Turgut Özakman

?
(d. 1 Eylül 1930 / ö. 28 Eylül 2013)
Öykü, Oyun ve Roman Yazarı, Avukat, Araştırmacı, Bürokrat, Öğretim Görevlisi
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ankara'da doğdu. Annesi Münevver Hanım İstanbul Bakırköylü, babası Hikmet Bey Rumelilidir. Çocukluk yılları İstanbul’da geçen yazar, Bakırköy Taş Mektep’te ilkokulun 1. ve 2. sınıflarını tamamladı. Babasının Kırıkkale Barut Fabrikası’na atanmasıyla birlikte yeniden Ankara’ya geldi ve burada II. Dünya Savaşı’nın zor koşulları altında Kurtuluş Birinci Ortaokulu’nu, bugün Ankara Atatürk Lisesi olarak eğitim veren Ankara Erkek Lisesi’ni ve Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. 1951 yılında ilk oyunu Pembe Evin Kaderi sahnelendi. 1952 yılında üniversiteden mezun olduktan sonra Kayseri’de askerlik görevini tamamladı. Arkadaşlarıyla birlikte açtıkları avukatlık bürosunda kısa bir süre çalışan yazarın oyunları, Ankara Devlet Tiyatrosu’nda ve İstanbul Şehir Tiyatrosu’nda sahnelendi. Almanya’da Köln Üniversitesi Tiyatro Bilimi Enstitüsü’ne konuk olarak devam etti ve 1956’da Ankara’ya döndükten sonra Devlet Tiyatrosu’nda dramaturg olarak çalışmaya başladı. Sırasıyla Basın Yayın Genel Müdürlüğü İç Basın Şubesi’nde memur, Bonn’da Basın Ataşe Vekili ve Ankara Radyosu’nda Söz ve Temsil Yayınları Şefi olarak çalıştı. 1962’de Ankara Radyosu’nda açılan prodüktörlük kursunda radyo yazarlığı dersi verdi. 1964 yılında yeni kurulan TRT’de, Merkez Program Daire Başkanı oldu, üç yıl sonra Haber ve Program Genel Müdür Yardımcılığı görevine getirildi. 1969 yılında özerkliği kaldırılarak hükümete bağlanan TRT’den ayrıldı ve bir süre film senaryoları yazdı, reklamcılık, yapımcılık gibi işlerle uğraştı. 1976 yılında Prof. Dr. Sevda Şener’in önerisiyle DTCF Tiyatro Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. 1978 yılında da Ergin Orbey’in Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü döneminde Genel Müdür Başyardımcılığı yaptı. Yoğun çalışma temposu nedeniyle rahatsızlanarak İzmir’e yerleşen yazar, Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tiyatro Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1981 yılında Ankara’ya döndü ve Ankara Üniversitesi DTCF Tiyatro Kürsüsü'nde dramatik yazarlık dersleri verdi. 1983-1987 yılları arasında Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü görevine getirilen Özakman’ın hizmetleri arasında “Tiyatro Belgeliği'nin kuruluşu, Sanat Eğitim Merkezi’nin kuruluş hazırlıkları ile Konya, Bolu, Çorum, Kahramanmaraş, İzmir Karşıyaka Tiyatrolarının, Bursa Feraizcizade Oda Tiyatrosu’nun, Ankara Oda Tiyatrosu’nun (yeniden) hizmete açılması" vardır (Tekmen 2008: 158). Bu yıllardaki önemli gelişmelerden olan İstanbul Taksim Sahnesi’nin yeniden hizmete açılması ile Devlet Çocuk ve Gençlik Tiyatrosu’nun kurulması da Özakman’ın döneminde gerçekleşmiştir. 1988 yılında Radyo Televizyon Yüksek Kurulu üyeliğine, 1990’da başkan yardımcılığına seçilmiştir. 1989 yılında TRT televizyon dizisi "Kurtuluş"un senaryosunu yazmıştır. 1998’de TRT için yazdığı "Cumhuriyet" filmi, 1999’da televizyon dizisi olarak yayımlanmıştır. 2005’te "Türkiye Üçlemesi"nin ilk kitabı olarak yayımlanan Şu Çılgın Türkler romanı büyük bir ilgi ile karşılanmış, iki yıl içinde rekor düzeyde satılarak 347. baskıya ulaşmıştır. Çanakkale Savaşı’nı konu alan yeni kitabı Diriliş-Çanakkale 1915, 2008 yılının Mart ayında yayımlanmıştır. 2009 ve 2010 yıllarında üçlemenin son kitabı olan iki ciltlik Cumhuriyet-Türk Mucizesi okurla buluşmuştur. Mart 2012’de yayımlanan Çılgın Türkler Kıbrıs adlı romanında Kıbrıs Millî Mücadelesini anlatmaktadır. Ankara’da vefat eden Turgut Özakman’ın üç çocuğu ve üç torunu bulunmaktadır.

