Zeki Mesut Alsan

(d. 15 Mayıs 1889 / ö. 24 Eylül 1984)
Hukukçu, Yazar, Siyasetçi,
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Aydın'da doğdu. İlköğrenimini burada tamamladı. Aydın ve İzmir İdadilerinde öğrenim gördü. 1907'de ortaöğrenimini tamamladıktan sonra başladığı Mekteb-i Mülkiye'yi 1910'da birincilikle bitirdi. Aynı yıl Maarif Nezareti hesabına öğrenim görmek üzere Fransa'ya gönderildi. Paris Ecole Libre des Sciences Politiques'de üç yıl süreyle öğrenim gördü. Buradan da birincilikle mezun oldu. Daha sonra yurda dönen Alsan, 1913'te Mekteb-i Mülkiye Devletler Hukuku doçenti (muallim muavini) tayin edildi. 1914'te Avrupa'daki Türk Talebe Müfettişliğine gönderildi. 1918'de tekrar yurda dönüp Galatasaray Sultanisi 2. Müdürlüğüne getirildi. Büyük Zafer'den sonra tekrar yurtdışına gönderildi. Talim ve Terbiye Kurulu (1926), Türkiye Yapı ve Kredi Bankası Yönetim Kurulu, Dış İlişkiler Enstitüsü, İnsan Hakları ve Kuzey Atlantik Paktı Türk grupları üyeliklerinde bulundu. 1927 Ocak ayında profesörlüğe yükseltilerek Mekteb-i Mülkiye Müdürlüğüne atandı. Aynı yıl Edirne mebusu seçilerek 1927-1943 yılları arasında -4., 5., 6. dönemlerde- Edirne ve Diyarbakır milletvekili olarak yasama çalışmalarına katıldı. 1 Mart 1935'te Hariciye Encümeni üyeliğine, 10 Mart 1935'te kâtipliğine seçildi. 25 Kasım 1935'te Paris'te Parlamementolar Birliği Tali Ekonomik Komisyonu (Parlamentolar Birliği Türk Gurbu)'na delege seçildi. TBMM'de İngiltere ile imzalanan anlaşmalar hakkındaki yasa, Türkiye-Suriye hududunun teminine dair muahedelerin tasdiki hakkındaki kanun ve sancağım mülkî tamamiyeti üzerine konuşmalar yaptı. 22 Mart ve 1 Nisan 1937'de Roma'da toplanacak olan Parlamentolar Birliği Konseyi'ne grup adına katılması kararlaştırıldı. 1943 yılında tekrar profesörlük görevine dönen Zeki Mesut, Siyasal Bilgiler Fakültesinin yanı sıra Ankara Hukuk Fakültesinde Devletler Hukuku profesörlüğünü yürüttü. 1946'da Ankara Hukuk Fakültesi dekanlığı yaptı. Çalışma alanıyla ilgili Devletler Hukuku Dersleri (1947), La Position de L'Individu en Droit International Public et Ses Drroits et Libertés du Point de Vu de Ce Droit (1947), Devletler Umumi Hukukunda Yeni Gelişmeler (1948), Milletlerarası Hayatın Düzeni ve Panamerikanizm (1949), Yeni Devletler Hukuku (2 Cilt, 1951), Müşterek Emniyet Problemleri (1952) ve Silâhsızlanma Problemi (1953) gibi akademik kitaplara imza attı. Yalçın'a göre Zeki Mesut Alsan'ın asıl önemli yönü aydınlarımız tarafından gözden kaçırılan Hayat Mecmuası'ndaki uluslararası hukuk ve uluslararası ilişkilerle ilgili olarak yazdığı yazılardır (Yalçın 2012: 88). Onun bu yazıları o devirde dünya siyasetinde yaygın olan siyasi rejimlerin eleştirisi ve bir nevi cumhuriyetle kıyaslamasıdır. Zeki Mesut Alsan, 1956 yılında yaş haddinden emekli oldu. 24 Eylül 1984'te vefat etti.

