Madde Detay

Asıl adı Ahmed olan Hâmî, 1089/1679'da Diyarbakır'da doğdu. İlk olarak Diyarbakır'da Âgâh Efendi'den ilim tahsil etti. 1709'da İstanbul'a gitti. Burada sadaret kethüdası Muhsinzâde Abdullah Paşa'ya intisap etti ve onun himmetiyle divan kâtipliği görevine getirildi. 1716'da Diyarbakır'a tayin olan Paşa'yla birlikte memleketine döndü. Abdullah Paşa'nın 1723 tarihinde İran seraskeri olarak görevlendirilmesiyle Hâmî de anılan tarihte Tebriz'e gitti ve bu seferi anlatan 268 beyitlik bir kaside kaleme aldı. 1743'te bazı dostlarının daveti üzerine Erzurum'a gitti ve altı ay kadar burada kaldı. Diyarbakır'a dönüşünde eşkıya saldırısına uğradı; parası, eşyaları, atı ve silahı yağmalandı, büyük sıkıntılar içinde memleketine dönebildi. Başından geçen bu olayları da yine bir kasidesinde anlattı. Kış mevsiminde evi, yaz mevsiminde de Dicle Nehri kenarındaki konağı bölgenin bilim ve sanat adamlarının uğrak yeri oldu. 1159/1747'de vefat eden şair Diyarbakır'da Rum Kapısı civarında medfundur.

Hâmî'nin tek eseri Dîvân'ıdır. Dîvân'da 7 kaside, 2 mesnevi, 21 kıta ve 66 gazel bulunmaktadır. Şiirlerinde mahallî ve hikemi söyleyişin izleri görülür. Döneminin üslup sahibi önemli şairleri olan Nâbî ve Nedîm'in takipçisidir. Yaşadığı dönemde halkın yaşayış tarzını, zevkini, dilini ve anlayışını şiirlerine yansıtmayı başarabilmiş, atasözleri ve deyimlere şiirlerinde sıkça yer vermiştir.

Akbayar, Nuri-Seyit Ali Kahraman (hzl.) (1996). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî,  İstanbul:Tarih Vakfı Yay.

Ali Emîrî (1325). Tezkire-i Şu’ara-yı Âmid. İstanbul.

Beysanoğlu, Şevket (1996), Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları. Ankara: Diyarbakır'ı Tanıtma, Kültür ve Yardımlaşma Vakfı Yay.

Çiftçi, Ömer (1996). Fatin Tezkire-Hâtimetü’l-Eş’âr. Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi. 

Erdem, Sadık (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurefâsı. Ankara: AKM Yay.

İpekten, Haluk vd. (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KB Yay.

Kılıç, Filiz. Şefkat, Tezkire-i Şuarâ-yı Şefkat-i Bagdâdî. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-219127/h/metinsb.pdf [Erişim: 20.05.2013]

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.)(2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî. Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Oğraş, Rıza (2001). Es’ad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safa-Enduz’u. Afyon: Emirdağ Ofset.

Yılmaz, Kadri H. (2011). Hâmî Ahmed Diyarbekrî Divanı (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi. 

Gazel

Şöyle sûzân ol ki âteş-hâneler reşk eylesin

Âteş olsun şem’ler pervâneler reşk eylesin

Dügme-i zer-târını çöz sîne-i sîmînin aç

Çâk çâk olsun sadef dür-dâneler reşk eylesin

Nîm-bismil murg-veş çık hâne-i hammârdan

Şîve-i reftârına mestâneler reşk eylesin

Nat’-ı ‘irfânın su’ûd et rütbe-i vâlâsına

Beydak-ı ‘irfânına ferzâneler reşk eylesin

Hâmiyâ bir kâkül-i müşgîne ol dil-beste kim

Halka-i zencîrine dîvâneler reşk eylesin

(Yılmaz, Kadri H. (2011). Hâmî Ahmed Diyarbekrî Divanı (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi. 234.)