ZELİMHAN YAKUP

(d. 21.01.1950 / ö. 10.01.2016)
yazar, şair, siyasetçi
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şairin asıl adı Selimhan’dır. Azerbaycan Türkleri, Gürcistan’ın Borçalı, Kepenekçi Türkleri adını “Zelimhan” diye telaffuz etmektedirler. Zelimhan Yakup, 1950 yılının 21 Ocağında Gürcistan Cumhuriyeti’nin Bolnisi ilinin Kepenekçi köyünde dünyaya gelmiştir. Babası Yusuf Efendi’dir (Onk 2003: 1). Fen Bilgisi öğretmeni olan babası aynı zamanda edebiyata da meraklı birisi olarak bilinirmiş. Anası Güllü Hanım ise Türk folklorunu iyi bilen özellikle de bayatılar, nağıllar, masallar, destanlar alanında kültürlü bir kadındır. Ayrıca ailesinden özellikle de anne tarafından değerli şairlerin yetiştiği bilinmektedir. Büyük dedesinin adı Alhas Ağa Hacalaoğlu’dur. Dedesi Emin Ağa Hacallı 1918’de Kars İslâm Şurası’nın ilk Cumhurreisi olmuştur (Memmedli 2016: 7).

Zelimhan Yakup orta öğrenimini 1967 yılında tamamladıktan sonra Bakü ilinde Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin Kütüphanecilik fakültesini bitirmiştir. Kitapseverler Kurumu’nda ve devlet yayınevlerinde çeşitli görevlerde bulunmuştur (Memmedli 2016: 7). 1995 ve 2000 yılında olmak üzere iki kez Azerbaycan Milli Meclisi’nin Bakü milletvekilliğine seçilmiştir. Aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı’nın bünyesinde kurulmuş olan “Af Komisyonu” üyeliğini de yapmıştır. Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in başkanlığında dış ülkelere gidilen heyetlerde bulunmuştur. Çin Cumhuriyeti, Suudi Arabistan ve Almanya ziyaret etmiş olduğu birkaç ülkeden bazılarıdır. Ayrıca “Manas Destanı” nın bininci yılında Kırgızistan’da ve Fuzuli’nin 500. doğum kutlamalarında Irak’ta bulunma fırsatı bulmuştur (Onk 2003: 3). 2005 yılında “Azerbaycan’ın Halk Şairi” onursal unvanına layık görüldü. 29 Ağustos 2008 yılında Azerbaycan âşıklarının V. Kurultayında Azerbaycan Âşıklar Birliği’nin başkanı seçildi. 6 Haziran 2009’da Türk Dünyası Araştırmaları Uluslar arası Bilimler Akademisi’nin “Türk Dünyası’na Hizmet” ödülüne layık görülmüş ve bu akademinin fahri doktoru olarak seçilmiştir. 2010 yılında da Gürcistan Azerbaycan dostluğu hususundaki katkılarından dolayı kendisine Gürcistan Azerbaycan Eğitim Üniversitesi tarafından fahri doktora verilmiştir (http://www.biyografya.com/biyografi/3519).

Zelimhan Yakub, 10 Ocak 2016 tarihinde vefat etmiştir.

Onun hakkında Azerbaycan’ın bayraktar şairi Bahtiyar Vahabzade şöyle yazmıştır: “Zelimhan hem klasik edebiyatımızı hem de folklorumuzu bilir desem, çok az olur. Her ikisiyle nefes alır, yaşar. Zelimhan’ın şiiri, halk yaratıcılığının, sazın tellerinden süzülüp durulan âşık şiirine dayandığı için onun dili noksanlardan hâli, akıcı ve şeffaftır.” (akt. Memmedli 2016). Prof. Dr. Yavuz Akpınar’ın değerlendirmesi de şöyledir: “Türkiye’deki manevî havadan, millî kültürden en çok duygulanan, iç dünyasında heyecanlar geçiren ve kendi halkının büyük ölçüde son yetmiş yılda kaybetmiş olduğu bazı değerlerden derin ıstırap duyan şairlerin başında Zelimhan Yakup gelir.” (Memmedli 2016). Saz şiirinin akıcılığıyla çağdaş şiirin anlam dolgunluğunu bir arada birleştirerek ve ayrıca şiirde hitabet motifini güçlendirerek, günümüz Azerbaycan edebiyatında yeni bir çığır oluşturmuştur. Onun halk tarafından kabul görüp sevilmesinin sebebi daha çok Türklüğü, Azerbaycan’ın özgürlüğünü, ata yurdu Borçalı’yı, Karabağ, Gökçe derdini, sazı (bağlamayı), üstat ozanları konu edinen coşkulu şiirleri, manzumeleridir. Şiirlerinin çoğuna şarkılar bestelenmiş, âşık tarzlı şiirleri ozanların dilinden düşmez (Memmedli 2016).