Turgut Özakman; tiyatro oyunu, öykü, roman, araştırma-inceleme kitapları, meslek kitapları ve senaryo gibi geniş bir yelpaze içinde yer alan eserler kaleme almıştır. Yazar sekiz roman, dördü yayımlanmamış toplam yirmi sekiz tiyatro oyunu, beşi ortak olmak üzere on yedi film ve dizi senaryosu yazmış, Türk yazın dünyasına yaptığı katkı nedeniyle çok sayıda ödülün sahibi olmuş, Ordu ve İnebolu halkının fahri hemşerisi kabul edilmiştir. Onun oyun yazarı olarak öne çıkan özelliği, geleneksel ve modern Türk Tiyatrosu’nu sentezlemekteki başarısıdır. “Yazar sanki Türk insanının günlük hayatta edepli bir suskunluk altında gizlediği espri gücünü keşfetmiştir. Oyun kişilerinin konuşmalarındaki canlılık bu oyunların zevkle izlenmesini sağlar. Yazarın gerçeklere ciddiyetle eğildiği, insanlara duygusallıkla yaklaştığı oyunlarında bile konuşmalar eğlendirici özellik taşır.” (Şener 1983: 2)

Özakman'ın "belgesel roman" olarak adlandırılan tarihsel romanları, uzun zaman ve emek harcanarak ortaya konmuş belgelere dayanan yapıtlardır. “Bütün oyunlarında gözlemlenen bir dizi özelliği romanlarına da taşımış olduğu görülebiliyor. Nedir bunlar: 1. Hiç aksamayan, çok sağlam bir kurgulama; 2. Okuru kamçılayan, kurguyla atbaşı götürülen merak duygusu; 3. Bütün bunların örtüştüğü aynı bir doku içinde birbirine ilmeklenmiş dil bilinci ve beğenisi" (Aslankara 2001: 90). Yakın tarihi konu alan bu romanlarla, Türk Gençliği’nin kültürel belleğini canlı tutmaya çalışmıştır.

Yazar, dil konusunda da etkin çalışmalara imza atmış, 1968 yılında Dil Devrimi'ne hizmet amacıyla Türkiye radyolarında yayımlanan “Bizi Dinler misiniz?” adlı radyo konuşmalarını gerçekleştirmiş, bu metinler sonradan yayımlanmıştır. Özakman “Dili amaç değil, araç olarak görür. Bu aracı son derece kıvrak ve akıcı bir diyalog kurmada gereç olarak kullanır. Salt sözcükler değil, her türlü sesi kullanarak bir sesler bütünü yaratır.” (Sav 1979-1980: 6-7)

Şiir, müzik, dans, mimari ve tasarım gibi farklı alanlara duyduğu ilgi, onun çok yönlü bir kültür insanı olduğunun en önemli göstergesidir.

Aldığı başlıca ödüller şunlardır: 1958’de Duvarların Ötesi ile Sinema ve Tiyatro Derneği Yılın En İyi Türk Oyun Yazarı Ödülü, 1968’de Sarıpınar 1914 ile Sanat Severler Derneği tarafından Yılın Yazarı Ödülü, 1979’da Fehim Paşa Konağı ile Türkiye İş Bankası Tiyatro Büyük Ödülü, 1981 Sanat Kurumu Ödülü, Vahidettin, Mustafa Kemal ve Milli Mücadele-Yalanlar, Yanlışlar, Yutturmacalar adlı çalışması ile 1997’de Sedat Simavi Sosyal Araştırmalar Ödülü, 1998’de Yunus Nadi Sosyal Bilimler Ödülü, 9 Kasım 1999'da tiyatro sanatına katkılarından dolayı Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, 2003’te 50 yılı aşkın bir süredir Türk tiyatrosu ve edebiyatına yaptığı büyük katkıları nedeniyle Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü, 2005'te Türk diline, kültürüne ve Atatürkçü düşünceye katkılarından dolayı, Başbakanlık Atatürk Kültür Dil ve Tarih Kurumu Ödülü ve Sanat Kurumu tarafından Türk kültür ve sanatına, özellikle de Türk tiyatrosuna katkıları nedeniyle Sanat Kurumu Onur Ödülü.

Kaynakça

Aslankara, M. Sadık (Eylül 2001). "Turgut Özakman’ın Romanları". Adam Sanat Dergisi. S. 188. s. 90-95.

Çağlar, Murat (2010). Turgut Özakman’ın Oyun Yazarlığı. Doktora Tezi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Nutku, Özdemir (Kasım Aralık 2013). "Turgut Özakman". Sahne Tiyatro ve Opera Bale Dergisi. S. 59. s. 18-21.

Özakman, Turgut (1981). "Elli Yılın Öyküsü". Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı. İstanbul: Nesin Vakfı Yay. s. 673-692.

Sav, Atilla (1979-1980 Sezonu). "Turgut Özakman ve Kanaviçe". Devlet Tiyatroları Kanaviçe Oyun Broşürü. Bursa. s. 6-7.

