NÂZİK (NÂZÜK), Abdullah Efendi

(d. ?/? - ö. 1686/1098)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Abdullah’tır. Bursa’da dünyaya gelmiştir. Doğum tarihi bilinmiyor. Tüccardan Mehmed Çelebi’nin oğludur. İlk tahsilini memleketi Bursa’da yapmış; çok genç yaşta, İstanbul’a gelip, aile dostları Rumeli Kazaskeri Karaçelebi-zâde Mahmud Efendi’nin ilgisine mazhar olarak mülazım tayin edilmiştir. Fusûs şârihi Şeyh Abdî Efendi’den feyz alıp, onun sohbetlerinde bulunmuştur. Medrese-i Erbaîn’deki görevinden ayrıldıktan sonra, bir süre Bursa Mahkemesi’nde kâtiplik yapmış; 1061/1651 Şevvalinde Perîpeyker Medresesi, 1064/1654 Ramazanında Çendik Medresesi müderrisliğine terfi etmiştir. 1066/1659 Zilhiccesinden itibaren hayatını Bursa’da vaiz olarak sürdürmüştür. Müderrislikten kadılığa geçen Nazik, önce Maraş kadılığına getirilmiş (1078/1667 Şevval), bir yıl sonra bu görevinden alınmıştır (1080/1669 Şevval). Erzurum kadısı olup (1084/1673 Rebîülâhir), yaklaşık bir yıl sonra bu görevinden de alınmıştır (1085/1674 Ramazan). İkinci defa Maraş kadılığına getirilmiş (1091/1680 Şevval) ve bu görevinden de alınmış (1093/1682 Recep); ancak çok istediği Konya kadılığına tayin edilmiştir (1096/1685 Şevval). 1098/1686-7 Rebîülevvelinde Konya kadısı iken Konya’da vefat etmiş ve Sadreddin Konevî Hazretleri’nin kabri yakınına defnedilmiştir. Ölümüne Abdülhâdî Efendi “Ola behişt-i âlîde Nâzikî Efendi (1098)” diyerek tarih düşürmüştür (İsmail Beliğ 1302:505-507; Abdülkadiroğlu 1985: 541; Müstakim-zâde Süleyman Saddeddin 2000: 417; Mehmed Süreyya 1311: 369; Bursalı Mehmet Tahir 1333: 447; Bursa Kütüğü: 23; İKYTDK 1959: 473-474; Atlansoy 1998: 281-283).

Nâzik’in kaynaklarda belirtilen iki eseri vardır:  

1. Dîvân: Nâzik Dîvânı’nın, Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi Bölümü, numara 3511; İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Ty. Numara 2914; Sadettin Eğri Özel Kütüphanesi’nde olmak üzere üç yazma nüshası vardır. Dîvân üzerinde bir yüksek lisans tezi yapılmıştır. Dîvân'da mensur bir dibâce, ikisi tevhid, biri mülemma na’t, biri fahriye olan 4 kaside; 22’si Farsça 220 gazel; 1 terkîb-i bend; 4 murabba, 2 muhammes; 1’i Farsça 2 tahmis, 2’si Farsça 22 kıt’a ve nazm, 15 matla’; 4’ü Farsça, 31 tarih; 26’sı Farsça 106 rubaî; biri sakinâme, biri mutribnâme olmak üzere 3 mesnevî vardır.

2. İnsân-ı Kâmil: Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Osmanlı Müellifleri’nde 1094/1683 Rebîülâhir’de bu isimde bir tasavvuf risalesi yazdığı söyleniyorsa da, eser mevcut değildir.

Nazik, şiirlerinde Nâzik ve Nâzikî mahlaslarını kullanmış; âlim ve mutasavvıf bir şairdir. Arapça ve Farsçayı şiir söyleyebilecek kadar iyi biliyordu. Divanında mülemma şiirler yanında, müstakil Farsça şiirler vardır. Lirizmi yanında tasavvufî ve hikemî söyleyişleri vardırKlasik şiirin hemen her nazım şekliyle söylemişse de, gazelleriyle öne çıkar. Nâzik, bir Bursa sevdalısıdır. Divanı içerisinde tekîb-i bend şeklinde beş bendlik bir Bursa Şehrengiz'i yer alır. Dili ağır sayılmaz, murabba ve muhammes ilahîler de söylemiştir. 