Zelimhan Yakup, “Saz”, “Göğçe Derdi”, “Cavidin kız balası”; “Şair Harayı”, “Sizi Kınaram”, “Veten Yaraları”, “Göğçe’den Gelen Sesler”, “Borçalı’da Kalan İzler” “Yunus Emre Destanı”, “Ey Veten Oğulları!”, “Sualler”, “Hak Adalet”, “Tanı Beni Amerika” gibi büyük hacimde yayınlanan eserleriyle okuyucularına ulaşmıştır (Onk 2003: 3). “Göğçe Derdi”, “Diderginler”, “Ey Veten Oğulları!” adlı manzum tiyatroları televizyonlarda gösterilerek halkın muhabbetini kazanmıştır (Onk 2003: 3).

En son yayınlanan “Bir eli toprakta, bir eli Hakta” manzum tiyatrosu en değerli eserlerindendir. Yunus Emre için yazdığı eser bir şaheserdir. Bir manzum tiyatro olarak Azerbaycan televizyonlarında gösterilmiştir. Bu eser halk üzerinde büyük bir tesir uyandırmıştır (Onk 2003: 3).

Zelimhan Yakup, savaş konusunda “Şair Harayı!”, “Sizi Kınamıram”, “Ziyaretin Kabul Olsun!” kitaplarıyla 1995 Hacı Zeynelabidin Tağıyev Milli ödülü ile 1996 Mehmet Araz ödülüne layık görüldü (Onk 2003: 3).

Sahip olmuş olduğu aşk ve iştiyak ile eserlerini halka ulaştırmıştır. Borçalı Karapapakları’nın (Oğuz Türkleri) sazından sözünden esinlenmektedir. Onun güçlü şair olarak yetişmesinde Borçalı âşıklardan şair Nebi, şair Ağacan, Alhas Ağa Hacaloğlu’nun etkisi büyüktür. Yine Yunus Emre, Tufarganlı Abbas, Dede Kasım, Kurbani, Göğçeli Âşık Elesker, Çıldırlı Âşık Şenlik gibi üstadların izinden ayrılmamaktadır. Zamanın önde gelen saz ve söz sanatkârlarından Âşık Hüseyin Saraçlı, Âşık Emrah Gülmehmet, Âşık Kemandar Efendioğlu yetişmesinde öncü olmuşlardır (Onk 2003: 4).

Zelimhan Yakup, hâkim olduğu çok güzel saz havalarına yenilik ilave ederek gönülleri başkalaştıracak renkler oluşturmuştur. Şiir okuma/söyleme sanatında da pek mahir olan Zelimhan Yakup, binlerce deyişi ezbere bilmektedir. Bir Türk milliyetçisi olarak; soyuna, ülkesine, vatanına bağlılığını açıkça duyurmuştur (Onk 2003: 4).

Kaynakça

Memmedli, Şureddin (2016). “Şair Zelimhan Yakup’un Ardından”. Bizim Ahıska. http://www.ahiska.org.tr/wp-content/uploads/41_4.pdf [Erişim Tarihi: 16.05.2019].

Onk, Nizamettin (2003). Zelimhan Yakup. Ankara: Uyum Ajans.

Onk, Nizamettin (1988). Azerbaycan Anıları. İstanbul:yyy.

