Alpay, Necmiye

(d. 23 Kasım 1946 / ö. ?)
Dilbilimci, Çevirmen, Yazar.
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Tam adı Ayşe Necmiye Alpay olan yazar, Balıkesir'de dünyaya geldi. Annesi Rukiye Hanım babası Jandarma Astsubayı Mehmet Alpay'dır. 1961 yılında ortaokul eğitimini Konya Kız Lisesinde daha sonra liseyi ise Ankara Cumhuriyet Lisesinde tamamladı. 1969 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun oldu. Daha sonra 1978 yılında eğitimine siyaset değil de iktisat alanında devam etmek istediğine karar verdi ve Paris'te uluslararası iktisat alanında doktorasını yaptı. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesindeki görevi 12 Eylül dönemindeki olaylar nedeniyle sona erdi. Üç yıl Mamak Cezaevinde kaldı. Burada ilgi alanında dilin ön plana çıktığını fark eden yazar cezaevinde geçirdiği süre bittikten sonra çevirmenliğe yöneldi. Kuram ve Ludingirra dergilerinde kurucu ve editörlük görevlerini üstlendi. Sombahar dergisinde de editörlük yaptı. 1996 - 2003 yılları arasında Akademi İstanbul ve Yeditepe Üniversitesinde Türkçe ve Yaratıcı Yazarlık dersleri verdi. Bu sırada çeşitli yazıları ve çevirileri yayımlanan Necmiye Alpay'ın tanınmasında Radikal gazetesinin haftalık kitap ekinde yayımladığı Dil Meseleleri ortaya çıktı. 2008 yılında iki yıl boyunca yazmaya devam edeceği Radikal gazetesinde, 2010 - 2011 yılları arasında ise Radikal İki ekinde yazmaya devam etti. 2004 yılında yayımlanan Dilimiz, Dillerimiz adlı eseri de burada yazmış olduğu yazılarının derlemesidir. Bir yıl sonra denemelerini bir araya getirdiği eseri Yaklaşma Çabası yayımlandı. Bu sırada İsviçre'nin Almanca Pen Merkezi tarafından onur üyeliğine seçildi. Yazar, Milliyet gazetesinin aylık kitap ekinde yazarak edebiyat sahasındaki varlığını sürdürmektedir.

Dilbilimci, çevirmen ve yazar kimliğiyle tanınan Necmiye Alpay edebiyat sahasında araştırma ve inceleme yazılarının yanında denemeleri ve çevirileriyle tanınmaktadır. Edward Said'den Kültür ve Emperyalizm, Vladimir Lenin'den Aydın Kesimi Üzerine, Madeline C. Zil'den Modernleşmenin Eşiğinde Osmanlı Kadınları, Paul Ricoeur'dan Freud ve Felsefe, Jean Paul Mongin'den Bilge Sokrates'in Ölümü gibi farklı alanlardan çevirilere de imza atmıştır. Öğretim üyesi olduğu zamanlardan itibaren ortaya koyduğu birikimleri cezaevinden çıktıktan sonra dilbilim üzerine yoğunlaştırmış ve alana öncülük eden eserler ortaya koymuştur. İlk eseri Türkçe Sorunları Kılavuzu'nda Türkçe konuşup yazanların karşılaştığı sorunların yanında yazım ve söyleyiş sorunları, yerinde kullanılmayan terim ve kavramlar, cümle yapısı, kısacası anlatım sorunlarına da değinen yazar kitabında sadece söylenmesi zor kelimeler üzerinden çalıştığını da belirtmiştir. Daha sonra uygulamalar üzerine yazılarını topladığı Dilimiz, Dillerimiz adlı kitabını yayımlayan yazar bu eserinde daha çok yazım sorunları, anadili / dilleri, başvuru kaynakları gibi konulara değinmiştir. Kitabında "Kuşkusuz, bu toplum harfleri bir araya getirebilmeyi okuma yazma bilmek sayan toplumlardan biri durumuna geleli epey oluyor; dilbilgisi olsun, edebiyat olsun, okuyup yazmaktan tam anlamıyla kopuk bilgi yumakları durumunda; bu adları taşıyan dersler öğrencilerde merak yerine nefret uyandırıyor..." (Alpay 2004). sözlerine yer veren Alpay kopuk bilgi yumaklarını bir araya getirebilmenin yollarını aramıştır.

