Madde Detay

Asıl adı Mehmed Emîn’dir. İstanbul’da doğdu. Annesi, İlâhîzâde lakabıyla tanınan Bağdat Mollası Abdullah Efendi’nin kızıdır. Babası ise müderrislik ve kadılık yapmış Kütahyalı Madrûb Emîn Yûsuf Efendi’dir. Vâsık, Ağa Kapılı İsmâîl Efendi’den ve Abdülbâkî Efendi’den sülüs, nesih ve talîkte icazet aldı. Müderris olan Vâsık, Tekirdağ'da kadı naipliği, Şam, Halep ve Mekke’de kadılık görevinde bulundu. Mekke’deki görevi sırasında veya bu görevden dönerken 1165/1751-52 yılında vefat etti. Ölümü için, “ta’alluk-ı isti’câl”, “feyz-i rûhânî” terkipleriyle tarih düşürüldü. Vâsık’ın iki oğlu vardır. Müderris ve şair olan büyük oğlu Mehmet Azîz Re’fet Efendi, babası tarafından yetiştirilmiş, Balat naibliği yaptığı sırada 1179/1765'te vefat etmiştir. Re'fet de Dîvân sahibidir.  Diğer oğlu Abdülhamit İrşadî Efendi (ö.1175/1761) de müderristir ve Erşed mahlasıyla şiirler yazmıştır.

Vâsık'ın kaynaklardan ve şiirlerinden Mevlevi olduğu anlaşılmaktadır. Kaynaklarda marifet ehli, hoş sohbet, olgun, asil, namuslu, akıllı bir kişi olduğu, “âlimâne” ve “belîgâne” şiirler yazdığı belirtilmektedir. Eldeki tek eseri Dîvân’ıdır.

Dîvân'ın iki nüshası vardır: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, T 2890; Suudi Arabistan Kral Abdul Aziz Kütüphanesi, 1811/200. Son kısmı eksik olan Dîvân'da 197 şiir yer almaktadır. Şairin bizzat kaleme aldığı Dîvân, klasik anlayıştan farklı olarak şiirlerin şekillerine göre değil içeriklerine göre tertip edilmiştir. Dîvân yayımlanmıştır (Atik Gürbüz 2011)

Vâsık, ağırlıklı olarak ailesi ve dostlarından oluşan Dâ’î, Esad Efendi, Mirzâzâde Sâlim Efendi, Nazîrâ, Re’fet, Zeynî Efendi ve Ziyâ’î Bey gibi isimlerin yer aldığı bir edebî muhitin içinde yetişmiştir. Vâsık bu şairlere nazireler yazmış ve onlardan nazireler istemiştir. Özellikle Ziyâ’î, Zeynî ve Sâlim Efendi’yi beğenmiş, Esad Efendi’den etkilenmiş, Bâkî’nin şiirlerini nazireyi aşan bir biçimde taklit etmiştir. Vâsık, genel olarak Sebk-i Hindî’yi takip etmiştir.

Akbayar, Nuri (hzl.) ve S. A. Kahraman (aktaran) (1996). Mehmed Süreyyâ  Sicill-i Osmânî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 4: 660.

Atik Gürbüz, İncinur (2011). Vâsık (İlâhîzâde Mehmed Emîn) – Dîvân. Ankara: Grafiker Yay.

İnce, Adnan (2005). Tezkîretü’ş-Şu’arâ – Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1967). İstanbul: MEB Yay. 3: 761.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nail  Tuhfe-i Na’ilî: Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Müstakimzâde Süleyman Saadettin Efendi (2000). Mecelletü’n-Nisâb. Ankara: KB Yay. 431.

Müstakimzâde Süleyman Saadettin Efendi (1928). Tuhfe-i Hattâtîn. İstanbul: Devlet Matbaası. 471.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Fındıklılı İsmet Efendi  Tekmiletü’ş-Şakâ’ik Fi-Hakk-ı Ehli’l-Hakâ’ik. Hzl. Abdülkadir Özcan. İstanbul: Çağrı Yay.

Suyolcuzâde Mehmed Necib. Devhatü’l-Küttâb. Topkapı Sarayı Müzesi. nr.1294.

Şemseddîn Sâmî (1308). Kâmûsü’l-A’lâm. İstanbul. 6: 4651.

Dîvân

Gazel

Tercemân-ı dil-i sâhib-haberân oldu sükût

Hüccet-i nâtık-ı kâmil-hünerân oldu sükût

Hâmuşî lenger-i ârâm-ı dil-i merdândır

Kemer-i vahdet-i sîmîn-berân oldu sükût

Rahta-i âfet-i ma’mûre-i dildir güftâr

Mihr-i gencîne-i rûşen-güherân oldu sükût

Şâhid-i rûşenî-i dil nefes-i sûhtedir

Sürme-i dîde-i bâliğ-nazarân oldu sükût

Zevk-i güftâr-ı nasîb-i digerândır gerçi

Bâğ-ı der-beste-i hûnîn-cigerân oldu sükût

Kef-i deryâ-yı güher-hîz-i nazar-sûzdur lîk

Lenger-i keştî-i çeşm-i nigerân oldu sükût

Gerçi penbeyle olur âyîne pâk u bî-jeng

Saykal-ı sîne-i rûşen-güherân oldu sükût

Seyr-i dil bî-leb-i hâmuş niçe tutsun pergâr

Nokta-i merkez-i bî-pâ vü serân oldu sükût

Nakş-bendîyenin âyîni kemân-ı sahtdır

Çille-i merd ile remz-i digerân oldu sükût

Niçe bir kûşiş-i zîb-i suhan u hüsn-i kelâm

Vâsık âyîne-i kâmil-nazarân oldu sükût

(Atik Gürbüz, İncinur (2011). Vâsık (İlâhîzâde Mehmed Emîn) – Dîvân. Ankara: Grafiker Yay. 142-143.)