Onk, Nizamettin (1973). Âşık Alhas. Ankara:yyy.

Onk, Nizamettin (1997). Azerbaycan KARABAĞ Tarihi. İstanbul:yyy.

http://www.biyografya.com/biyografi/3519 [Erişim Tarihi: 16.05.2019].

http://zalimxanyaqub.com/index/main/menu/35 [Erişim Tarihi: 16.05.2019].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BORA YILMAZ
Yayın Tarihi: 09.06.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Könlümün SesiGenclik / Bakü1980Şiir
Yolum Elden BaşlanıpYazıçı / Bakü1981Şiir
Od Aldığım OcaqlarYazıçı / Bakü1989Şiir
Biz Bir Eşqin ButasıyıqYazıçı / Bakü1989Şiir
Ziyaretin Qebul OlsunGenclik / Bakü1991Şiir
Şair HarayıGenclik / Bakü1995Şiir
Bir Eli Topraqda, Bir Eli HaqdaAzerbaycan Neşriyyat / Bakü1997Şiir
Bu Yaşıl Ağacın Altı BizimdiAzerbaycan Neşriyyatı / Bakü2000Şiir
Söz CamıAzerbaycan Neşriyyatı / Bakü1998Şiir
Şair TaleyiAzerbaycan Neşriyyatı / ...1991Şiir
Men Senin Qelbine Nece Yol TapımAzerbaycan Neşriyyat / Bakü2004Şiir
Qayıdak Evvelki XatirelereGenclik / Bakü2004Şiir
O Qızın Göz YaşlarıGenclik / Bakü2005Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1EHED ADIGÖZELOVd. 1958 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2SADAHLI/MEHEMMED SADAHLI/MEHEMMED, Mehemmed Tanrıverdioğlu Memmedovd. 1930 - ö. 26.03.2016Doğum YeriGörüntüle
3LELEOĞLU/MİSKİNOĞLU, Allahverdi Miskin Oğlud. 1850'ler - ö. 1960Doğum YeriGörüntüle
4EHED ADIGÖZELOVd. 1958 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5SADAHLI/MEHEMMED SADAHLI/MEHEMMED, Mehemmed Tanrıverdioğlu Memmedovd. 1930 - ö. 26.03.2016Doğum YılıGörüntüle
6LELEOĞLU/MİSKİNOĞLU, Allahverdi Miskin Oğlud. 1850'ler - ö. 1960Doğum YılıGörüntüle
7EHED ADIGÖZELOVd. 1958 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8SADAHLI/MEHEMMED SADAHLI/MEHEMMED, Mehemmed Tanrıverdioğlu Memmedovd. 1930 - ö. 26.03.2016Ölüm YılıGörüntüle
9LELEOĞLU/MİSKİNOĞLU, Allahverdi Miskin Oğlud. 1850'ler - ö. 1960Ölüm YılıGörüntüle
10EHED ADIGÖZELOVd. 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
11SADAHLI/MEHEMMED SADAHLI/MEHEMMED, Mehemmed Tanrıverdioğlu Memmedovd. 1930 - ö. 26.03.2016MeslekGörüntüle
12LELEOĞLU/MİSKİNOĞLU, Allahverdi Miskin Oğlud. 1850'ler - ö. 1960MeslekGörüntüle
13EHED ADIGÖZELOVd. 1958 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14SADAHLI/MEHEMMED SADAHLI/MEHEMMED, Mehemmed Tanrıverdioğlu Memmedovd. 1930 - ö. 26.03.2016Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15LELEOĞLU/MİSKİNOĞLU, Allahverdi Miskin Oğlud. 1850'ler - ö. 1960Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16EHED ADIGÖZELOVd. 1958 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17SADAHLI/MEHEMMED SADAHLI/MEHEMMED, Mehemmed Tanrıverdioğlu Memmedovd. 1930 - ö. 26.03.2016Madde AdıGörüntüle
18LELEOĞLU/MİSKİNOĞLU, Allahverdi Miskin Oğlud. 1850'ler - ö. 1960Madde AdıGörüntüle