HACI EMİNE/ŞEM'Î'NİN GÜLÜ/ŞEM'Î'NİN BÜLBÜLÜ, Emine

(d. 1824 (?)/1845/1846 (?) / ö. 1834 (?) /1941(?))
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Emine, Raşit Usman’a göre 1824, M. Ragıp Gazimihal’e göre 1845/1846 yılında Konya'da doğmuştur. Babası Ha­fız Mehmet Efendi, büyükbabası ünlü Âşık Şem’î’dir. On iki yaşla­rındayken bir yatsı namazı son­rası uzandığı yatağında gördü­ğü rüyasında içtiği iki yudum bade ile dili çö­zülmüş ve şiirler söylemeye başlamıştır. Baba ve annesinin Emine Hanım’da gördüğü bu farklılık üzerine; Şem’î’nin ‘Soyumdan bir âşık gelecek ve erkek olmayacak (!)” sözüne binaen kızlarına inana­rak babası Emine Hanıma bir saz hediye etmiştir. Kendi ifadesiyle, mezarlıklarda ve tenha yerlerde sazıyla baş başa kalmayı seven Emine Hanım’ın okuma yazması yoktur. Sonraki yıllarda evlenmiş ve eşinin ona saz almasıyla evinde sazıyla ilgilenir ve şiirlerini söyler. O dönemde şiirlerinin yazıya aktarılmamasından dolayı, eşinin hakkında çok bilgi sahibi olunmamakla birlikte şiirlerinden üç çocuğu olduğunu, adlarının Ahmet, Cevdet ve İsmail olduğunu görülür. Şiirlerinde oğlu olduğu tahmin edilen Ahmet'in erken yaşta vefat etmesi üzerine Emine Hanım, acısını ağıt türüyle dile getirir. Emine Hanım'ın heceyle söyle­diği şiirlerinin yanında az sayıda olsa da aruzlu şiirleri de vardır. Sadeddin Nüzhet [Ergun] Âşık Emine Hanım ile ilgili olarak yaşı sekseni geçmiş olmasına rağ­men hâlâ türkü ve destan söylediğini ve ölüm tarihinin de doğum tarihi gibi kesin olmadığını belirtmektedir. Gazimihal 1941; Usman ise 1934 yıl­ında vefat ettiğini belirtmektedir (Işık 2009: 279). Kaynaklarda Emine Hanım'ın eşi veya çocukları hakkında herhangi bir bilgi yer almamaktadır.

İlk âşıklık döneminde söylediği şiirler günümüze ulaşmamasına karşın, hayatının son dönemlerinde söylediği şiirlerin türleri genellikle ağıt, destan ve koşma türündedir. Badeli bir âşık olan Emine Hanım, “Şem’î’nin Gülü”, “Şem’î’nin Kızı ve “Hacı” mahlaslarını kullanır. Büyükbabasından dolayı Şem’î’yi anması ve yine kaynaklarda belirtilen dört kez kutsal topraklarda gitmesinden dolayı da “Hacı” mahlasını kullanır. Hem hece hem de aruz kalıbına uygun şiirler söylemesi onun badeli bir âşık olduğunun göstergesidir. Gazi Mustafa Kemal’in Konya’ya gelişi konulu destanı ve oğlunun ölümü üzerine söylediği ağıt (Üç bend iki kavuştaktan oluşan şiiri onun aynı zamanda bir ağıtçı olduğunu da göstermektedir.) türünde şiirleri kaynaklarda yer almaktadır. Hakkındaki bilgileri; Sadeddin Nüzhet, Mehmet Ferit, M. Ragıp Gazimihal ve Usman’ın yazdığı makale ve kitaplarında az olsa da bulmamız mümkündür (Işık 2009: 279). Hakkında yüksek lisans veya doktora tez çalışması yapılmamıştır. Sadeddin Nüzhet [Ergun] Halk Şairleri -I’de 7 şiiri, Konya Halkiyat ve Harsiyattı’nda sekiz şiiri yer almaktadır.

Kaynakça

Çevik, Mehmet (2018). Halk Şairleri Sadettin Nüzhet Birinci Kitap. Ankara: Ürün Yay.

[Ergun] Sadeddin Nüzhet (1926). Türk Şairleri. İstanbul. Birinci Kitap.

[Ergun] Sadeddin Nüzhet-Mehmed Ferid [Uğur] (1926; 2002). Konya Vilâyeti Halkiyyât ve Harsiyyâtı. Haz. Hüseyin Ayan. Konya.

Ayva, Aziz (2006). “Konya Âşıklık Geleneğinde Kadın Âşıklar”. Prof. Dr. Saim Sakaoğlu’na Armağan. Konya-Haarlem. s. 581-590.

Işık, Ali (2009). "Âşık Emine Hanım". Konya Ansiklopedisi. C. I. s. 279.

Usman, Raşit (1948). “Halk Şairleri 4: Konyalı Emine Hanım”. Konya. 118-119: 5-9.

Yeniterzi, Emine (2001). “Tanzimat’tan Cumhuriyetin İlk Yıllarına Kadar Konyalı Şair ve Yazarlar”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi. Konya Güz. 10: 127-128.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ATİYE NAZLI
Yayın Tarihi: 01.04.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÖMERd. H.1255/M.1840 - ö. H.1325/M.1910Doğum YeriGörüntüle
2RÂSİH, Seyyid Mustafa Râsih Efendid. 1822 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3DERCÎd. 1833 - ö. 1894Doğum YeriGörüntüle
4FERYÂDÎ, Mehmet (Deli Baba)d. 1824 - ö. 1904Doğum YılıGörüntüle
5FÂ'İK, Mehmed Fâ'ikd. 1824 - ö. 1846Doğum YılıGörüntüle
6FÂ'İZ, Mahmûd Paşad. 1824 - ö. 1867Doğum YılıGörüntüle
7SAFÂYÎ, Ali Safâyî Deded. ? - ö. 1834 ds.Ölüm YılıGörüntüle
8FÂTİH, Fâtih Efendi, Şirvanlıd. 1778 - ö. 1834Ölüm YılıGörüntüle
9CÂVİD, İstanbullud. ? - ö. 1834Ölüm YılıGörüntüle
10HEYYAT MİRZEd. 1865 - ö. 1992MeslekGörüntüle
11NURŞANÎ, Ali Ayhand. 01.02.1959 - ö. ?MeslekGörüntüle
12BULUD SAİDd. 1959 - ö. ?MeslekGörüntüle
13CEVİZ ELİd. ? - ö. 1966Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ALİ, Ali Ataşd. 11.07.1946 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HALİL, Halil Topçud. 1965 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ÇAVUŞ-ZÂDE, Hâcı Hâlid Fâhir Efendid. 1806-1807 - ö. 1847'den sonraMadde AdıGörüntüle
17HACI RECEB DEDEd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ÂTIF, Hacı Ahmed Ağad. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle