ZEYNEL/ZEYNELÎ/GARİP ZEYNEL/DERTLİ ZEYNELÎ/DELİ ZEYNEL, Zeynel Sarı

(d. 01.01.1961 / ö. 24.06.2005)
âşık, memur
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Zeynelî mahlasıyla tanınan Zeynel Sarı, 1 Ocak 1961 tarihinde Sivas’ın Yıldızeli ilçesinin İncetaş (Putsat) köyünde doğmuştur. Süleyman ve Keziban’ın evliliklerinden dünyaya gelen âşık, beş çocuğun ikincisidir (Karaaslan 2006:143; Karaman 1993:73). Zeynel, ilkokula komşu köy Çaşkur’da başlar daha sonra kendi köyündeki okula devam eder. İlkokuldan diploma aldığı yıl babası askerden dönen âşık, 1973’te ailesiyle birlikte Sivas’a yerleşir. Burada ortaokulu okuyarak öğrenimine İmam Hatip Lisesi’nde devam eder, 1982’de Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi’ne kayıt olur. 1983-1986 yılları arasında Şarkışla’nın Akçakışla bucağında imamlık yapar. Vatani görevini kısa devre olarak 1987-1988 yılları arasında yapan Zeynel, dönüşte Sivas Endüstri Meslek Lisesinde muhasebecilik yapmaya başlar (Aslanoğlu 2006:601; Ayral 1995:12).1996'da Cumhuriyet Üniversitesi Yıldızeli Meslek Yüksek Okulu sekreterliğine atanan Zeynel, yüksekokulun açmış olduğu öğretim görevliliği sınavını kazanarak 2000 yılında öğretim görevlisi olur ve aynı yıl müdür yardımcılığı görevine atanır (Yıldız 2003: 872). Evli ve iki çocuk babası olan âşık, geçirdiği trafik kazası sonrası 24 Haziran 2005 tarihinde Sivas’ta vefat etmiştir. Mezarı Sivas’tadır (Kaya 2009: 524).

Çocukluğu halk hikâyelerinin anlatıldığı, okutulduğu ortamlarda geçen Zeynel, gençliğinde Erzurumlu Emrah, Sümmanî, Seyranî, Karacaoğlan, Âşık Veysel gibi âşık edebiyatının önde gelen simalarının şiirlerini okur. İlk şiirini 1974'te yazan âşık, şiirlerini irticalen söylemek ile beraber herhangi bir âşıkla karşılaşma yapmamıştır. Sazda ve sözde ustası yoktur (Kaya 2009:524). Saz çalmasını kendi kendine öğrenmiştir. Âşık Zeynelî mahlasını ona Âşık İsmetî ve Kadir Pürlü vermiştir (Işık 2007: 398). Âşık, bu mahlas dışında şiirlerinde Zeynel, Garip Zeynel, Dertli Zeynelî, Deli Zeynel mahlaslarını da kullanmıştır. Bunun yanı sıra mahlas kullanmadığı şiirleri de vardır (Ayral 1995:14-15).

Zeynelî, aşk şiirlerinde sevgiliye kavuşamama, sevgiliye duyulan özlem, sevgiliden şikâyet, sevgili elinden çekilen dert, ayrılık gibi konuları; dinî şiirlerinde Allah’ın varlığı ve birliği, Hz. Muhammed'e övgü, ölüm, dünyanın geçiciliği gibi konuları; kendini anlatan şiirlerde sevgiliye duyduğu aşkı, sevgili karşısındaki durumunu, gençliğin geçiciliği gibi konuları işlemiştir. Bunlar dışında öğüt ve sosyal konularda yazdığı şiirleri de vardır. Dinî şiirlerinde Arapça ve Farsça kökenli kelime ve tamlamaları kullanan âşık, aşk şiirlerinde daha duru bir dil kullanmayı tercih etmiştir (Alptekin-Sakaoğlu 2014:360). “Sofular ceminde eğleştik bir dem/ Göverir bostan oluruz/ Dünyayı murdar bildi kaldı geda Zeynelî” mısralarında olduğu gibi şiirlerinde zaman zaman mahallî söyleyişlere yer vermiştir. Şiirlerinde deyimlerden, kelime gruplarından ve benzetmelerden yararlanan âşık, hece ölçüsünün 8’li, 11’li, 14’lü ve 16’lı şekillerini kullanmıştır (Ayral 1995:17-20).