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl) (1998). İsmail Beliğ Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân. (Tıpkıbasım). Ankara: Anıl Matbaa ve Ciltevi.

Abdukadiroğlu, Abdulkerim (hzl) (1985). İsmail Beliğ Nuhbetü’l- Âsâr li-Zeyl-i Zübdetü’l- Eş’âr. Ankara: Gazi Üniversitesi Yay.

Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri Bursa Vefeyatnamelerindeki Şairlerin Biyografileri. Bursa: Asa Kitabevi.

Bursa Kütüğü. Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi. Nu: 4521. 1: vr. 23.

Bursalı Mehmed Tâhir (1333). Osmanlı Müellifleri. C.2. İstanbul: Matbaa-i Âmire. 477.

Gülhan, Abdülkerim (1989). Nâzikî Dîvânı Karşılaştırmalı Metin. Yüksek Lisans Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi.

İKYTDK (1959). İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yama Divanlar Kataloğu. C.2. İstanbul: Maarif Matbaası. 473.

İpekten, Haluk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

İsmail Beliğ (1302). Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân. (Tıpkıbasım). Bursa: Bursa Hüdavendigâr Vilayeti Matbaası.

Komisyon (1986). “Nâzik Abdullah Efendi”. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 6. İstanbul: Dergah Yay. 453.

Mehmed Süreyya (1311). Sicill-i Osmânî. Sicill-i Osmânî Yâhûd Tezkire-i Meşâhir-i Osmâniyye. C. 3. İstanbul: Matbaa-i Âmire. 369.

Müstakim-zâde Süleyman Sadeddin (2000). Mecelletü’n-Nisâb. (Tıpkı Basım). Ankara: KB Yay. 417.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDÜLKERİM GÜLHAN
Yayın Tarihi: 05.09.2013
Güncelleme Tarihi: 26.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün

 

Dehre nev-rûz arz-ı ruhsâr itdügi demdür yine

Bâğ u râğı gark-ı envâr itdügi demdür yine

 

Özge seyrândur ki aşk ehlin soyarken nev-bahâr

Bâğda tezyîn-i eşcâr itdügi demdür yine

 

Bu hevâ âhûları dahi ider merdüm-firîb

Hûblar diller giriftâr itdügi demdür yine

 

Nice şeb-gîrin bıraksun bu hevâlarda hezâr

Nergis-i gülzârı bîdâr itdügi demdür yine

 

Kim görür bûstânın İstanbulun ammâ Bursanun

Ehl-i vecdi azm-i kühsâr itdügi demdür yine

 

Böyle demde gitmemek Nâzik neden Bursaya kim

Andelîbün azm-i gülzâr itdügi demdür yine 

(Gülhan, Abdülkerim (1989). Nâzikî Dîvânı Karşılaştırmalı Metin. Yüksek Lisans Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SA’ÎD, Ferâ’izî-zâde Mehmed Sa’îd Efendid. ? - ö. 1835Doğum YeriGörüntüle
2Berkun Oyad. 3 Mart 1977 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3MÎRÎd. ? - ö. 1599Doğum YeriGörüntüle
4SA’ÎD, Ferâ’izî-zâde Mehmed Sa’îd Efendid. ? - ö. 1835Doğum YılıGörüntüle
5Berkun Oyad. 3 Mart 1977 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6MÎRÎd. ? - ö. 1599Doğum YılıGörüntüle
7SA’ÎD, Ferâ’izî-zâde Mehmed Sa’îd Efendid. ? - ö. 1835Ölüm YılıGörüntüle
8Berkun Oyad. 3 Mart 1977 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9MÎRÎd. ? - ö. 1599Ölüm YılıGörüntüle
10SA’ÎD, Ferâ’izî-zâde Mehmed Sa’îd Efendid. ? - ö. 1835MeslekGörüntüle
11Berkun Oyad. 3 Mart 1977 - ö. ?MeslekGörüntüle
12MÎRÎd. ? - ö. 1599MeslekGörüntüle
13SA’ÎD, Ferâ’izî-zâde Mehmed Sa’îd Efendid. ? - ö. 1835Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Berkun Oyad. 3 Mart 1977 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MÎRÎd. ? - ö. 1599Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SA’ÎD, Ferâ’izî-zâde Mehmed Sa’îd Efendid. ? - ö. 1835Madde AdıGörüntüle
17Berkun Oyad. 3 Mart 1977 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18MÎRÎd. ? - ö. 1599Madde AdıGörüntüle