Çevirileri ve alan yazını yanında deneme sahasında da eser veren yazarın 2005 yılında yayımlamış olduğu Yaklaşma Çabası'nda bir edebi metne nasıl yaklaşılacağını anlatmış ve bazı edebî eserleri tahlil etmiştir. İlk eserinden yıllar sonra orataya koyduğu Dil Meseleleri 2 adlı eseri için şu görüşleri dile getirmiştir. "Bence en önemlisi her iki ciltte de yer alan ‘Genel Bakış’ yazıları başta olmak üzere, dil meselelerine bakış tarzıdır. Dilin ‘doğru’su ‘yanlış’ı, hayatın bin bir hâlinde ve toplumun bin bir oluşumunda dilin aldığı biçimler, bunların bir süreç halindeki incelikleri... ‘Genel bakış’ derken, dil olgularıyla ilgili sezgiler oluşturmaktan söz ediyorum. Dilimiz, Dillerimiz ve Dil Meseleleri bu sezgilere ne ölçüde katkıda bulunabilirse, amacına da o ölçüde ulaşmış olacak." (Alpay, 2018). Edebiyatın birden fazla sahasında eser vermiş olan dilbilimci ve yazar Necmiye Alpay yazın hayatına yayımladığı şiirleriyle devam etmektedir.

Kaynakça

Yalçın, Murat (Ed.) (2010). "Alpay, Neciye". Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. Cilt 1. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s.91.

https://www.biyografya.com/biyografi/11244 [Erişim Tarihi: 15.11.2019]

https://www.birgun.net/haber/necmiye-alpay-kimdir-136780 [Erişim Tarihi: 15.11.2019]

https://www.kitapyurdu.com/kitap/yaklasma-cabasi/458499.html&manufacturer_id=3965 [Erişim Tarihi: 15.11.2019]

https://www.kitapyurdu.com/kitap/dilimiz-dillerimiz-uygulama-uzerine-yazilar/58672.html&manufacturer_id=3965 [Erişim Tarihi: 15.11.2019]

https://www.kitapyurdu.com/kitap/turkce-sorunlari-kilavuzu/28184.html&manufacturer_id=3965 [Erişim Tarihi: 15.11.2019]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: EDA IŞIR
Yayın Tarihi: 20.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Türkçe Sorunları KılavuzuMetis Yayınları / İstanbul2000Diğer
Dilimiz, DillerimizMetis Yayınları / İstanbul2004Diğer
Yaklaşma ÇabasıKanat Kitap / İstanbul2005Deneme
Barış Açısını SavunmakMetis Yayınları / İstanbul2015Deneme
Dil Meseleleri - Uygulama Üzerine Yazılar 2Metis Yayınları / İstanbul2018Deneme
Beklediler GitmedikEdebi Şeyler / İstanbul2020Deneme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Halil Soyuerd. 4 Ocak 1921 - ö. 17 Ocak 2004Doğum YeriGörüntüle
2Hunc, Hayriye Melekd. 1896 - ö. 25 Ekim 1963Doğum YeriGörüntüle
3Ercan Kapland. 1985 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4CİHANÎ, Ferit Cihanîd. 23.03.1946 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5KAYIKÇI ALİ/DEREBAHÇELİ/ ALİ RIZA/ HAMSİKÖYLÜ/Ali Kayıkçıd. 14.08.1946 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6MIZRAB/KUL MIZRAB/DOST MIZRAB, Mızrap Yazıcıd. 1946 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Namık Ekrem (AYANZADE)d. 1878 - ö. 1917MeslekGörüntüle
8Bengü, Vedat Örfid. 21 Aralık 1899 - ö. 25 Mayıs 1953MeslekGörüntüle
9Şen, Seyit Mehmetd. 6 Mayıs 1944 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Hisar, Remziyed. 6 Eylül 1902 - ö. 13 Haziran 1993Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Gülse Birseld. 11 Mart 1971 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Atmaca, İdrisd. 1954 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Alpay, Ulviyed. 27 Haziran 1951 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14H. Cengiz Alpayd. 1922 - ö. 23 Haziran 1991Madde AdıGörüntüle
15HİLALÎ, Şahin Alpayd. 1943 - ö. ?Madde AdıGörüntüle