YÜMNî, Mehmed Sâlih

(d. ?/? - ö. 1663/1073-74)
Divan Şairi, Tezkire Yazarı
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Hakkında bilinenler çok azdır. Asıl adı Mehmed Sâlih'tir. Babası Mustafa Efendi aslen Tosyalı olup İstanbul'a yerleşmiş ve devrin kazaskerlerden Azmîzâde Mustafa Efendi'nin hizmetinde bulunmuş, bu sebeple Azmîzâde Mustafası diye şöhret bulmuştur. Annesi, Şeyh Mehmed Efendi'nin oğlu ulemadan Sinanüddin Yusuf Efendi'nin kızıdır. Ağabeyi Rıfkî Mehmed Efendi II. Mustafa devri bilginlerinden olup Rıfkî mahlasıyla şiirler de yazmıştır. Mehmed Sâlih Efendi de ağabeyi gibi erken yaşlardan itibaren ilim yoluna girdi, tahsilini bitirip Şeyhülislam Bahâyî Efendi'den mülazemet almıştır. Kadılık mesleğine girdi, Zağra'da Kili kazası muvakkiti iken vefat etti.

Mehmed Sâlih Efendi asıl şöhretini tezkiresi ile sağlamıştır. 1621'den itibaren zamanının şairlerinin kısa hal tercümelerini vermiş, şiirlerinden örnekler almıştır. Hal tercümelerinin kısa tutulması ile Fâizî'nin Zübdetü'l-eş‘âr'ını andırır. Zaten tezkire Fâizî'nin zeyli mahiyetindedir. 1662'de tamamlanan eserde 29 şair yer alır. Şeyhî, müellifin ölümüyle yarım kalan tezkirenin müsveddelerini gördüğünü söyler. Eser 1905'te Ali Emirî Efendi tarafından temize çekilmiş, böylece bugün elimde bulunan tezkire meydana gelmiştir (Millet Ktp., Ali Emiri, Tarih, 780.)

İlim ve marifetle meşhur olan Mehmed Sâlih'in mürettep divanı olmamakla beraber devrin şiir mecmualarında bazı şiirlerine rastlanır. Şiirlerinde Yümnî mahlasını kullandı. Şiirleri sanat gücü bakımından vasattır.

Kaynakça

Beliğ. Nuhbetü’l-Asâr li Zeyli Zübdeti’l-Eş'âr. İÜ Ktp. No. 1182. yk 118b.

Erdem, Sadık (1988). “Mehmed Sâlih Yümnî Tezkire-i Şuarâ-yı Yümnî (inceleme-tenkidli metin-indeks)”. Türk Dünyası Araştırmaları. (55): 85.

Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Tezkire-i Şuarâ-i Yümnî (İnceleme-Tenkidli Metin-İndeksli Tıpkıbasım). Ankara: TTK Yay.

İnal, İbnülemin Mahmut Kemal (1999). Son Asır Türk Şairleri. Ankara: AKM Başkanlığı Yay. C. I. s. 5.

İpekten, Haluk (1988). Türk Edebiyatının Kaynaklarından Türkçe Şuarâ Tezkireleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi.  s.115, 116.

Karahan, A (1997). “Tezkire”. İA. 12/2. Eskişehir: MEB Yay. s. 226-230.

Müstakîmzade. Mecelletü’n-Nisâb. Süleymaniye Ktp. Halet Efendi. No. 628. yk 446.

Olgun, Tâhirü’l-Mevlevî Tahir (1973). Edebiyat Lugatı. İstanbul: Enderun. s. 174.

Şeyhî. Vekâyi-i Fuzalâ. İÜ Ktp. TY. 81. s. 816

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MURAT ALİ KARAVELİOĞLU
Yayın Tarihi: 17.09.2014

Eserlerinden Örnekler

Mahabbet tahrîridür bunda hîç dürr ü güher yokdur

Çalışma yok yere ey dil sana andan çıkar yokdur

Arz eyle cebheni bilip eksikligin tamâm

Devr-i felekde dâiresin gözlesin kamer

O kâküller ki dâmân-ı izâr-ı yâre düşmüşdür

Ki gûyâ sâye-i sünbül gül-i gülzâra düşmüşdür

(Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Tezkire-i Şuarâ-i Yümnî (İnceleme-Tenkidli Metin-İndeksli Tıpkıbasım). Ankara: TTK Yay. 21.)

