ŞÂHÎ/ZEYNÎ, Ak Mahmud Efendizâde Zeynel Abidin Seyyid Mehmed Efendi

(d. 1667-68/1078 - ö. 1750-51/1164)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1078/1667-68 yılında İstanbul’da doğdu. Kazasker Manisalı Ak Mahmud Efendi’nin oğludur. Bundan dolayı Ak Mahmud-zâde sanıyla tanındı. Öğrenimi esnasında Şeyhülislâm Ebe-zâde Abdullah Efendi’ye damat oldu. Ankaravî Mehmed Emin Efendi’nin şeyhülislâmlığı zamanında 1098/1687 hâric rütbesiyle müderrislik derecesini aldı. Çeşitli medreselerde müderrislik yaptıktan sonra kadılığa geçti. 1116/1704-05 yılında Selanik, 1122/1710-11’da Mısır, 1127/1715-16’da ise İstanbul kadısı oldu. 1134/1722-23 yılında önce Paşmakçı-zâde Abdullah Efendi’nin yerine nakibüleşraflığa, daha sonra Anadolu kazaskerliğine getirildi. 1140/1728-29 ve 1145/1732-33’te olmak üzere iki defa Rumeli kazaskerliğine atandı. Bir ay sonra Hoca-zâde Ömer Efendi’nin ölümüyle boşalan nakibüleşraflığı da üstlendi. 1147/1735-36’da Hacc'a gitti. Hac dönüşünde (1151/1739-40) üçüncü defa Rumeli kazaskerliğine getirildi. 1157/1744-45 yılında Mehmed Dede Efendi’den boşalan nakibüleşraflığa üçüncü defa getirildi. 1159/1746-47’da dördüncü defa Rumeli kazaskeri olan Mehmed Zeynî Efendi, 1159/1746-47 yılında Hayâtî-zâde Emin Efendi’nin azledilmesi üzerine şeyhülislâmlığa getirildi. Bir yıl on ay kadar bu makamda kaldıktan sonra yaşlılığından dolayı 1161/1748 yılında görevinden azledildi. İstanbul’da Kanlıca’daki yalısında dinlenmekte iken 1164/1750-51 yılında vefat etti. Eyüp’te Küçük Emîr Efendi Türbesi haziresinde babasının mezarı yanına defnedildi.

İyi huylu, iffet sahibi, mütevazı, yardımsever bir kişiliğe sahip olan ve aynı zamanda tıp doktorluğu da yapan Mehmed Zeynî Efendi, Mehmed Süreyya’ya göre şairliğiyle de tanınmıştır (Akbayar 1998: 1712). Tuhfe-i Nâilî’de mahlası hem Şâhî hem de Zeynî olarak geçmektedir (Kurnaz 2001: 394). Herhangi bir eserinin olup olmadığı hakkında kaynaklarda bilgi bulunmamaktadır.

Kaynakça

Ahmet, R., Yüksel, H., Köksal, M. F.(hzl.) (1998). Devhatü'n-Nukabâ: Ahmet Rıf'at. Sivas. 

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 5. İstanbul: Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Ortak Yay. 1711-12.

Altunsu, Abdülkadir (1972). Osmanlı Şeyhülislâmları. Ankara. 131.

İpşirli, Mehmet (2003). “Mehmed Zeynî Efendi”.  İslâm Ansiklopedisi. C. 28. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 542.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay. 394.

Ahmet, R., Yüksel, H., & Köksal, M. F. (1998). Devhatü'n-nukabâ: Ahmet Rıf'at ; hazırlayanlar, Hasan Yüksel, M. Fatih Köksal. Sivas [Turkey: H. Yüksel.

Müstakîm-zâde Süleymân Sa’deddin (1972). Devhatü’l-Meşâyîh (Tıpkı Basım). İstanbul: Çağrı Yay. 95-96.

Şemseddin Sâmî (1314). Kâmûsu’l-Âlâm. C. 6. İstanbul: Mihran Matbaası. 4212-13.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 17.04.2014

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Handan Acar Yıldızd. 01 Şubat 1979 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ULVÎ, Hâfız Seyyid Ali Bedreddîn Efendid. ? - ö. 1866'dan sonraDoğum YeriGörüntüle
3Ahmet Refik (ALTINAY)d. 1880 - ö. 11 Ekim 1937Doğum YeriGörüntüle
4Handan Acar Yıldızd. 01 Şubat 1979 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5ULVÎ, Hâfız Seyyid Ali Bedreddîn Efendid. ? - ö. 1866'dan sonraDoğum YılıGörüntüle
6Ahmet Refik (ALTINAY)d. 1880 - ö. 11 Ekim 1937Doğum YılıGörüntüle
7Handan Acar Yıldızd. 01 Şubat 1979 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8ULVÎ, Hâfız Seyyid Ali Bedreddîn Efendid. ? - ö. 1866'dan sonraÖlüm YılıGörüntüle
9Ahmet Refik (ALTINAY)d. 1880 - ö. 11 Ekim 1937Ölüm YılıGörüntüle
10Handan Acar Yıldızd. 01 Şubat 1979 - ö. ?MeslekGörüntüle
11ULVÎ, Hâfız Seyyid Ali Bedreddîn Efendid. ? - ö. 1866'dan sonraMeslekGörüntüle
12Ahmet Refik (ALTINAY)d. 1880 - ö. 11 Ekim 1937MeslekGörüntüle
13Handan Acar Yıldızd. 01 Şubat 1979 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ULVÎ, Hâfız Seyyid Ali Bedreddîn Efendid. ? - ö. 1866'dan sonraAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ahmet Refik (ALTINAY)d. 1880 - ö. 11 Ekim 1937Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Handan Acar Yıldızd. 01 Şubat 1979 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ULVÎ, Hâfız Seyyid Ali Bedreddîn Efendid. ? - ö. 1866'dan sonraMadde AdıGörüntüle
18Ahmet Refik (ALTINAY)d. 1880 - ö. 11 Ekim 1937Madde AdıGörüntüle