ÇAĞLAYAN/AYŞE, Ayşe Çağlayan

(d. 1939 / ö. 01.03.2008)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ayşe Çağlayan, 1939 yılında Osmaniye’nin Kadirli ilçesine bağlı Harkaçtığı (Dikirli) köyünde dünyaya gelir. Çağlayan’ın babası şair (Ömer Hacı veya Eşki Ömer lakaplarıyla tanınan Ömer Göngören), annesi (Şerife Güngören) ise iyi bir ağıtçıdır. Şiire 7–8 yaşlarındayken başlayan Ayşe Hanım; henüz ayak, ölçü ve kafiyeden habersiz olduğu dönemlerde serbest ayakla ağıtlar söylemiş, 14 yaşına geldiğinde “Dünürcünün Öyküsü” adıyla bir hikâyeli türkü tasnif etmiştir. Babası tarafından okula gönderilmeyen Ayşe Çağlayan, daha sonra köyün öğretmeni Muzaffer Çağlayan’dan özel ders alarak okuma yazmayı öğrenir. Zamanla Ayşe Hanım ile Muzaffer Çağlayan arasında başlayan okuma-yazma dersleri, birbirlerine karşılıklı sevda şiirleri yazmaya dönünüşür ve evlilikle sonuçlanır. Bu evlilikten; Oğuz, Binnaz ve Nilgün adında üç çocukları dünyaya gelir (Arı 2006: 483; Şimşek 2011: 339). 1 Mart 2008 tarihinde vefat eden âşık, vasiyeti üzerine Harkaçtığı köyündeki mezarlığa defnedilir. Ölümünden sonra Ayşe Çağlayan'ın adı, evinin bulunduğu sokağa verilir.

Şiir yazmaya küçük yaşta başlayan Ayşe Çağlayan, âşıklığa eşiyle tanıştıktan sonra başlamıştır. Saz çalmayı kursta öğrenen Çağlayan, badeli âşık değildir. Şiirlerinde; "Çağlayan, Ayşe veya Ayşe Çağlayan" mahlaslarını kullanan âşık, daha çok soyadını tapşırmıştır. Her konuda şiir yazmış olan Çağlayan'ı, annesi babası dışında yetiştiren herhangi bir usta yoktur, ancak atışma kurallarını Hazım Demirci'den öğrendiğini ifade eder. Usta olarak ise Karacaoğlan'ı ve Dadaloğlu'nu kabul ettiğini belirtir. Âşık Çağlayan şiirlerinde; aşk, nasihat, annelik, ölüm, sitem, ayrılık ve diğer sosyal konuları işlemiştir. O, şiirlerinde halk söyleyişlerine de sıkca yer vermiştir (Arı 2006: 305; Şimşek 2011: 339-340). 1982 yılında "Çağlayan Aşıklar" ismi altında bir şiir kitabı çıkarır. Şiirlerini daha çok 8 ve 11’li heceyle, koşma ve destan şeklinde söyleyen Çağlayan, mani örnekleri de vermiştir. Ayrıca, yaşname, şairname, taşlama, ağıt ve atışma türünde de çok sayıda şiiri bulunmaktadır (Çağlayan 1997: 34-69). Ayşe Çağlayan ile kendisi gibi şair olan eşi Muzaffer Çağlayan, diğer kadın ve erkek âşıklar arasındaki atışmalardan farklı şekilde aşk teması üzerine de atışmalar yapmışlardır. "Ayşe: Sevdanın yolunda ileri gitme/Belki de önünü büker üstadım/Vefasız kimseyi arkadaş etme/Çok çabuk yorulur bıkar üstadım. Muzaffer: Zaten âşıkların böyle kaderi/Âşık odu,canını yakar üstadım/Üstüne almış da gamı kederi/Kancayı boynuna takar üstadım." atışma örneğinde olduğu gibi sevda iki âşığın da ortak noktasıdır (Köksel 2012: 111-112).

Kaynakça

Arı, Bülent (2009). Adana'da Geçmişten Günümüze, Âşıklık Geleneği. Adana: Altınkoza Yay.

Çağlayan, Ayşe, İ. Muzaffer Çağlayan (1997). Kadirli’de Çağlayanlar. Erzurum: Taş Medrese Yay.

Köksel, Behiye (2012). 20. Yüzyıl Âşık Şiiri Geleneğinde Kadın Âşıklar. Ankara: Akçağ Yay.

Şimşek, Esma (2011). “Âşıklık Geleneğinde Kadın Âşıkların Yeri ve Ayşe Çağlayan Örneği”. SOKÜM: Yaşayan Âşık Sanatı Sempozyumu Bildirileri. Ankara: THBMER Yay. s. 329-344.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN KÜRŞAT TÜRKAN
Yayın Tarihi: 06.01.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Kadirli’de ÇağlayanlarTaş Medrese Yayınları / Erzurum1997Şiir
Kadirli’de Çağlayan Âşıklar - IIKadirli Hizmet Birliği Kültür Yayınları / Kadirli2000Şiir
Çağlayan ÂşıklarTemel Matbaası / Kadirli-Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1EKREM, Ekrem Yeşilteped. 1944 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Salim Nizamd. 06 Temmuz 1970 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3CEMİL SABRİ UZUNÖMEROĞLUd. 1924 - ö. 17.05.2012Doğum YeriGörüntüle
4MANSIR MEHDİYEVd. 1939 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Karadeniz, Engind. 17 Ağustos 1939 - ö. 01 Nisan 2012Doğum YılıGörüntüle
6EMİŞ BACI, Emine Atalayd. 1939 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7MANSIR MEHDİYEVd. 1939 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Karadeniz, Engind. 17 Ağustos 1939 - ö. 01 Nisan 2012Ölüm YılıGörüntüle
9EMİŞ BACI, Emine Atalayd. 1939 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10MANSIR MEHDİYEVd. 1939 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Karadeniz, Engind. 17 Ağustos 1939 - ö. 01 Nisan 2012MeslekGörüntüle
12EMİŞ BACI, Emine Atalayd. 1939 - ö. ?MeslekGörüntüle
13MANSIR MEHDİYEVd. 1939 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Karadeniz, Engind. 17 Ağustos 1939 - ö. 01 Nisan 2012Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15EMİŞ BACI, Emine Atalayd. 1939 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MANSIR MEHDİYEVd. 1939 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Karadeniz, Engind. 17 Ağustos 1939 - ö. 01 Nisan 2012Madde AdıGörüntüle
18EMİŞ BACI, Emine Atalayd. 1939 - ö. ?Madde AdıGörüntüle