HARAKÂNÎ, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed (Cafer)

(d. 963/? - ö. 1033/?)
tekke şairi
(Tekke / Başlangıç-15. Yüzyıl / Azeri)

Mutasavvıf olan Harakânî, Horasan erenidir. Horasan’da Bistam’ın kuzeyindeki dağlık Harâkân’da bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak doğdu. Çocukluğunda çobanlık, gençliğinde merkeplerle yük taşıyıcılığı yaptı. Türbesini on iki yıl ziyaret ettikten sonra Beyazid-i Bistâmî’nin ruhaniyetiyle yetişti. Ümmi iken Beyazid’in manevi işareti ile Kur’an okumaya başladı. Kuşeyrî’nin onun için “Harâkân’a gittiğimde Ebu’l-Hasan’ın haşmeti ve heybeti bana o kadar tesir etti ki dilim tutuldu” dediğini Attâr nakletmektedir. Attâr Tezkîretü’l Evliyâ’sında Harâkâni’ye genişçe bir yer ayırdığı gibi Mevlânâ da Mesnevi’sinde onunla ilgili bazı hikâyeler anlatmıştır. Harakânî’nin Ebu Said Ebu’l-Hayr, İbn Sina ve Gazneli Sultan Mahmut’la tanışıp görüştüğü kaynaklarda geçmektedir. Tekke ve seccade gibi şeklî tarikat unsurlarına önem vermez sema ve rakstan hoşlanmazdı. Bir söylentiye göre Harakân’da şehid edilerek oraya gömüldü. Necmeddin Daye’ye göre şehadeti Harâkân dışında bir yerdedir. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi'nde ve Hadikatü’l Evliyâ'da 1030-1039 yılları arasında Kars Kalesi’nin fethi için yapılan savaşlara dervişleri ile katıldığı Kars’taki Yahniler dağında yaralanarak şehid olmuştur. Türbesi IV. Murad zamanında Kars Kalesi Lala Mustafa Paşa zamanında onartılırken yapılmıştır. Son yıllarda türbe yeniden onartılmış ve çevresinde büyük bir kültür külliyesi kurulmaya başlanmıştır.

Eseri: Nuru’l Ulûm (tek yazması Biritish Museum Or. Nu. 249’dadır. Eserin Türkçe’ye çevirisi Şenol Kantarcı tarafından yapılıp Ankara’da 1997’de yayımlanmıştır. Eserde Hârâkanî’nin on bir bölümde bazı sözleri vaaz ve nasihatleri yer almış, münacaat ve menkıbeleri anlatılmıştır. Eserin eskiden ve kısmen Türkçe’ye yapılmış çevirisi İstanbul Murat Molla Kütüphanesi’ndedir. Beşâretnâme, Esrâr-ı Sülûk adlı eserlerine henüz ulaşılamamıştır. Ruzbehan Baklî bir şathiyyesini Şerh-i Şathiyât adlı eserinde şerhetti. (s. 327) Aynı şathiyeyi Necmeddin Dâye, Şerh-i Kavlı Ebi’l-Hasani’l Harakânî adıyla açıkladı.

 

Kaynakça

Cunbur, Müjgan (2204). "Harakânî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed (Cafer)”, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C.4. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay. 397-398.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. TUBA ÖZKAN
Yayın Tarihi: 17.02.2015

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HALÎLÎ, Halîl İbrâhimd. 1407/8 ? - ö. 1485Doğum YeriGörüntüle
2ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3TURANOĞLU, Mustafa Turanoğlud. 1952 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HALÎLÎ, Halîl İbrâhimd. 1407/8 ? - ö. 1485Doğum YılıGörüntüle
5ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6TURANOĞLU, Mustafa Turanoğlud. 1952 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HALÎLÎ, Halîl İbrâhimd. 1407/8 ? - ö. 1485Ölüm YılıGörüntüle
8ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9TURANOĞLU, Mustafa Turanoğlud. 1952 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10HALÎLÎ, Halîl İbrâhimd. 1407/8 ? - ö. 1485MeslekGörüntüle
11ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. ?MeslekGörüntüle
12TURANOĞLU, Mustafa Turanoğlud. 1952 - ö. ?MeslekGörüntüle
13HALÎLÎ, Halîl İbrâhimd. 1407/8 ? - ö. 1485Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15TURANOĞLU, Mustafa Turanoğlud. 1952 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HALÎLÎ, Halîl İbrâhimd. 1407/8 ? - ö. 1485Madde AdıGörüntüle
17ÇAVUŞ, İsmet Çıkmad. 17.02.1950 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18TURANOĞLU, Mustafa Turanoğlud. 1952 - ö. ?Madde AdıGörüntüle