Sipahioğlu, Zeynep Sibel (2015). Turgut Özakman’ın Yapıtlarında Toplumsal Sorunlar. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Şener, Sevda (1983). "Tiyatro Yazarı Olarak Turgut Özakman". İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları Resimli Osmanlı Tarihi Oyun Broşürü. s. 1-2.

Tekmen, Sıtkı (2008). "Yazarın Özgeçmişi". Turgut Özakman Bütün Oyunları 2: Üç Destan, Delioğlan. Ankara: Bilgi Yayınevi. s. 156-160.

Yüksel, Ayşegül (1992). "Turgut Özakman’ın Oyun Yazarlığının İkinci Dönemi". Tiyatro Araştırmaları Dergisi. S. 9. s. 123-142.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. Z.SİBEL SİPAHİOĞLU
Yayın Tarihi: 11.09.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Elli Yılın ÖyküsüNesin Vakfı / İstanbul1981Otobiyografi
Dr. Rıza Nur DosyasıBilgi / Ankara1991Araştırma
Vahidettin, Mustafa Kemal ve Milli Mücadele, Yalanlar, Yanlışlar, YutturmacalarBlgi / Ankara1997Araştırma
Oyun ve Senaryo Yazma TekniğiBilgi / Ankara1998Diğer
RomantikaBilgi / Ankara2000Roman
19 Mayıs 1999 Atatürk Yeniden Samsun'da 1. KitapBilgi / Ankara2002Roman
Korkma İnsancık KorkmaBilgi / Ankara2002Roman
19 Mayıs 1999 Atatürk Yeniden Samsun'da 2. KitapBilgi / Ankara2003Roman
Şu Çılgın TürklerBilgi / Ankara2005Roman
Bütün Oyunları I Şu Çılgın TürklerBilgi / Ankara2006Tiyatro
1881-1938 Atatürk, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet KronolojisiBilgi / Ankara2008İnceleme
Bütün Oyunları II Üç Destan, DelioğlanBilgi / Ankara2008Tiyatro
Bütün Oyunları III Ah Şu Gençler, Hastane, Karagöz'ün Dönüşü, Kardeş Payı, Darılmaca Yok, Berberde, Ben Mimar Sinan, Ak Masal Kara MasalBilgi / Ankara2008Tiyatro
Bütün Eserleri IV Pembe Evin Kaderi, Ocak, Kanaviçe, ParamparçaBilgi / Ankara2008Tiyatro
Diriliş Çanakkale 1915Bilgi / Ankara2008Roman
Mustafa Filmi HakkındaBilgi / Ankara2008Eleştiri
Bütün Oyunları V Sarıpınar 1914, Fehim Paşa Konağı, Resimli Osmanlı Tarihi, Bir Şehnaz OyunBilgi / Ankara2009Tiyatro
Bütün Oyunlarıi VI Güneşte On Kişi, Duvarların Ötesi, TöreBilgi / Ankara2009Tiyatro
Cumhuriyet Türk Mucizesi I. KitapBilgi / Ankara2009Roman
Cumhuriyet Türk Mucizesi II. KitapBilgi / Ankara2010Roman
Bütün Oyunları VII Deli Bayramı, KomşularımızBilgi / Ankara2011Tiyatro
Çılgın Türkler KıbrısBilgi / Ankara2012Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Levent Yılmazd. 1969 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Çiğdem Anatd. 2 Ekim 1962 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Özkan Satılmışd. 28 Ekim 1986 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4NAZMİ, Nazmi Haskilitd. 1930 - ö. 1980Doğum YılıGörüntüle
5KUL MUSTAFA/MUSTAFA/BURUKLU KUL MUSTAFA/TORUNî, Mustafa Duzağadüşmezd. 17.02.1930 - ö. 06.12.2006Doğum YılıGörüntüle
6GÜLLÜHANd. 1925-1930 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HACI CELİL, Celil Kapland. 10.10.1934 - ö. 17.02.2013Ölüm YılıGörüntüle
8Veysel Turan Akkoyunlud. 28 Aralık 1925 - ö. 13 Haziran 2013Ölüm YılıGörüntüle
9KÜRŞADOĞLU, Yakup Yeşilyurtd. 19.11.1956 - ö. 07.12.2013Ölüm YılıGörüntüle
10Zafer Aracagökd. 23 Haziran 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Ali Cüneyd Kılcıoğlud. 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
12TURGUT ABDAL/TURGUT BABA/KAZIM OĞLU TURGUT, Turgut Kocad. 1921 - ö. 15.10.1997MeslekGörüntüle
13Selçuk Küpçükd. 05 Kasım 1971 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Yavuz, Hilmid. 14 Nisan 1936 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ayla Hacıoğullarıd. 3 Mayıs 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mehmet Turgutd. 21 Temmuz 1977 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Erbek, Turgutd. 20 Ağustos 1959 - ö. 24 Ocak 2011Madde AdıGörüntüle
18YETKİNER, Turgut Yılmazd. 25. 04. 1954 - ö. ?Madde AdıGörüntüle