***

Adı Süleymân'dır. Sâbıkan Silâh-dâr kâtibi olmuşdur. Mısr Paşası olan Eyyûb Paşa'nın akribâsındandır.İstanbul'dandır. Seray'dan çıkmadır. hersek havâlisinden olup 1088/ 1677 senesinde vefat eylediği Tezkire-i Safâyî'de muharrerdir. 

Bu derd-i 'ışkı kâbil-i dermân sanur gören

Bir böyle kâr-ı müşkili âsân sanur gören

Diñlemez oldı nagme-i cân-bahş-ı 'andelîb

Şimdi gurâbı murg-ı hoş-elhân sanur gören

halk- zamâne şöyle galat-bîn oldu kim

Mürde çerâgı şem-i fîrûzân sanır gören

Hayfâ Mezâkî pîleverân-ı zamâneyi

Kıymet-şinâs-ı gevher-i 'irfân sanur gören

(Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Tezkire-i Şuarâ-i Yümnî (İnceleme-Tenkidli Metin-İndeksli Tıpkıbasım). Ankara: TTK Yay.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEHRÎ, Bahçıvan-zâde Derviş Ali Efendid. ? - ö. 1702-03Doğum YeriGörüntüle
2HASÎB, Uşşâkîzâde Seyyid İbrahimd. Ocak 1664 - ö. 24 Haziran 1724Doğum YeriGörüntüle
3SA’DÎ, Îsâ-zâde Seyyid Mehmed Sa’deddînd. 1803 - ö. 1866Doğum YeriGörüntüle
4ŞEHRÎ, Bahçıvan-zâde Derviş Ali Efendid. ? - ö. 1702-03Doğum YılıGörüntüle
5HASÎB, Uşşâkîzâde Seyyid İbrahimd. Ocak 1664 - ö. 24 Haziran 1724Doğum YılıGörüntüle
6SA’DÎ, Îsâ-zâde Seyyid Mehmed Sa’deddînd. 1803 - ö. 1866Doğum YılıGörüntüle
7ŞEHRÎ, Bahçıvan-zâde Derviş Ali Efendid. ? - ö. 1702-03Ölüm YılıGörüntüle
8HASÎB, Uşşâkîzâde Seyyid İbrahimd. Ocak 1664 - ö. 24 Haziran 1724Ölüm YılıGörüntüle
9SA’DÎ, Îsâ-zâde Seyyid Mehmed Sa’deddînd. 1803 - ö. 1866Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEHRÎ, Bahçıvan-zâde Derviş Ali Efendid. ? - ö. 1702-03MeslekGörüntüle
11HASÎB, Uşşâkîzâde Seyyid İbrahimd. Ocak 1664 - ö. 24 Haziran 1724MeslekGörüntüle
12SA’DÎ, Îsâ-zâde Seyyid Mehmed Sa’deddînd. 1803 - ö. 1866MeslekGörüntüle
13ŞEHRÎ, Bahçıvan-zâde Derviş Ali Efendid. ? - ö. 1702-03Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HASÎB, Uşşâkîzâde Seyyid İbrahimd. Ocak 1664 - ö. 24 Haziran 1724Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15SA’DÎ, Îsâ-zâde Seyyid Mehmed Sa’deddînd. 1803 - ö. 1866Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEHRÎ, Bahçıvan-zâde Derviş Ali Efendid. ? - ö. 1702-03Madde AdıGörüntüle
17HASÎB, Uşşâkîzâde Seyyid İbrahimd. Ocak 1664 - ö. 24 Haziran 1724Madde AdıGörüntüle
18SA’DÎ, Îsâ-zâde Seyyid Mehmed Sa’deddînd. 1803 - ö. 1866Madde AdıGörüntüle