Âşığın kendine ait bir şiir kitabı yoktur. Şiirleri İslam Güneşi, Genç Anadolu dergilerinde Birlik ve Hürdoğan gazetelerinde yayımlar (Ayral 1995: 14). Âşık hakkında yapılan en kapsamlı çalışma Alparslan Ayral’ın hazırladığı “Âşık Zeynelî” adlı kitaptır. İki ana bölümden oluşan kitabın birinci bölümü “Zeynelî’nin Hayatı, Âşıklığı, Şahsiyeti” başlığını taşır. “Edebi ve Fikri Yönü” başlığını taşıyan ikinci bölümde ise şiirlerinin teknik yapısı ayrıntılı bir biçimde ele alınmış ve şiirleri aşk, dini, kendini anlatan, öğüt veren ve sosyal olayları eleştiren başlıkları altında sınıflandırılarak verilmiştir.

Kaynakça

Alptekin, Ali Berat, Saim Sakaoğlu (2014). Türk Saz Şiiri Antolojisi (14.-21. Yüzyıl). Ankara: Akçağ Yay.

Aslanoğlu, İbrahim (2006). Geçmişten Günümüze Sivas Meşhurları. C. II. Sivas: Sivas Valiliği Yay.

Ayral, Alparslan (1995). Âşık Zeynelî. Sivas: Dilek Ofset Matbaacılık.

Işık, İhsan (2007). Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. C. I. Ankara: Elvan Yay.

Karaaslan, Gönül (2006). Cumhuriyet Dönemi Sivas Âşıklarında Sosyal Konular Üzerine Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.

Karaman, Fikri (1993). Sivas Doğanşar Folkloru. İstanbul: Acar Matbaacılık.

Kaya, Doğan (2009). Sivas Halk Şairleri . C. V. Sivas: Önder Matbaacılık.

Yıldız, Alim (2003). Sivaslı Şairler Antolojisi. İstanbul: Kitap Matbaacılık.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. BURCU KAYA ÇAKI
Yayın Tarihi: 15.03.2019
Güncelleme Tarihi: 12.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1DURSUNd. 1914 - ö. 1983Doğum YeriGörüntüle
2ERDEM CAN, Sefer Erdemd. 07.05.1955 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3CEYHAN, Rukiye Özdemird. 1931 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4DURSUNd. 1914 - ö. 1983Doğum YılıGörüntüle
5ERDEM CAN, Sefer Erdemd. 07.05.1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6CEYHAN, Rukiye Özdemird. 1931 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7DURSUNd. 1914 - ö. 1983Ölüm YılıGörüntüle
8ERDEM CAN, Sefer Erdemd. 07.05.1955 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9CEYHAN, Rukiye Özdemird. 1931 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10DURSUNd. 1914 - ö. 1983MeslekGörüntüle
11ERDEM CAN, Sefer Erdemd. 07.05.1955 - ö. ?MeslekGörüntüle
12CEYHAN, Rukiye Özdemird. 1931 - ö. ?MeslekGörüntüle
13DURSUNd. 1914 - ö. 1983Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ERDEM CAN, Sefer Erdemd. 07.05.1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15CEYHAN, Rukiye Özdemird. 1931 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16DURSUNd. 1914 - ö. 1983Madde AdıGörüntüle
17ERDEM CAN, Sefer Erdemd. 07.05.1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18CEYHAN, Rukiye Özdemird. 1931 - ö. ?Madde AdıGörüntüle