Zeynel Besim Sun

Zeynelabidin, Leylek, Z. B.
(d. 1892 / ö. 18 Ocak 1959)
Gazeteci, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1892 yılında İzmir’in Pazaryeri mahallesinde doğar. Babası Mehmet Besim Bey’dir. Mahalle mektebi ve iptidai mektepten sonra İzmir İdadisi’ne gider. 1906-1909 yılları arasında İzmir İdadisi’nde okurken, Lâne isimli bir dergi yayımlar. İkinci Meşrutiyet devrinde bazı gazetelerde çok az sayıda yazısı çıkar (Acehan 2013: 447). Almanya ve Ordu’ya giderek orada el yazısıyla gazeteler çıkarır. İzmir’in işgalinden sonra Alaşehir’e geçer. Alaşehir’in 25 Haziran 1920’deki işgalinden sonra Yunanlılar tarafından on yedi kişiyle birlikte tevkif edilerek Yunanistan’ın Lefkada adasına gönderilir. Burada yirmi üç buçuk ay kalır. İzmir geri alındıktan sonra memleketine dönen Zeynel Besim, İzmir’de Ahenk Matbaası’nın bastığı, resimli, haftalık ve mesul müdürlüğünü Çulcuzade Halit Bey’in yaptığı Yeni İbiş gazetesinde çalışmaya başlar (Duman 2000: 938).

1927’de bir gazete haberinden dolayı bir ay hapis cezası alır. 1930 yılında Fethi Okyar’ın kurduğu Serbest Fırka’nın İzmir’de teşkilatlanmasına yardım eder. Lâne, Köylü, Gencine-i Edeb, Yeni İbiş, Cingöz, Türk İli, Yanık Yurt, Hizmet, Çiftçi, İzmir Ticaret Postası, Yürgü, Sabah Postası, İzmir Sesi gibi dergi ve gazetelerde yazıları çıkar. Yazılarında Zeynelabidin, Leylek, Z. B. müstearlarını kullanır. 1930 yılında Hizmet’te tefrika ettiği fakat kitap hâline getirmediği Yalak Hafız isimli eseri dışında Çakıcı Efe adında matbu bir romanı vardır (1934). 1936 yılında İstanbul’a yerleşir. 18 Ocak 1959 tarihinde İstanbul’da vefat eder (Huyugüzel 2000: 59).

Daha çok gazetecilik mesleğini ifa eden Zeynel Besim, bir tanesi bu mesleği icra ederken çalıştığı gazetede tefrika edilen (Yalak Hafız), diğeri de yine gazeteciliği zamanında kaleme aldığı fakat gazetede tefrika edilmeden matbu olarak kitap hâlinde yayımlanan (Çakıcı Efe) nesir türünden iki esere sahiptir (Akkoyun 1993: 60). İzmir Ticaret Postası Gazetesi’nde tefrika hâlinde yayımlanan Çakıcı Efe romanı, gazetenin sahibi Raşit Halim B.’nin Ödemiş, Aydın, Nazilli ve Muğla köylerinde derlediği bilgilerden yararlanılarak kaleme alınır. Türk edebiyatında Çakıcı Mehmet Efe hakkında kaleme alınan ilk biyografik roman İzmir Ticaret Postası Gazetesi başyazarı Zeynel Besim Sun’a aittir (Sağlam 2018: 192). Roman, Çakıcı Mehmet Efe hakkında yazılan ilk roman olması ve dönemin sosyal, siyasal ve kültürel özelliklerini yansıtması açısından önemlidir. Zeynel Besim Sun’un gerek memuriyeti gerekse sürgün ve tutuklama gibi muhtelif sebeplerden dolayı çok sık yer değiştirmek zorunda kalması sebebiyle düzenli bir edebî hayatı oluşmamıştır. Buna rağmen yayımlamış olduğu nesir türünde her iki eserinde de -gazetecilik yapmasının etkisiyle olsa gerek- sade ve anlaşılır bir dil kullanmayı tercih etmiştir. Bu iki çalışması, roman tekniği açısından çok başarılı olmasa da yazıldığı dönemin şartlarına göre iyi sayılabilecek eserlerdir.

Kaynakça

Acehan, Abdullah (2013). Sürgün Kalemler. Ankara: Siyasal Yayınevi.

Akkoyun, Turan (1993). “Zeynel Besim Sun’un Mühim Bir Eseri [Çakıcı Efe Adlı Eseri Üzerine]”. Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar. C. 20. S. 115. s. 60-64.

Duman, Hasan (2000). Osmanlı-Türk Süreli Yayınları ve Gazeteleri 1828-1928. Ankara: Enformasyon ve Dokümantasyon Hizmetleri Vakfı.

Huyugüzel, Ömer Faruk (2000). İzmir Fikir ve Sanat Adamları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Sağlam, M. Halil (2018). “Zeynel Besim Sun’un Çakıcı Mehmet Efe Romanında Başkahraman Üzerine Tespitler”. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. Ekim. s. 184-208.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ABDULLAH ACEHAN
Yayın Tarihi: 22.12.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Çakıcı EfeTicaret Matbaası / İzmir1934Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Enver Tuzcud. 1916 - ö. 1958Doğum YeriGörüntüle
2Nalan Kirazd. 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Sayılgan, Acland. 1924 - ö. 5 Eylül 2001Doğum YeriGörüntüle
4İskender Fahrettin Sertellid. 1892 - ö. 29 Mayıs 1943Doğum YılıGörüntüle
5ESNANÎ, Şevki Yılmazd. 1892 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Ertuğrul, Muhsind. 07 Mart 1892 - ö. 29 Nisan 1979Doğum YılıGörüntüle
7Abdullah Turan Uzunlard. 1910 - ö. 8 Ağustos 1959Ölüm YılıGörüntüle
8Mehmetzade Mirza Balad. 13 Ağustos 1898 - ö. 7 Mart 1959Ölüm YılıGörüntüle
9KUL İBRAHİM/OZAN İBRAHİMd. 1876 - ö. 1959Ölüm YılıGörüntüle
10Hakan Yamand. 01 Haziran 1963 - ö. 14 Ocak 2006MeslekGörüntüle
11Koca, Osmand. 26 Eylül 1975 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Ahmedcan Aşirid. 1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Naşide Gökbudakd. 1936 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Doğudan, Macit Cevatd. 1912 - ö. 8 Ağustos 1986Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İsmet Emred. 01 Ocak 1967 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Akımsar, Besimd. 1920 - ö. 12 Temmuz 2001Madde AdıGörüntüle
17SUN\'Î-İ SELÂNİKÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ZEYNÎ/ŞÂHÎ, Ak Mahmud Efendizâde Zeynelâbidin Efendid. 1667 - ö. 1750Madde AdıGörüntüle