü dâd

Dâ'imâ sultân-ı âdil gâlib ü mansûr olur

 

Âşıkın bağrı yanup âh-ı sehergâh itmede

Kalbe kim nâr-ı muhabbet irişe mahrûr olur

 

Mu’cizât-ı Hazret-i şâh-ı Rusül ider zuhûr

Avn-i Bârî irişüp a’dâ-yı dîn makhûr olur

 

Hû ile vakt-i seherde seyr-i lâhût idegöِr

Zâkir-i Hakkın Zekâyî bâtını pür-nûr olur

 

Bilgin, Azmi (2009). “Mustafa Zekâyî Efendi’nin Hayatı, Edebi Kişiliği, Na’tları ve Oruç Baba’yla İlgisi”, Üsküdar Sempozyumu IV Bildiriler. İstanbul. 577.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÂLİM, Mirzâ-zâde Mehmed (Emin) Efendid. 1688 - ö. 1743Doğum YeriGörüntüle
2HÂFIZ, Altuncu-zâde Hâfız Efendid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3AHMED, Şâmî-zâde Üsküdârî Ahmed Efendid. ? - ö. 1738-39Doğum YeriGörüntüle
4SÂLİM, Mirzâ-zâde Mehmed (Emin) Efendid. 1688 - ö. 1743Doğum YılıGörüntüle
5HÂFIZ, Altuncu-zâde Hâfız Efendid. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6AHMED, Şâmî-zâde Üsküdârî Ahmed Efendid. ? - ö. 1738-39Doğum YılıGörüntüle
7SÂLİM, Mirzâ-zâde Mehmed (Emin) Efendid. 1688 - ö. 1743Ölüm YılıGörüntüle
8HÂFIZ, Altuncu-zâde Hâfız Efendid. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9AHMED, Şâmî-zâde Üsküdârî Ahmed Efendid. ? - ö. 1738-39Ölüm YılıGörüntüle
10SÂLİM, Mirzâ-zâde Mehmed (Emin) Efendid. 1688 - ö. 1743MeslekGörüntüle
11HÂFIZ, Altuncu-zâde Hâfız Efendid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12AHMED, Şâmî-zâde Üsküdârî Ahmed Efendid. ? - ö. 1738-39MeslekGörüntüle
13SÂLİM, Mirzâ-zâde Mehmed (Emin) Efendid. 1688 - ö. 1743Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HÂFIZ, Altuncu-zâde Hâfız Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15AHMED, Şâmî-zâde Üsküdârî Ahmed Efendid. ? - ö. 1738-39Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SÂLİM, Mirzâ-zâde Mehmed (Emin) Efendid. 1688 - ö. 1743Madde AdıGörüntüle
17HÂFIZ, Altuncu-zâde Hâfız Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18AHMED, Şâmî-zâde Üsküdârî Ahmed Efendid. ? - ö. 1738-39Madde AdıGörüntüle