Mustafa'nın Romanı Memleket Çocuğu (1942) adlı hatıratında Zeki Mesut Alsan, çocukluğunu ve öğrenim hayatını anlatır. Kitapta ayrıca Aydın'ın bir asır önceki sosyal durumu betimlenir. Eser, bir Türk şehrinin günlük hayat tarzı, devlet-halk ilişkileri ve Müslüman-gayrimüslim komşuluğu ile ilgili çok mühim bilgiler içermektedir. Zeki Mesut Alsan'ın kaleme aldığı ikinci hatıra Hürriyet Pervanesi (1943)'nde Anadolu'dan İstanbul'a öğrenim görmeye gelen bir gencin başından geçenler anlatılmaktadır. Roman sanatı bakımından ele alındığında kitap bir hatıra defteri özelliği taşımaktadır (Yalçın 2012: 90). Bir ittihatçının 1908'den sonra değişmesi ekseninde II. Meşrutiyet öncesi ve sonrasında yaşanan olaylar ele alınır. Ali Birinci'ye göre kitap şeklen roman gibi görünse bile roman türü ile alakası yoktur ve burada ancak bir "hikâye" (tahkiye türü) karşılığında kullanılmıştır: "Zeki Mesut Alsan hatıralarının bu ikinci kitabını yüksek tahsil hayatının üç devresine, yani o sırada İstanbul'da bulunan Mülkiye hatıralarına (Siyasal Bilgiler Fakültesi) ayırmıştır ve 1907-1910 senelerinin İstanbul'u ve İstanbul'daki yüksek tahsil talebelerinin hayatı hakkında çok kıymetli bilgileri bir roman üslûbu içinde vermektedir. Muhteva olarak hiçbir hayal unsuru bulunmayan kitapta, her şeyden önce talebelerin günlük yaşayışı ve İstanbul'un içtimai hayatı, Meşrutiyet'in ilanı (24 Temmuz 1908) ve ilk seneleri, 31 Mart Vakası ve İstanbul sokakları hakkında çok kıymetli manzaralar gözler önüne serilmiştir. Bu iki ciltlik hatıratın Türk tarihçiliğinde henüz hakkı teslim edilmemiştir." (Birinci 2006). Eser, bir bakıma Zeki Mesut Alsan'ın Paris'e gidinceye kadarki yaşamının hikâyesidir. Yazarın Kavak Yeli (1944) adlı bir romanı bulunmaktadır.

Kaynakça

Birinci, Ali (2006). "Takdim". Mustafa'nın Romanı Hürriyet Pervanesi İstanbul Hatıraları 1907-1910. İstanbul: Vadi Yayınları. s. 5.

Çoker, Fahri (1995). Türk Parlamento Tarihi TBMM IV. Dönem 1931-1935. Ankara: TBMM Vakfı Yayınları. C. 1.

Mücellidoğlu, Ali Çankaya (1968). Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler 1859-1968. Ankara: Mars Matbaası. C. 2.

Yalçın, Alemdar (2012). Siyasal ve Sosyal Değişmeler Açısından Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı 1920-1946. Ankara: Akçağ Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: İSA KOYUNCU
Yayın Tarihi: 05.09.2019
Güncelleme Tarihi: 13.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Kavak Yeli? / ?1942Roman
Mustafa'nın Romanıİstanbul / Ahmet Halit Kitabevi1943Hatıra
La Position de L'Individu en Droit International Public et Ses Drroits et Libertés du Point de Vu de Ce Droit? / Ankara1947Diğer
Devletler Hukuku DersleriSakarya Basımevi / Ankara1947Diğer
Devletler Hukukunda Yeni GelişmelerMilli Eğitim Basımevi / Ankara1948Diğer
Milletlerarası Hayatın Düzeni ve PanamerikanizmGüney Matbaacılık ve Gazetecilik T.A.O. / Ankara1949Diğer
Yeni Devletler HukukuGüney Matbaacılık / Ankara1951Diğer
Müşterek Emniyet Problemleri? / Ankara1952Diğer
Silâhsızlanma ProblemiGüney Matbaacılık / Ankara1953Diğer
Mustafa'nın Romanı Memleket ÇocuğuVadi Yayınları / İstanbul2002Hatıra

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Cahit Okurerd. 1917 - ö. 1973Doğum YeriGörüntüle
2Mesut Özünlüd. 22 Ocak 1965 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Aslan Tuntaşd. 20 Ağustos 1962 - ö. 23 Mart 1995Doğum YeriGörüntüle
4Burhan Felekd. 11 Mayıs 1889 - ö. 4 Kasım 1982Doğum YılıGörüntüle
5İbrahim Alâettin Gövsad. 1889 - ö. 29 Ekim 1949Doğum YılıGörüntüle
6HÂKÎ, Emîn Hâkî Beyd. 1889 - ö. 1920Doğum YılıGörüntüle
7MUSTAFA, Mustafa Özbekd. 1910 - ö. 1984Ölüm YılıGörüntüle
8ALİ, Ali Açıkd. 1914 - ö. 1984Ölüm YılıGörüntüle
9Reşat Enis Aygend. 1 Haziran 1909 - ö. 10 Ocak 1984Ölüm YılıGörüntüle
10BİRGÜL, Birgül Kapaklıkayad. 1971 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Tarhan Gürhand. 17 Nisan 1969 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Güngör Gençayd. 24 Haziran 1934 - ö. 23 Nisan 2012MeslekGörüntüle
13Gönül Pultard. 3 Kasım 1943 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Ertuğrul Kapusuzoğlud. 1954 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mehmet Hameşd. 13 Nisan 1959 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Zeki Teomand. 9 Mart 1912 - ö. 10 Mart 1990Madde AdıGörüntüle
17ZEKİ BABA, Zeki Karasud. 1947 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Zeki Kurucad. 20 Kasım 1922 - ö. 12 Mart 1988Madde AdıGörüntüle