Madde Detay

Asıl adı Mehmed Hâkî Efendi'dir. Şiirlerinde Hâkî mahlasını kullandı. Kilis'te doğdu (Fatîn 1271: 81). Sicill-i Osmânî'de "Isfahanlıdır, Ruhalı diye meşhur oldu" denilmektedir (Mehmed Süreyya 1311: 65). Râmiz Âdâb-ı Zurafâ'da "Ruhâlı (Urfalı) olduğunu ve Ruhâvî Hâkî Efendi olarak tanındığını söylüyor (Erdem 1994: 88). Mecelletü'n-Nisâb'da da Urfalı olduğu bildirilmektedir (Müstakim-zâde 194). İlk öğrenimini memleketinde yaptı. Sonra İstanbul'a geldi. Burada da tahsiline devam etti. Hâcegân sınıfına dahil oldu. Sadaka mansıplarıyla ve bazı taşra hizmetleriyle vaktini geçirdi. Alçakgönüllü tavırlarından dolayı İstanbul'da çevresinin takdirini kazandı ve bu vesileyle defterdar mektupçuluğu görevine getirildi. 1172/1759 senesinin ortalarında İstanbul'da vefat etti. Âdâb-ı Zurafâ'da 1171/1758'de (Erdem 1994: 88); Sicill-i Osmânî'de Zilhicce 1179/1766'da vefat ettiği bildirilmektedir (Mehmed Süreyya 1311: 65).

Râmiz'e göre cüsseli bir vücuda sahip, şişman, kendine mahsus garip kıyafetler giyen, tekellüften uzak bir kişi idi (Erdem 1994: 88).

Fatîn'e göre devrinde kıt'a söylemekle şöhret kazanmış bir şair idi (Fatîn 1271: 81). Sicill-i Osmânî'ye göre şâ'ir-i mahirdir, tarih düşürmekte ustadır ve Defterdarlık kapısındaki "Ketebe koysa sezâdır buna Sultân Mahmûd" tarihini de o söylemiştir (Mehmed Süreyya 1311: 65). Râmiz'e göre ise rengîn sözlü şiirleri ile itibar kazanmış, şiirlerinde taze mazmunlar kullanmış, sözü uzatmaktan kaçınarak söyleyeceklerini bir kıt'aya sığdırmış, tarihleri de herkes tarafından takdir edilmiştir (Erdem 1994: 89).

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ'sı. Ankara: AKM Yay.89.

Fatîn Dâvud (1271). Hâtimetü'l‑Eş‘âr. İstanbul.80.

Mehmed Süreyya (1311). Sicill-i Osmânî. C. II. İstanbul. 65

Müstakim-zâde Sa'deddin Efendi. Mecelletü'n-Nisâb. Süleymaniye Kütüphanesi. Halet Efendi Bölümü. Nr. 628.

Şemseddîn Sâmî (1308). Kâmûsü'l‑A‘lâm. C. III. İstanbul.

Sadr-ı A'zam Koca Râgıb Paşa'ya Kıt'a

Kerem mukâta'ası tâ zamân-ı Hâtem'den

Kalup mezâdda bir kimse olmayup tâlib

Kimin nukûd-ı atâyâsı var anı alacak

Meger cenâb-ı sadâret-penâh ola Râgıb

(Fatîn Dâvud (1271). Hâtimetü'l‑Eş‘âr. İstanbul. 80.)

Defter-hâne'ye Târîh-i Tâm

Zîver-i beyt-i şeref pâdişeh-i devrânın

Zıll-i âsâr-ı hümâyûnı cihâna memdûd

Fikr-i şâhânesi i'mârınadır dünyânın

Oldı hayrâtı atâyâsı gibi nâ-ma'dûd

Cümleden birisi bu köhne sarây-ı kalemin

Yıkılup olmuş iken seng ü ruhâmı nâ-bûd

Vakf idüp himmetini bu eser-i zîbâya

İtdi ta'mîri içün emr-i hümâyûnı vürûd

Az zamân içre bunun gibi binâ-yı âlî

Himmet-i pâdişeh-i âlem ile buldı vücûd

Müteyemmen ola durdukça bu beytü'l-aklâm

Ola mahsûd-ı felek işbu binâ-yı mes'ûd

Seyr idüp kıt'a-i resmin didi Hâkî târîh

"Ketebe koysa sezâdır buna Sultân Mahmûd" (Sene 1161)

(Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ'sı. Ankara: AKM Yay. 89.)